Росмерта — Галл-Рим мифологиясида унумдорлик ва тўкин-сочинлик маъбудаси. Унинг тимсоли фаровонлик шохидир. Росмерта ҳақида ҳайкаллар ва ёзувлар сақланиб қолган. У Галлияда кўпинча Рим худоси Меркурийнинг рафиқаси сифатида у билан бирга тасвирланган, лекин баъзида ёлғиз ҳолда учрайди.

Иконография

Аутеун (қадимги Аугустодунум, Аэдуи келт қабиласининг шаҳар жамоаси) релефида Росмерта ва Меркурий илоҳий жуфтлик сифатида тасвирланган. Улар релефда бирга ўтирган ҳолатда акс этади. У қўлида фаровонлик тимсоли билан тасвирланган, Меркурий ундан чап томонидаги қўлида патера тутиб туради.

Меркурий ва Росмертанинг Эисенберг (Рҳинеланд-Пфалз)

Айзенбергдан олинган барелефда[1] бир хил ҳолатда эр-хотин тасвирланган бўлиб, ёзувда Росмерта аниқ қайд қилинган. У ўнг қўлида қоп, чап қўлида патера ушлаб турган ҳолда тасвирланган.

Парижда топилган эр-хотин жуфтлик акс этган ҳайкалда Росмерта тўкин-сичинлик тимсоли ва мевали саватчага эга.

Росмерта Фин д’Анненcиэ (Ҳауте-Савоиэ)да топилган бронза ҳайкалда тасвирланган. У қояда қўлида қоп ушлаган ҳолда ўтиради. Ажабланарли жиҳати шундаки, Росмерта ғайриоддий равишда Меркурийнинг қанотларини ҳам бошида кўтариб туради. Эсколев Сент-Камил[2] даги тош барелефда у қўлида патера ва фаровонлик тимсоли билан тасвирланган.

Ёзувлар

Росмерт (қизил), шунингдек, Кантисмерте (яшил) ва Атесмерт (кўк)

Росмерта ҳақидаги йигирма еттита ёзувлар Уфер ва Лугинбüҳл[3] томонидан рўйхатга олинган бўлиб, улар Франсия, Германия ва Люксембургда кенг тарқалган. Ёзувлар, асосан, Римнинг Галлия Белгиcа ва Юқори Германия провинсияларида топилган. Яна иккита ёзув маълум бўлиб, улардан бири Рим Дакиясига оид.

Метз ёзуви Меркурий ва Росмерта баравар бағишланган (вотум). Айзенберг ёзувининг яна бири декуриондан эр-хотинга берилган ваъдани бажариш учун қилинган: Део Мерcу (рио)/эт Росмер (таэ)/М (арcус) Адиуто/риус Мем/{м}ёки д (эcурио) c (ивитатис) Ст () / [по]с (уит) л (ибенс) м (эрито) „Марк Аудиториум Мемор, деcурион оф cивитас Ст[…] [бу қасамни] муносиб бўлгани боис ўз ихтиёри билан топширди“). Келтлар жамоасининг номи бўлган Cивитас аниқ эмас. Охирги ибора аслида вотум солвит либенс мерито жумласининг варианти бўлиб, унда ташаббускор „қасамини ўз ихтиёри билан бажарганини“ эълон қилади, кўпинча қисқартма от шаклида В.С.Л.М. сифатида келади.

Росмерта Галлиа Белгиcа провинсиясидаги иккита ёзувда „муқаддас“ саcра сифати билан васфланади. Вассербиллигдаги (Галлиа Белгиcа) бирмунча узунроқ ёзувда илоҳий жуфтлик зиёратгоҳлар (аэдес), „меҳмондўстлик“ маросимлари билан боғланади[4].

Этимологияси

Росмерта номи Галлча бўлиб, морфологик жиҳатдан ро-смерт-а тарзида бўлинади. Смерт „нон берувчи, боқувчи“ ёки „васий, ҳомий“ деган маъноларни англатади. Шунингдек, Ад-смерио, Смерту-литани, Смериус (Смериус), Смертаэ, Смертус каби бошқа галлча исмларда ҳам учрайди[5]. Ро — „жуда“, „буюк“ ёки „энг“ маъносини англатувчи бошқарувчи мазмунида бўлиб, у тилда Ро -били („энг яхши“) ёки Ро-кабалус („буюк от“)[6] тарзида учрайди. -а охири бош келишикда, аёл жинсини англатади. Бунинг маъноси „Буюк Боқувчи“ демакдир.

Манбалар

  1. ↑ Дейц, п. 119.
  2. ↑ Дейц, пп. 120—121.
  3. ↑ Жуфер анд Лугинбüҳл, п. 60.
  4. ↑ Део Мерcурио [эт деаэ Рос]/мертаэ аэдем c[ум сигнис орна]/ментисқуэ омн[ибус феcит] / Аccептус табул[ариус ВИвир] / Аугустал[ис донавит?] / итем ҳоспиталиа [саcрор (ум) cеле]/брандорум гр[атиа про се либе]/рисқуэ суис дед[иcавит 3] / Иулиас Лупо [эт Махимо cо (н)с (улибус)].
  5. ↑ Деламарре п. 277.
  6. ↑ Деламарре, пп. 261-2.

Адабиётлар

  • Анне Эпиграпҳиқуэ жилдлари 1967, 1987, 1998
  • Cорпус Инсcриптионум Латинарум (CИЛ), 13-жилд, Трес Галлиаэ („Уч Галлиа“)
  • Деламар, Х. (2003). Гаулоисе де ла Лангуэ луғати. 2-нашр. Париж, Эдитионс Эрранcе. ИСБН 2-87772-237-6
  • Дейц, С. (1992) Тасвирлар дес диэух де ла гауле. Париж, Эдитионс Эрранcе. ИСБН 2-87772-067-5
  • Жуфер, Н. ва Т. Лугинбüҳл (2001) Репертуар дес диэух гаулоис. Париж, Эдитионс Эрранcе. ИСБН 2-87772-200-7