Rosatom
Росатом (русча: Росатом), Росатом ядро энергияси давлат корпортасияси, Давлат атом энергия корпорацияси Росатом ёки Росатом давлат корпорацияси, бош офиси Москвада жойлашган Россия давлат корпорацияси бўлиб, у атом энергетикаси, ядровий энергетик бўлмаган товарлар ва юқори технологияли маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ихтисослашган[4]. 2007-йилда ташкил этилган ва 350 дан ортиқ корхоналарни, шу жумладан, илмий тадқиқот ташкилотлари, ядро қуроллари мажмуаси ва дунёдаги ягона ядровий музёрар флотини ўз ичига олади[5].
|
Москванинг Болшая Ординка кўчасидаги Росатом бош офиси | |
| Тури | Давлат компанияси |
|---|---|
| Тармоғи |
Ядро энергетикаси Шамол энергетикаси Водород энергетикаси |
| Қачон асос солинган | 1-декабр, 2007-йил[1] |
| Асосчи(лари) | Владимир Путин қонун имзолаш орқали[2] |
| Директори | Алексей Лихачев |
| Маҳсулот(лар)и |
Атом реактори Ядро ёқилғиси Уран қазиб олиш Уранни бойитиш Ядровий ишдан чиқариш Ядро тиббиёти Шамол энергетикаси Водород ёқилғилси Қўшимча ишлаб чиқариш Композитлар |
| Даромади | ₽1,207.4 млрд[3] |
| Бойлиги | ₽4,722.4 млрд[3] |
| Ишчилар сони | 276,100[3] |
| Вебсайти | росатом.ру |
Ташкилот Россиянинг энг йирик электр энергияси ишлаб чиқарувчи компанияси бўлиб, 215,746 ТВт / соат электр энергиясини ишлаб чиқаради, бу мамлакатнинг умумий электр энергиясининг 20,28% ни ташкил қилади. Корпорация хорижда атом электр стансияси қуриш бўйича дунёда биринчи ўринда туради, глобал ядро технологиялари экспорти бўйича 76% улушга эгалик қилади. 2020-йил декабр ҳолатига кўра, 12 мамлакатдаги турли хил қурилиш босқичидаги 35 та АЭСни Росатом қуряпти[6]. Компания асбоб-ускуналар, ядровий тиббиёт учун изотоплар ҳам ишлаб чиқаради, тадқиқотлар олиб боради ва моддий изланишлар олиб боради. У, шунингдек, суперкомпютерлар ва дастурий таъминот ҳамда турли ядровий ва ядровий бўлмаган маҳсулотларни ишлаб чиқаради. Росатом қайта тикланадиган энергия ва шамол энергетикасини янада ривожлантиришни режалаштирмоқда. Россияда Курск-2 АЭСда иккита атом электр стансияси қурилмоқда, Кола АЭСда яна 2 та агрегат қуриш режалари эълон қилинди[7]. Росатом жаҳон бозорида 38% улушга эга ва 2019-йилда уранни бойитиш бўйича глобал хизматлар (36%) бўйича етакчилик қилади ва глобал ядро ёқилғиси бозорининг 16% ни қоплайди[8][9][10].
Давлат корпорацияси давлат номидан Россиянинг атом энергиясидан фойдаланиш ва ядровий материалларни тарқатмаслик соҳасидаги халқаро мажбуриятларини бажариш ваколатига эга[4]. Росатом ИТЕР ва ФАИР каби йирик лойиҳаларда ҳам иштирок этади.
2021-йил феврал ҳолатига кўра, Росатомнинг умумий портфел буюртмалари 250 миллиард долларга етдиреф>„Росатом'с 10-еар фореигн ордер портфолио ат абоут $140 блн“. Интерфах.cом. Қаралди: 2021-йил 23-декабр.</реф>[11]. 2020-йилги корпоратив ҳисоботга кўра, унинг 10 йиллик хорижий буюртма портфели 138,3 миллиард долларни ташкил этди, даромади эса 7,5 миллиард долларга етди. Янги маҳсулотлар учун 10 йиллик буюртмалар портфели ₽1602,1 млрд, даромади эса ₽261,1 млрдни ташкил этди[12][13].
Тарихи
Ташкил этилиши
Турли вазифаларни бажарган бир қанча совет ва рус ҳукумат идоралари Росатомнинг ўмишдошлари саналади[4]. 1953-йил 26-июнда Министрлар Совети Ядро қуроли дастури бўйича биринчи бош бошқармани Ўрта машинасозлик вазирлигига (МинСредМаш) айлантирди. Вазирликка фуқаролик ядро энергетикаси дастурини ишлаб чиқиш топширилди. 1989-йилда Минсредмаш ва Атом энергетика вазирлиги бирлашиб, СССР Ядро муҳандислиги ва саноат вазирлигини ташкил қилди[14][15].
Россия Федерацияси Атом энергияси вазирлиги (русча: Министерство по атомной энергии Российской Федерации ёки қисқача Минатом) 1992-йил 29-январда, Совет иттифоқи парчаланганидан кейин СССР Ядро муҳандислиги ва саноат вазирлигининг Россия қисмлари вориси сифатида ташкил этилди. Янги ташкил этилган вазирлик иттифоқ бўлимига қарашли бўлган корхоналарнинг 80% ини, шу жумладан, 28 та блокдан иборат 9 та АЭСни ўзида бирлаштирди. Бу ном остида вазирлик 2004-йил 9-мартгача мавжуд бўлиб, ўшанда Атом энергияси бўйича Федерал агентликка айлантирилди[14][15].
2007-йил 1-декабрда Россия президенти Владимир Путин Федерал Кенгаш томонидан қабул қилинган қонунни имзолади, унга кўра, Атом энергияси бўйича Федерал агентлик тугатилиб, унинг ваколатлари ва активлари янгидан ташкил этилган „Давлат атом энергия корпорацияси Росатомга“ ўтказилди. Ўша йилнинг 12-декабрида агентлик давлат корпорациясига айланйирилди[14][16]. 2015-йилда компаниянинг даромади 126 миллиард рублни ташкил қилди[17].
Халқаро бозорлардаги иштироки
2000—2015-йилларда Росатом „атом электр стансияси қурилиши, реактори ва ёқилғи билан таъминлаш, фойдаланишдан чиқариш ва чиқиндиларга оид барча халқаро шартномаларнинг қарийб ярмида етказиб берувчи бўлган[18].“ Россия ядровий энергетика дипломатияси орқали турли мамлакатлар билан турли дипломатик алоқаларга эга[19]. 2023-йил ҳолатига кўра 54 давлат билан расмийлаштирилган келишувнинг қандайдир шакли мавжуд бўлса-да, Россия томонидан қурилган атом электр стансиялари бўйича баъзи режалар Россиянинг Украинага бостириб киришидан кейин бекор қилинган[18].
Шамол энергиясига сармоялар
2017-йилда Росатом қайта тикланадиган саноатда таннархнинг тез пасайиши ядро энергетикаси учун рақобатбардош таҳдидга айланишига ишониб, шамол энергетикасига сармоя киритишга қарор қилди ва шамол турбинаси қуришни бошлади. Росатом ядро экспорти имкониятлари тугаб бораётганидан ҳам хавотирда эди. Октябрда Росатом Россияда янги атом стансияларини ишга туширишни кечиктириш масаласини кўриб чиқаётгани ва янги ядровий электр нархи мавжуд стансияникидан юқори эканлиги ҳақида хабар берган эди. Россия ҳукумати „Договор Поставки Мошности“ (ДПМ) деб номланган қўллаб-қувватлаш шартномалари бўйича янги ядровий энергияни қўллаб-қувватлашни қисқартиришни кўриб чиқмоқда, бу эса ишлаб чиқувчиларга 20 йил давомида истеъмолчилардан тўловларни ошириш орқали инвестицияларни қайтаришни кафолатлайди[20][21][22].
2017-йилги рутений шлюзидаги тортишувлар
Уран-235 бўлинишининг қўшимча маҳсулоти бўлган рутений ядровий мониторинг обектлари томонидан ядровий авария кўрсаткичи сифатида фойдаланилади[23]. 2017-йил октябрда бутун Европа бўйлаб кўплаб лабораториялар томонидан рутений-106 шлейфини аниқлади. Росатом ўзининг ядровий обектларида сув оқиши ёки авария содир бўлганини рад этди ва шлейфга йўлдош қайта кириши билан ёниб кетганлиги сабаб бўлган, деб тахмин қилди[24]. 2019-йилги тадқиқот йўлдош гипотезасини рад этди. Бир нечта кузатув обектларидан олинган ҳаво намунаси маълумотларини таҳлил қилиб, олимлар пляжнинг энг кўп эҳтимолли сабаби рутенийни серий-144 га қайта ишлашга уриниш пайтида ёнғин ёки портлаш эканлигини аниқладилар[24]. Росатом оқиш ёки портлаш борлигини инкор этишда давом этмоқда.
Бошқа воқеалар (2017–2020)
2017-йил 28-июнда Финанcиал Тимес Росатомни „Кремл назоратидаги компания“ сифатидаги роли орқали экспансионистик кун тартибига нисбатан шаффофлик йўқлигида танқид қилди[25]. 2018-йил 20-мартда бу танқидни Беллона жамғармаси таъкидлаб ўтди ва у Росатомнинг Судандаги фаолияти ҳақидаги маълумотлар камлигига эътибор қаратди[26].
2020-йил 20-августда Росатом Россия ядро саноатининг 75 йиллигини нишонлади. Байрам доирасида Росатом ўзининг „Бирлашган Росатом“ ребрендинг кампаниясини бошлади, бунинг натижасида ядро саноатидаги шўба корхоналар Росатомнинг Мöбиус логотипидан фойдаланишга мажбур қилди. 2020-йилда Росатом ўз даромадини 2030-йилга келиб ₽4 трлнга етказишни мақсад қилиб қўйди, унинг 40% бизнеснинг янги йўналишларидан, биринчи навбатда, барқарор технологияларга эътибор қаратилади[27][6][28]. 2020-йилда Росатом 100 та янги бизнес соҳаларига, жумладан, ядровий тиббиёт, композитлар, шамол энергияси, водород, чиқиндиларни бошқаришга йўналтирилган янгиланган стратегияни тасдиқлади[3].
2022-йилги Украинага босқин
2022-йилги Россия босқинидан кейин Украинани қўллаб-қувватловчи давлатлар Росатом ва унинг шўба корхоналарига санксиялар жорий қилди. 2023-йил 24-февралда Бирлашган Қиролликнинг Ташқи ишлар, ҳамдўстлик ва тараққиёт идораси Росатом ва унинг раҳбарларига қарши тўғридан-тўғри санксиялар киритди[29]. АҚШ Ғазначилик бошқармаси Хорижий активларни назорат қилиш департаменти Россиянинг углерод толаси етказиб берувчиларига қарши кураш доирасида 14024-сонли Ижроия қарорига мувофиқ, Росатомнинг Россия ва Чехиядаги углерод толаси ишлаб чиқарувчи УМАТЕХ шўба компаниялари гуруҳини санксияга қўшди[30]. Демократиялар мудофаа жамғармаси АҚШда Росатомга бутунлай тақиқ қўйишни тавсия қилади. Унда айтилишича, Росатом томонидан АҚШ ва Европа манбаларидан олинган жами даромад 2023-молия йилида тахминан 2 миллиард долларни ташкил этган ва бу қабул қилиниши мумкин эмас[31]. Европа Иттифоқи қитъада эгаллаб турган нуфузи туфайли Росатомни санксиялашга жур’ат эта олмайди[32], гарчи Европарламент 2023-йилнинг 2-февралидаёқ санксиялар қўллашга чақирган эди[33][34].
2022-йил 24-февралда Россия қуролли кучлари Украинанинг Чернобил АЭСни эгаллаб олгандан сўнг кейинги икки кун ичида Росатом ходимлари стансияга рухсациз киришга муваффақ бўлишди, украиналик ходимларга таҳдид қилишди ва стансиядан қўлланмалар, тартиблар ва бошқа ҳужжатларни талаб қилишди[35].
2022-йил 12-мартдан бери[36] Россия қуролли кучлари Запороже атом электр стансиясини эгаллаб олганидан бери, Росатом ходимлари стансия эгаси Энергоатом рухсатисиз у ерга киришга ва база ўрнатишга киришди. Росатом муҳандислари завод фаолияти бўйича ҳужжатлар ва қўлланмаларни талаб қилишди. Росатом вакилининг таъкидлашича, унинг ходимлари АЭСда завод хавфсизлигини таъминлаш учун ҳозир бўлиб, уни бошқариш ёки хавфсизлик билан шуғулланмайди[37].
2022-йил 29-сентябр куни Атом энергияси бўйича халқаро агентликка Украина элчиси Росатом Украинадан Россияга эгалик ҳуқуқини ўзгартиришни амалга ошириш учун Запароже АЭСга қўшимча амалдорларни юборгани ва завод ходимларига Росатом билан ишлаш учун ариза топшириш учун икки ҳафта муҳлат беришини айтди. Ғарб ОАВ Блоомбергга кўра, Запароже АЭСга эгалик қилишига рухсат бериш тарихдаги энг катта ядровий ўғирликни англатади[38].
2023-йил июл ойида ёзилган иншода Росатом 15 мамлакатдаги 78 та энергетик реакторни ёнилғи билан таъминлагани ва глобал ядро ёқилғиси бозорининг учдан биридан кўпроғига эга эканлиги ёзилган эди. Cамеcо, Орано ва CонверДйн рақобатчилар сифатида қайд этилган[39].
Корпоратив бошқаруви
Кузатув кенгаши

Росатомнинг энг юқори ижроия органи Кузатув кенгаши бўлиб, у тўққиз кишидан, хусусан Раисдан иборат. Кенгашга 2005-йилдан бери Сергей Кириенко раислик қилади. Кенгашнинг бошқа аъзолари қуйида келтирилган[40]:
- Игор Боровков – Ҳарбий-саноат комиссияси аппарати раҳбари
- Лариса Бричёва- Россия президенти ёрдамчиси
- Алексей Лихачев – Росатом бош директори
- Андрей Клепач – Иқтисодий тараққиёт вазири ўринбосари
- Сергей Королев – Федерал хавфсизлик хизматининг иқтисодий хавфсизлик бўйича директори
- Александер Новак – Россия Энергетика вазири
- Юрий П. Трутнев – Россия президентининг Узоқ Шарқ федерал округидаги вакили
- Юрий В. Ушаков – Россия президенти ёрдамчиси
Бошқаруви
Росатомнинг стратегиялари, сиёсати ва мақсадлари ўн тўрт киши, хусусан Бош директордан иборат Бошқарув томонидан белгиланади. Бошқарувга 2016-йилдан бери Бош директор Алексей Лихачев раҳбарлик қилади[41].
- Алексей Лихачев – Росатом бош директори
- Иван Каменских – Бош директорнинг ядро қуроллари бўйича биринчи ўринбосари
- Кирилл Комаров – Бош директорнинг корпоратив ривожланиш ва халқаро бизнес бўйича биринчи ўринбосари
- Александр Локшин – Бош директорнинг операцияларни бошқариш бўйича биринчи ўринбосари
- Николай Соломон – Бош директорнинг корпоратив вазифалар бўйича биринчи ўринбосари ва молия директори
- Константин Денисов – Бош директорнинг хавфсизлик бўйича ўринбосари
- Сергей Новиков – Давлат котиби – Бош директорнинг давлат ваколатлари ва буджет ижроси бўйича ўринбосари
- Николай Спасский – Бош директорнинг халқаро алоқалар бўйича ўринбосари
- Олег Крюков – Радиоактив чиқиндилар, ишлатилган ядро ёқилғиси ва ядровий фойдаланишдан чиқариш бўйича давлат сиёсати директори
- Андрей Никипелов – Атоменергомаш бош директори
- Сергей Обозов – Росатом ишлаб чиқариш тизими директори, Росенергоатом директорлар кенгаши аъзоси
- Юрий Оленин – Бош директорнинг инновацияларни бошқариш бўйича ўринбосари
- Андрей Петров – Росенергоатом бош директори
- Юрий Яковлев – Бош директорнинг атом энергиясидан мудофаа фойдаланишда давлат хавфсизлиги сиёсати бўйича ўринбосари
Бош директор
Росатомнинг ягона ижро этувчи органи кундалик фаолиятни бошқарадиган Бош директор ҳисобланади. 2005-йилда Россия ядро саноатини бошқарган Сергей Кириенко Росатом ташкил этилганидан то 2016-йил 5-октябрда Иқтисодий ривожланиш вазирининг собиқ ўринбосари Алексей Лихачевга алмаштирилгунга қадар унинг бош директори бўлди[42].
- Сергей Кириенко (2007-йил 1-декабр – 2016-йил 5-октябр)
- Алексей Лихачев (2016-йил 5-октябрдан бери)
Жамоатчилик кенгаши
Росатом Жамоатчилик кенгаши ядро энергетикасидан фойдаланиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, ядровий ва радиациявий хавфсизликни таъминлаш учун фуқаролик ташкилотлари билан ҳамкорлик қилади. Кенгашнинг вазифалари:
- Росатом фаолияти ҳақида жамоатчилик хабардорлигини ошириш
- Фуқаролик ташкилотларини ядро энергетикаси бўйича сиёсат ишлаб чиқишга жалб қилиш
- Ядровий масалаларни кенг жамоатчилик билан музокаралар олиб бориш
- Манфаатдор томонлар билан самарали мулоқот қилиш.
Кенгаш аъзолари[43]:
- Алексей Лихачев – Росатом бош директори, Жамоатчилик кенгаши раиси
- Александр Локшин – Бош директорнинг операцияларни бошқариш бўйича биринчи ўринбосари
- Сергей Барановский – Россия Яшил Хоч президенти, Россия Экологик конгресси раиси, Жамоатчилик кенгаши раисининг ўринбосари
- Рудолф Алексахин – РОСАТОМнинг „Прорив“ лойиҳасининг етакчи экологи
- Рафаэл Арутюнян – Россия фанлар академиясининг Атом энергиясини хавфсиз ривожлантириш институти директорининг биринчи ўринбосари
- Валерий Бочкарев – Ядро ва радиациявий хавфсизлик федерал марказининг радиациявий хавфсизлик бўлими бошлиғи
- Наталя Давидова – „Экологик лойиҳалар бўйича консалтинг институти“ директори
- Марк Глинский – Гидроспецгеологиа Геология хизмати бош директорининг биринчи ўринбосари
- Владимир Грачев – РОСАТОМ Бош директори маслаҳатчиси, Россия Ядро, саноат ва атроф-муҳитни тартибга солиш федерал органи (Ростехнадзор) билан жамоат кенгаши раиси
- Александр Харичев – Маҳаллий ҳамжамият билан алоқалар бўлими раҳбари, РОСАТОМ Бош директори маслаҳатчиси (Жамоатчилик кенгаши котиби)
- Виктор Иванов – Россия тиббиёт академияси Тиббий радиология илмий-тадқиқот маркази директорининг ўринбосари, Россия Федерациясининг радиациявий ҳимоя комиссияси раиси
- Валерий Менсчиков – Россия Экологик сиёсат маркази билан кенгаш аъзоси
- Олег Муратов – Россия ядро жамияти шимоли-ғарбий бўлимининг мас’ул котиби, Экология, инсон ва табиат хавфсизлиги академиясининг аъзоси
- Александр Никитин – Беллона жамғармаси раиси (Санкт-Петербург офиси)
- Владимир Огнев – Атом саноати ва энергетика фахрийларининг минтақалараро жамоат ҳаракати раиси
- Наталя Шандала – Бурназян федерал тиббий ва биофизика маркази бош директори ўринбосари
- Юрий Тебин – Москва вилояти Савдо-саноат палатаси вице-президенти
- Алберт Василев – Доллежал энергетика илмий-тадқиқот ва лойиҳа институти бош илмий ходими
- Валерий Василев – Краснодарск ўлкаси фуқаролар йиғини аъзоси, Россия Федерацияси Жамоатчилик кенгаши
- Андрей Важенин – Челябинск вилоят клиник онкологик даволаш маркази бош шифокори, Россия тиббиёт фанлари академиясининг мухбир аъзоси
- Ян Власов – Росздравандзор ҳузуридаги Беморлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича жамоат кенгаши раиси, Беморлар жамоат ташкилотлари Бутунроссия иттифоқи ҳамраиси
- Сергей Жаворонкин – Мурманск вилоятидаги Ядро хавфсизлиги бўйича жамоат кенгаши котиби
- Елена Яковлева – „Ядровий технологиялар ва атроф-муҳит хавфсизлиги“ халқаро журнали бош муҳаррири, Россия ядро жамияти Интернет-лойиҳаси раҳбари
- Сергей Юдинцев – Россия фанлар академиясининг мухбир аъзоси, Россия фанлар академияси руда конлари геологияси, петрография, минералогия ва геокимё институти радиогеология ва радиогеоэкология лабораторияси мудири[44]
Манбалар
- ↑ „Путин ратифиэс лаw он форматион оф Росатом“. 2011-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Wорлд Нуcлеар Ассоcиатион - Wорлд Нуcлеар Неwс“.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 „ГОСУДАРСТВЕННАЯ КОРПОРАЦИЯ ПО АТОМНОЙ ЭНЕРГИИ «РОСАТОМ» ИТОГИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ 2020“ (ру-РУ).
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Сзулеcки, Каcпер; Оверланд, Индра (Април 2023). "Руссиан нуcлеар энергй дипломаcй анд иц имплиcатионс фор энергй сеcуритй ин тҳе cонтехт оф тҳе wар ин Украине" (эн). Натуре Энергй 8 (4): 413–421. дои:10.1038/с41560-023-01228-5. ИССН 2058-7546.
- ↑ Манаранче, Мартин „Руссиа Сигнс Cонтраcт то Буилд Wорлд'с Ларгест Нуcлеар-Поwеред Иcебреакер“. Навал Неwс (2020-йил 4-май). Қаралди: 2021-йил 23-декабр.
- ↑ 6,0 6,1 Астрашеуская, Настассиа. „Руссиа'с Росатом сеэкс то тап глобал транситион то лоw-cарбон фуэлс“. Финанcиал Тимес (2021-йил 20-июн). Қаралди: 2021-йил 23-декабр.
- ↑ „Кола ИИ cонструcтион то старт ин 2028 : Неw Нуcлеар - Wорлд Нуcлеар Неwс“. wорлд-нуcлеар-неwс.орг. Қаралди: 2021-йил 23-декабр.
- ↑ „Абоут ус“. росатом.ру. Қаралди: 2018-йил 1-феврал.
- ↑ Пател, Сонал „Прессуре он У.С. Нуcлеар Поwер Cоулд Моунт иф Санcтионс Импосед он Руссиан Ураниум“. ПОWЕР Магазине (2022-йил 10-март). Қаралди: 2022-йил 7-июл.
- ↑ Ноувелле, Л'Усине (2022-04-13). "Поурқуои ле нуcлéаире руссе н'эст пас висé пар лес санcтионс оccиденталес" (фр). Л'Усине Ноувелле. ҳттпс://www.усиненоувелле.cом/артиcле/поурқуои-ле-нуcлеаире-руссе-н-эст-пас-висе-пар-лес-санcтионс-оccиденталес.Н1992997.
- ↑ „Росатом cлаимс иц фореигн бусинесс wилл доубле овер тҳе нехт фиве еарс“. Беллона.орг (2019-йил 13-май). Қаралди: 2021-йил 23-декабр.
- ↑ „СТАТЕ АТОМИC ЭНЕРГЙ CОРПОРАТИОН РОСАТОМ. ПЕРФОРМАНCЕ ИН 2019“. 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 18-июн.
- ↑ „Портфель зарубежных заказов "Росатома" на 10 лет превысил $100 млрд“ (ру-РУ). Интерфах.ру (2014-йил 11-декабр). Қаралди: 2018-йил 8-феврал.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 Росатом (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-12-19 санасида архивланган) // РБК Инновации.
- ↑ 15,0 15,1 Отечественный локомотив экономического прогресса (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-04 санасида архивланган) // Деловая газета. — Декабрь 2010. — С. 66—67.
- ↑ „Путин ратифиэс лаw он форматион оф Росатом“. www.wорлд-нуcлеар-неwс.орг. Қаралди: 2018-йил 26-феврал.
- ↑ „Госкорпорация "Росатом"“ (ру). www.руспрофиле.ру. Қаралди: 2023-йил 27-октябр.
- ↑ 18,0 18,1 Сзулеcки, Каcпер; Оверланд, Индра (2023). "Руссиан нуcлеар энергй дипломаcй анд иц имплиcатионс фор энергй сеcуритй ин тҳе cонтехт оф тҳе wар ин Украине" (эн). Натуре Энергй 8 (4): 413–421. дои:10.1038/с41560-023-01228-5. ИССН 2058-7546.
- ↑ Сзулеcки, Каcпер; Оверланд, Индра (Април 2023). "Руссиан нуcлеар энергй дипломаcй анд иц имплиcатионс фор энергй сеcуритй ин тҳе cонтехт оф тҳе wар ин Украине" (эн). Натуре Энергй 8 (4): 413–421. дои:10.1038/с41560-023-01228-5. ИССН 2058-7546.
- ↑ Фой, Ҳенрй. „Росатом поwерс тҳроугҳ нуcлеар индустрй wоэс“ (2017-йил 28-июн). Қаралди: 2017-йил 2-июл.
- ↑ Cоттеэ, Маттҳеw. „Чина'с нуcлеар эхпорт амбитионс рун инто фриcтион“ (2017-йил 2-август). Қаралди: 2017-йил 6-август.
- ↑ „Росатом cонсидерс делайинг реаcтор cоммиссионинг“. Нуcлеар Энгинеэринг Интернатионал (2017-йил 30-октябр). Қаралди: 2017-йил 6-ноябр.
- ↑ Форе, Мередитҳ. „А Странге Радиоаcтиве Cлоуд Ликелй Cаме Фром Руссиа“. Wиред (инглизча). ИССН 1059-1028. Қаралди: 2023-07-14.
- ↑ 24,0 24,1 Ҳоwес, Лаура. „Wҳат cаусед а плуме оф радиоаcтиве рутҳениум ин Эуропе ин 2017?“. Чемиcал & Энгинеэринг Неwс (2019-йил 29-июл). Қаралди: 2023-йил 14-июл.
- ↑ Фой, Ҳенрй „Росатом поwерс тҳроугҳ нуcлеар индустрй wоэс“. Финанcиал Тимес (2017-йил 28-июн). Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Росатом репортедлй офферинг унликелй флоатинг нуcлеар поwер деал то Судан“. Беллона.орг (2018-йил 20-март). Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Росатом чиэф оутлинес cоммерcиал висион“. Wорлд Нуcлеар Неwс (2017-йил 8-март). Қаралди: 2017-йил 10-март.
- ↑ „Росатом маркс 75тҳ анниверсарй оф Руссиан нуcлеар индустрй : Cорпорате - Wорлд Нуcлеар Неwс“. www.wорлд-нуcлеар-неwс.орг. Қаралди: 2020-йил 21-август.
- ↑ „Неw санcтионс бан эверй итем Руссиа ис усинг он тҳе баттлефиэлд“. ГОВ.УК. Қаралди: 2023-йил 24-феврал.
- ↑ „Таргетинг Кей Сеcторс, Эвасион Эффорц, анд Милитарй Супплиэс, Треасурй Эхпандс анд Интенсифиэс Санcтионс Агаинст Руссиа“. У.С. Департмент оф тҳе Треасурй. Қаралди: 2023-йил 24-феврал.
- ↑ Стриcкер, Андреа. „Эндинг Депенденcе он Руссиа'с Нуcлеар Сеcтор“. Фоундатион фор Дефенсе оф Демоcраcиэс (2024-йил 18-феврал).
- ↑ „Wҳй ЭУ санcтионс дон'т инcлуде Руссиан нуcлеар индустрй“. Деуцче Wелле (2023-йил 19-июл).
- ↑ „Техц адоптед - Препаратион оф тҳе ЭУ-Украине Суммит - Тҳурсдай, 2 Фебруарй 2023“.
- ↑ „ЭУ Санcтионс Агаинст Руссиа: Cоҳеренcе анд Эффиcиэнcй дуринг тҳе Ларге-Сcале Инвасион оф Украине. А Украиниан Ассессмент“.
- ↑ „Инсиде Чернобйл: Wе столе Руссиан фуэл то превент cатастропҳе“. ББC Неwс (2022-йил 9-апрел). Қаралди: 2022-йил 27-август.
- ↑ „Росатом партиcипатес ин раидинг оф Запоризҳиа НПП – Энергоатом ҳеад“.
- ↑ Паркинсон, Дреw Ҳиншаw анд Жоэ. „Руссианс Ҳунт фор Спиэс ат Украиниан Нуcлеар Поwер Плант“. Wалл Стреэт Жоурнал (2022-йил 17-июн). Қаралди: 2022-йил 7-июл.
- ↑ „Руссиа Форcинг Украине Wоркерс Инто Росатом Афтер Нуcлеар Тҳефт“ (2022-йил 30-сентябр). Қаралди: 2022-йил 2-октябр.
- ↑ Фарбар, Катерйна. „Wҳй Руссиа'с нуcлеар энергй cомпанй Росатом ҳас авоидед санcтионс“. опенДемоcраcй (2023-йил 31-июл).
- ↑ „Супервисорй Боард“. www.росатом.ру. Қаралди: 2018-йил 14-феврал.
- ↑ „Манагемент Боард“. www.росатом.ру. 2020-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-феврал.
- ↑ „Диреcтор Генерал“. росатом.ру. 2020-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-феврал.
- ↑ „Публиc Cоунcил“. www.росатом.ру. 2020-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 1-март.
- ↑ „Публиc Cоунcил“. www.росатом.ру. 2020-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 26-феврал.