Roxshanak

Рохшанак (сўғдча — ёғду сочувчи, ёрқин) (юн. Роксана), Равшанак (? — мил.ав. 310) — туронзамин гўзали, Бақтрия ҳокими Оксиартнинг қизи, Александр (Искандар) нинг суюкли хотини.

Александр Ўрта Осиёни забт этиши чоғида (мил. ав. 329—327) кўплаб тоғ қалъаларини қамал қилишига тўғри келган. Александрнинг юриши бошларидаёқ Оксиарт хотини, фарзандларини Сўғд қоясига яширганди. Александр қалъани забт этгач, кўп асирлар, жумладан, Оксиартнинг хотини, қизи Р. ва бошқа фарзандлари унинг қўлига тушади. Аррианнинг ёзишича, Александр бир кўришдаёқ Р.ка ошиқ бўлиб қолган ва у ўзининг асираси бўлишига қарамай унга уйланишга ахд қилган. Александрнинг аскарлари Р. Доро ИИИ нинг хотинидан сўнг "Осиёда энг гўзал аёл" эканлигини айтганлар. Бу никоҳ оқибатида Александрнинг энг кучли рақибларидан бири, Сўғдда катта обрўга эга бўлган Оксиарт "дадилланиб" Александр ҳузурига келган, у қайнатасини иззатикром билан кутиб олиб, унга Бақтрия сатраплигини топширган. Р.нинг такдири ҳам қувончли, ҳам аянчли бўлган. Плутархнинг ёзишича, Александр вафот этганда Р. ҳомиладор эди, шу туфайли македонияликлар унга иззатикром курсатишган. Р. улкан салтанат маликаси сифатида 10 йилдан ортиқдавр сурган. Р. кундоши Статира (Доронинг қизи)ни эридан рашк қиларди. У сохта хат ёрдамида Статирани ҳузурига чақиртирган ва у синглиси билан келганда ҳар иккисини қатл эттирган, жасадларини қудуққа ташлашни, қудуқни эса кўмиб юборишни буюрган. Буларни у Александрнинг сафдоши Пердикка ёрдамида амалга оширган. Мил. ав. 310-йил диадохлар кураши даврида Диадох Кассандр буйруғига кўра, Р. ёш ўғли Александр ИВ билан бирга қатл этилган.

Фахриддин Ҳасанов.