Rosalynn Carter
Элеанор Росалйнн Cартер – (/ˈроʊзəлɪн/ РОҲ-зə-лин; 18-август 1927-йил – 19-ноябр 2023-йил) – АҚШнинг биринчи хоними сифатида 1977-йилдан 1981-йилгача фаолият олиб борган америкалик ёзувчи, активист ва инсонпарвар. АҚШ президенти Жиммй Cартернинг рафиқаси[1]. Анча йиллар давомида у энг йирик аёллар ҳуқуқлари ҳимоячиларидан бири бўлган[2].
|
Росалйнн Cартернинг портрети, 1977-йил | |
| Американинг биринчи хоними | |
|---|---|
|
Мансаб даври 1977-йил 20-январ – 1981-йил 20-январ | |
| Президент | Жиммй Cартер |
| Ўтмишдоши | Беттй Форд |
| Вориси | Нанcй Реаган |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
Элеанор Росалйнн Смитҳ 18-август 1927-йил Плаинс, Георгиа, У. С. |
| Вафоти |
19-ноябр 2023-йил (96 ёшда) Плаинс, Георгиа, У. С. |
| Сиёсий партияси | Демократлар партияси |
| Турмуш ўртоғи |
Жиммй Cартер (турм. 1946) |
| Таълим | Георгиа Соутҳwестерн Cоллеге |
Cартер Жоржия штатининг Плаинс шаҳрида туғилиб ўсади, ўша ердаги Плаинс Ҳигҳ Счоолда ўқийди. Кейинчалик Георгиа Соутҳwестерн Cоллегеда ўқишини давом эттиради ва ушбу университетни 1946-йилда тамомлайди[3]. Жиммй Cартер билан айнан шу йилда турмуш қуришади. Cартер 1970-йилда Росалйннга Жоржия штати губернатори лавозимини қўлга киритишга ёрдам беради. Штатнинг биринчи хоними бўлганидан сўнг у асосий эътиборини аёлларнинг руҳий саломатлигига қаратишга қарор қилади. Cартер 1976-йилги сайловларда АҚШ президентлигига ўз номзодини қўйди ва якунда Республикачилар партияси вакили бўлган собиқ президент Гералд Фордни мағлуб қилди.
Cартер гарчи анъанавий биринчи хонимлар каби бўлиш ниятида эмаслигини эълон қилган бўлсада эрининг президентлиги даврида сиёсий жиҳатдан жуда фаол эди. У турмуш ўртоғини ҳам ижтимоий ҳам сиёсий жиҳатдан бирдай қўллаб қувватлайди. Барча бўлаётган ўзгариш ва янгиликлардан тўлақонли хабардор бўлиш учун у Президент билан биргаликда барча йиғилиш ва учрашувларда иштирок этган. Жумладан 1977-йилда бўлган Лотин Америкаси давлатлари билан бўлган алоқаларда бевосита элчи сифатида ҳам иштирок этади.
Ҳаёти

Элеанор Росалйнн Смитҳ 1927-йил 18-августда Жоржиянинг Плаинс шаҳрида туғилган[4]. Оиласида тўрт фарзанднинг энг каттаси. Отаси Wилбурн Эдгар Смитҳ механик, автобус ҳайдовчиси ва фермер, онаси Франcес Аллетҳеа „Аллиэ“ Муррай Смитҳ ўқитувчи, тикувчи ва почта ходими бўлган. Укалари инженер Wиллиам Жерролд „Жеррй“ Смитҳ (1929-2003) ва ўқитувчи ва руҳоний Муррай Леэ Смитҳ(1932-2003) эди. Унинг ягона синглиси Лиллиан Аллетҳеа (Смитҳ) Wалл (1936-йилда туғилган)[5]. Росалйнннинг исми она томонидан бувиси Роса Wисе Муррайдан олинган[6].
Росалйннинг отаси 1940-йилда у ўн уч ёшида лейкоз касаллигидан вафот этди. Буни ўз ёшлигига якун ясаган воқеа сифатида эслайди[7]. Кейинчалик у онасига кичик ука-сингилларини тарбиялашга ёрдам беради, шунингдек оиласига молиявий жиҳатдан кўмаклашиш учун тикувчилик ҳам қилган[8]. Плаинс Ҳигҳ Счоолдалиги вақтида Росалйнн отасининг орзусини амалга ошириш, яъни университетга кириш мақсадида жуда қаттиқ ўқийди[8]. У ушбу мактабни аъло баҳоларга битиради[9]. Тез орада у Георгиа Соутҳwестерн Cоллегега ўқишга киради ва 1946-йилда тамомлайди[10].
Росалйнн Жиммй Cартер билан биринчи марта 1945-йил Аннаполисдаги Унитед Статес Навал Аcадемйда учрашди[11]. У Жиммйнинг Аннаполисда ҳарбий формада тушган расмини кўриб ёқтириб қолади[5][12]. Росалйнн 1946-йил феврал ойида ота-онаси билан Аннаполисга борганида Жиммйга турмушга чиқишга рози бўлади. Улар ўз никоҳларини июл ойида ўтказишларини режалаштиришган ва буни сир тутишни афзал кўришган. Чунки у онасига ўқиш ўрнига турмушга чиқишни танлаганини айтишга қўрққанди[13]. 1946-йил 7-июл куни улар Плаинс шаҳрида турмуш қуришади. Жуфтликнинг тўртта фарзанди бор: Жоҳн Wиллиам „Жаcк“ (1947-йил), Жамес Эарл „Чип“ ИИИ (1950-йил), Доннел Жеффрей „Жефф“ (1952-йил) ва Амй Лйнн (1967-йил)[14].

Мукофотлар

1999-йилда Росалйнн ва Жиммй Cартер мамлакатнинг энг юқори фуқаролик мукофотларидан бири Пресидентал Медал оф Фреэдом билан тақдирланишган[15].
2001-йилда Cартер Ню-Ёркдаги Wоменъс Ҳалл оф Фаме залига киритилган. У бундай даражага сазовор бўлган Абигаил Адамс ва Элеанор Роосевелтлардан сўнг учинчи биринчи хоним бўлди[16].
Китоблар
Картер бешта китоб ёзган:
- Фирст Ладй фром Плаинс (автобиография), 1984-йил, ИСБН 1-55728-355-9
- Эверйтҳинг то Гаин: Макинг тҳе Мост оф тҳе Рест оф Ёур Лифе (Жиммй Cартер билан), 1987-йил, ИСБН 1-55728-388-5
- Ҳелпинг Ёурселф Ҳелп Отҳерс: А Боок фор Cарегиверс (Сусан К. Голант билан), 1994-йил, ИСБН 0-8129-2591-2
- Ҳелпинг Сомеоне wитҳ Ментал Иллнесс: А Cомпассионате Гуиде фор Фамилй, Фриэндс, анд Cарегиверс (Сусан К. Голант билан), 1998-йил, ИСБН 0-8129-2898-9
- Wитҳин Оур Реач: Эндинг тҳе Ментал Ҳеалтҳ Cрисис (Сусан К. Голант ва Катҳрйн Э. Cаде билан), 2010-йил, ИСБН 978-1-59486-881-8
Манбалар
- ↑ Мcкай, Рич; Аллен, Жонатҳан. „Моурнерс ҳонор формер УС фирст ладй Росалйнн Cартер'с ҳуманитариан wорк“. Реутерс (2023-йил 29-ноябр). 2023-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 30-ноябр.
- ↑ Cарбалло, Ребеccа. „Росалйнн Cартер Лаудед фор Ҳуманитариан Wорк, Ментал Ҳеалтҳ Адвоcаcй“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2023-йил 20-ноябр). 2023-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-ноябр.
- ↑ Вежноска, Жилл. „Обитуарй: Росалйнн Cартер, формер фирст ладй оф У.С. анд Георгиа, диэс ат 96“. Тҳе Атланта Жоурнал-Cонститутион. 2023-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-ноябр.
- ↑ „А тимелине оф кей моменц фром формер фирст ладй Росалйнн Cартер'с 96 еарс“. Ассоcиатед Пресс Неwс (2023-йил 19-ноябр). 2023-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-ноябр.
- ↑ 5,0 5,1 ЎБриэн, п. 253.
- ↑ Cартер, Росалйнн (1984), п. 3.
- ↑ Cартер, Росалйнн (1984), п. 17.
- ↑ 8,0 8,1 Годболд, п. 44.
- ↑ Айрес, Б. Друммонд Жр.. „Тҳе импортанcе оф беинг Росалйнн“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1979-йил 3-июн). 2017-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-декабр.
- ↑ „Биограпҳй оф Росалйнн Cартер“. Жиммй Cартер Либрарй анд Мусеум. 2022-йил 9-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 7-июл.
- ↑ „Жиммй анд Росалйнн Cартер: А лове сторй фор тҳе агес“. Қ2 Неwс (КТВҚ) (2023-йил 20-ноябр). 2023-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 20-ноябр.
- ↑ Рян, п. 21.
- ↑ Годболд, пп. 58–59.
- ↑ Сагер, Жессиcа (Новембер 17, 2023). „Жиммй Cартер анд Росалйнн Cартер'с Релатионшип Тимелине“. Пеопле. Новембер 19, 2023да асл нусхадан архивланди. Қаралди: Новембер 19, 2023.
- ↑ Сеcретарй оф тҳе Сенате, Унитед Статес Cонгресс. „Пресидентиал Медал оф Фреэдом Реcипиэнц“. Оффиcиал Wебсите оф тҳе Унитед Статес Сенате. Унитед Статес Сенате (Говернмент оф тҳе Унитед Статес). 2004-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 14-ноябр.
- ↑ „Дисcовер Wомен оф тҳе Ҳалл“. Натионал Wомен'с Ҳалл оф Фаме. 2023-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-ноябр.