Rosif masjidi
Росиф масжиди (арабча: جامع الرصيف) — Марокашнинг Фос шаҳри Фос ал-Бали (мадина) да жойлашган жоме масжид. У шаҳардаги энг баланд миноралардан бирига эга.
| Масжид | |
Росиф масжиди
| |
| Жойлашуви | 34°03′45.15″Н 4°58′23.9″W / 34.0625417°Н 4.973306°W |
| Йўналиши | Суннийлик |
| Бинокорлик | ???—1792–1822-йиллар оралиғида |
| Миноралар сони | 1 |
| Миноралар сони | 1 |
Жойлашуви ва номи
Масжид 20-асрда[1] Мадинанинг ички қисмига қулайроқ киришни таъминлаш учун яратилган катта жамоат майдони бўлган Росиф майдонининг ғарбий қисмида жойлашган (бу мадина ичидаги ягона жойлардан биридир). Унинг номи „асфалтланган йўл масжиди“ деган маънони англатади[2]:132. У шаҳар марказидан ўтувчи Боу Храреб дарёси қирғоғи бўйлаб жар ёқасида қурилган, аммо дарё ҳозирда Росиф майдони ва шаҳарнинг жанубий чеккаси ўртасида ер остида яширинган. Масжид ҳам шаҳарнинг марказий бозорлари яқинида жойлашган[3].
Тарихи
Қурилиши
Масжид 18-асрда алавийлар султони Маулай Слимане (1792-1822) даврида қурилган[4][5]:28[6] (Баъзи муаллифлар буни 1757-1790-йиллар оралиғидаги Мулай Муҳаммад бин Абдуллоҳ ҳукмронлиги даврига боғлашса-да[2]:88[3]:188). Маулай Слимане 1797-йилда масжид саҳн қўйилган иккита мармар фаввора ва мармар сув ҳавзасини фойдаланишга топширгани қайд этилган[6]. Бу ишларга султоннинг меъмори ал-Ҳасан ал-Суданий масъул эди[6].
1937-йилги норозилик намойишларидаги роли
Масжид 1937-йил охирида Марокашнинг кўплаб шаҳарларида Франсия протекторати маъмурларига қарши бўлиб ўтган тартибсизликлар ва норозилик намойишлари пайтида машҳур йиғилиш нуқтаси бўлган. Норозиликларга озиқ-овқат танқислиги сабаб бўлди, бу эса франсузлар томонидан энг яхши ерларини эгаллаб олган маҳаллий қабилаларни очлик билан таҳдид қилди[7]. Улар франсуз ҳукумати томонидан Мекнесда (Фос яқинида) норозилик намойишларини зўравонлик билан бостириш, 13 кишини ўлдириш ва яна кўп одамларни яралаш билан янада кучайган[7][8]:63. Кўп ўтмай норозилик намойишлари Фосга тарқалди. Намойишчилар оломон Росиф ва Қаравиййин масжидларидан шаҳарга чиқишдан олдин йиғилиш жойлари сифатида фойдаланганлар, фақат Росиф масжидидан 1500 киши юришган[9]:168. 28-октябр куни Франсия ҳукумати бутун мадинани, жумладан масжидларни ҳам эгаллаш учун қўшин юборди[9]. Бу масжид ичида тўқнашувга сабаб бўлди, франсуз қўшинлари томонидан ташланган гранаталардан 6 киши жароҳат олди[8]:69. Кўп ўтмай тартиб ўрнатилди, аммо норозилик намойишлари ислоҳотчи кун тартибидан мустақиллик талабига ўтган Марокаш миллатчилик ҳаракати ривожланишининг асосий нуқталаридан бири эди[7][9].
Архитектураси
Масжид тахминан 1500 квадрат метр майдонни эгаллайди[6]:241. Масжид эски шаҳардаги энг баланд миноралардан бирига эга[3][10]. Минора тўртбурчак асосга эга ва оддийгина яшил фаянс ленталари билан безатилган[3]. Масжиднинг асосий дарвозаси унинг ғарбий томонида кичик жамоат майдонига қараган ҳолда очилади. У квадрат рамка ичида ўйилган геометрик нақш билан безатилган, Муваҳҳид ва Мариний меъморий меросига хос бўлган, асосан ислимийлар билан безатилган яшил кошинлар ва мозаик кошинларнинг кичик жойлари (зеллиж) билан тўлдирилган. Дарвоза тепасида марокаш архитектурасига хос бўлган садр дарахти бўлиши мумкин бўлган безакли ўйилган ёғоч соябон ва ундан юқорида ва орқада масжид минораси кўтарилади[6]. Масжид ичкарисида кенг ҳовли (саҳн) бор. Ҳовлининг шарқий томонида томи билан қопланган катта намозхона бор. Ушбу умумий тартиб бошқа Марокаш масжидларига ўхшайди[3][6].
Жоме масжиди (яъни жума намози ўқиладиган ва хутба ўқиладиган катта масжид) бўлишдан ташқари, масжидда фойдаланиш учун кичик китоблар кутубхонаси ҳам бўлган[2]:473. Масжидда маҳаллий аҳоли учун кўча фаввораси ҳам бор эди[6].
Галереяси
-
Жанубдан кўриниши
-
Росиф майдонидан кўриниши
-
Минора
-
Масжиднинг асосий эшиги
-
Кириш тепасидаги ёғоч соябон
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ (Информатион индиcатед он оффиcиал сигнаге ат Плаcе Р’cиф.)
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ле Тоурнеау, Рогер. Фèс авант ле протеcторат : éтуде écономиқуэ эт соcиале д'уне вилле де л'оccидент мусулман. Cасабланcа: Соcиéтé Мароcаине де Либраириэ эт д'Éдитион, 1949 — 88, 132, 473, 586-бет.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Мéталси, Моҳамед. Фèс: Ла вилле эссентиэлле. Парис: АCР Éдитион Интернатионале, 2003. ИСБН 978-2867701528.
- ↑ Гаиллард, Ҳенри. Уне вилле де л'Ислам: Фèс. Парис: Ж. Андрé, 1905 — 126-бет.
- ↑ Гаудио, Аттилио. Фèс: Жояу де ла cивилисатион исламиқуэ. Парис: Лес Прессес де л'Унесcо: Ноувеллес Éдитионс Латинес, 1982. ИСБН 2723301591.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Эл Мгҳари, Мина (2017). „Тенданcес арчитеcтуралес де ла мосқуéэ мароcаине (ХВИИèме-ХИХèме сиècлес)“. Ҳеспéрис-Тамуда. ЛИИ (3)-жилд. 229–254-бет.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Абун-Наср, Жамил. А ҳисторй оф тҳе Магҳриб ин тҳе Исламиc период. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1987 — 387–89-бет. ИСБН 0521337674.
- ↑ 8,0 8,1 Ҳоисингтон Жр., Wиллиам А.. Тҳе Cасабланcа Cоннеcтион: Френч Cолониал Полиcй, 1936–1943. Университй оф Нортҳ Cаролина Пресс, 1984.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Wйртзен, Жонатҳан. Макинг Мороccо: Cолониал Интервентион анд тҳе Политиcс оф Идентитй. Cорнелл Университй Пресс, 2015.
- ↑ Брессолетте, Ҳенри. А ла дécоуверте де Фèс. Л'Ҳарматтан, 2016. ИСБН 978-2343090221.