Рождество — рус проваслав черковида қабул қилинган байрам санасига кўра тасдиқланган , Исо Масиҳнинг туғилган куни хотираси билан боғлиқ насроний байрами. Байрам Россияда Грегориан тақвими бўйича 7-январ куни нишонланади, Юлиан тақвимига кўра 25-декабрга тўғри келади.

Россияда Мавлуд

Тарихи

Рус Рождество картаси (ХХ аср бошлари)

Россияда Рождество байрами ХХ аср охирида княз Владимир чўқинтирилганидан кейин расмий байрамга айланди ва 25-декабрдан нишонлана бошланди. Россияда Рождество кунидан бошлаб Масленица байрамигача бир йил давомида меҳнат ва молиявий шартномалар тузиш одат тусига кирган[1]. ХВИИ аср охири — ХВИИИ аср бошларида Бешик театри Полшадан Россияга кириб боради: Рождествода, махсус қутида, қўғирчоқлар ёрдамида ғорда Исо Масиҳнинг туғилиши ҳақида саҳналар намойиш этилади. Бу анъана 1917-йил октабр инқилобигача[2] давом этган. ХИХ асрнинг охирига келиб, безатилган Рождество дарахти шаҳарда ҳам, қишлоқда ҳам Рождествонинг ажралмас атрибутига айланди ва ХХ асрнинг бошидан бошлаб ғарбий Санта Клауснинг рус аналоги томонидан совғалар тарқатилиши анъана тусига кирган. 1929-йилдан Совет Россиясида Рождествони нишонлаш тақиқланган[3]. Ушбу тақиқ билан Рождество дарахти ҳам бекор қилинган, бу „руҳоний“лар одати сифатида эътироф этилган[4]. СССР Халқ Комиссарлари Кенгашининг 1929-йил 24-сентабрдаги „Узлуксиз ишлаб чиқариш ҳафтасига ўтаётган корхона ва муассасаларда иш вақти ва дам олиш вақти тўғрисида“ги қарорига биноан: "Янги йил куни ва байрам кунлари, барча диний байрам кунлари (собиқ махсус дам олиш кунлари), умумий дам олиш куни сифатида белгиланади"[5]. Рождествони давлат даражасида расмий равишда нишонлаш анъанаси 1991-йилда тикланган: 1990-йилнинг декабр ойида РСФСР Олий Кенгаши Рождество байрамини ишланмайдиган кун деб эълон қилиш тўғрисида қарор қабул қилади[6]. Бироқ, РСФСРнинг баъзи республикаларида, масалан, Татар АССРда бу фармон эътиборга олинмаган ва ўша куни давлат муассасалари ишлаган[7]. Ҳозирги вақтда Рождество Янги йил арафасида (ёки бир кун олдин) бошланадиган ва Рождествога қадар давом этадиган умумий „Янги йил байрамлари“ нинг бир қисмидир.

Халқ байрамларини ўтказиш анъаналари

Айиқ, раҳбар бобо, кампир, эчки (П. Каверзнев, ХИХ аср)

Қишлоқларда кенг тарқалган Рождество одатга кўра, ҳовли қуриш ва кейин сомон ёқишдан иборат бўлган. Шу билан бирга, барча қариндошлар сомон тўлиқ ёниб кетгунча ҳурмат билан жим туришган. Афсонага кўра, „Ўлган аждодлар бу дақиқаларда ўзларининг авлодлари томонидан ёқилган оловда исиниш учун келишади ва унумдорликка ўзининг ҳиссаларини қўшишади“- деб ишонишган. Илгари, рус деҳқонлари орасида бир одат мавжуд бўлган, унга кўра агар Рождество кунида уйга биринчи бўлиб аёл киши кирса, бу ёмон аломат ҳисобланган — бу уйда аёл йил бўйи касалликка чалинади деб ишонишган[1].

Ҳаволалар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Круглий год. Русский земледелческий календар, — М.: Правда, 1989, С. 59-62, ИСБН 5-253-00598-6
  2. ↑ Мадлевская, Е. Л. „Вертеп“. Российский этнографический музей. 2014-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 26-март.
  3. ↑ Рожков, А. Ю. В кругу сверстников: жизненний мир молодого человека в Совецкой России 20-х годов : в 2 т. — Т. 1. — Краснодар: Перспективи образования, 2002. — 205 с.— ИСБН 5937490177
  4. ↑ „Кто же это, «Новый год»? - Праздник как миф и как средство управления“ (ру). www.коб-cримеа.орг. 2017-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 18-декабр.
  5. ↑ „Постановление СНК СССР от 24.09.1929“. www.либусср.ру. 2017-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 18-декабр.
  6. ↑ Постановлениэ Верховного Совета РСФСР от 27.12.1990 № 2981-И „Об объявлении 7-января (Рождества Христова) нерабочим днём“
  7. ↑ Газета „Известия“ от 5-января 1991 года.