Ruanda-Urundi
Руанда-Урунди — 1922-йил 22-июлдан Белгия Қироллиги назорати остидаги Миллатлар Лигасининг („Б“ гуруҳи) ҳудуди саналади; 1946-йил 13-декабрдан бошлаб худди шу маъмурият қошидаги БМТнинг ишончли ҳудуди тузилган; 1962-йил 1-июлда Руанда-Урунди (Урунди — суаҳилича Бурунди номи) ҳудудида мустақил Руанда ва Бурунди давлатлари ташкил топди.
| Руанда-Уринди | |||||||||
| |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
| |||||||||
.png){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg)
Қисқа шарҳ
Германиянинг Шарқий Африкани мустамлака қилиш жараёнида Руанда Қироллиги (Германия резиденти ҳокимиятини тан олган ҳолда) 1898-йилда Германия Шарқий Африкасининг бир қисми бўлди, у ерда 1903-йилда (Германия губернатори ҳокимиятини тан олган ҳолда) Бурунди Қироллиги ташкил топди. 1916-йилда Биринчи жаҳон уруши даврида Руанда ва Бурунди ҳудудлари Белгия Конгоси қўшинлари томонидан ҳудудлари босиб олинди.
Версал шартномасига кўра, бу ерлар (Руанда-Урунди номи билан) Белгияга ўтди, бунинг учун Миллатлар Лигаси 1922-йил 22-июлда мақом берди. Мақом шартларига кўра, Белгия ҳудудларни ўзлаштириши ва уларни мустақилликка тайёрлаши керак эди. Ҳудуд аҳолиси Миллатлар Лигасига „маҳаллий ҳокимият органларининг суиистеъмоллари“ га мурожаат қилиш ҳуқуқига эга бўлишди, улардан фаол фойдаландилар, аммо уларнинг мурожаатлари „ўрганиш ва жойида ҳаракат қилиш учун“ Руанда-Урунди мақоми маъмуриятига юборилди[1]. 1920-йилда Белгия Конго мустамлакаси маъмурияти Руанда-Урундида шифохоналар учун ёрдамчи ҳамширалар ва тартибчиларни тайёрлаш учун бир нечта тиббиёт мактабларини ташкил этди[1]. 1958-йилга келиб, Руанда-Урундида маҳаллий аҳоли учун 8209 та мактаб, шу жумладан миссиялардаги 5288 та бошланғич мактаб ва 2906 та бошланғич мактаб колония бюджети ҳисобидан таъмирлаб берилди, улардан 1141 таси икки йиллик таълим даврига эга мактаблар, 25 таси ўрта мактаблар ва ўқитувчилар курслари ҳисбланар эди[1].
Бироқ, аксарият Ғарб мустамлака давлатлари сингари, Белгия ҳам Белгия Конгосида тасдиқланган бошқарув усулларидан фойдаланган ҳолда Руанда-Урундини шафқацизларча эксплуатация қилди, бу мамлакатнинг табиий бойликларини талон-торож қилиш, шу жумладан анъанавий ҳокимият тузилмасини яратиш ва ушбу ҳудудларни кўп йиллар давомида сақлаб қолиш асосий мақсад саналган. Рундилар ва Руанда аҳолиси орасида жамиятнинг ҳукмрон синфи узоқ вақтдан бери кўп марта устун бўлган хуту деҳқон гуруҳини бошқарган туци гуруҳи (анъанавий чорвадорлар) вакилларидан иборат эди; бундан ташқари, мамлакатда „ижтимоий зинапоя“ нинг пастки қисмида жойлашган Тва пигмейлари (овчилар ва теримчилар) истеқомат қилган. Жамиятнинг бундай табақаланиши ва гуруҳлар ўртасидаги тез-тез содир бўладиган мулкий низолардан фойдаланиб, Белгияликлар хутуларнинг ғазаби ва норозилигини мустамлака маъмуриятига эмас, балки ҳукмрон Туци гуруҳига қарши йўналтиришга ҳаракат қилдилар ва амалда ушбу ишни ҳам бажардилар.
Миллатлар Лигаси тарқатиб юборилгандан сўнг, Руанда-Урунди Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ишончли ҳудудига айланди ва 1946-йил 13-декабрда ҳудудни мустақилликка тайёрлаш шарти билан Белгия маъмуриятига ўтказилиши айтиб ўтилди.
Собиқ мустамлакалари назорат остида бўлган Ғарбий Европанинг бошқа давлатлари сингари, Белгия, аниқроғи, унинг маҳаллий бошқаруви 1950-йилларда бутун Африкада мустақиллик учун миллий озодлик ҳаракатларининг пайдо бўлиши ва ривожланишига тайёр эмас эди. 1950-йилларда Белгия Конгосида шакллана бошлаган миллий элита бошчилигидаги бундай ҳаракат тез орада Руанда-Урундигача тарқала бошлади.
1960-йил 30-июнда Белгия Конгоси (ҳозирги Конго Демократик Республикаси) мустақилликка эришди. 1962-йил 27-июнда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг махсус сессияси 1962-йил 1-июлдан бошлаб Руанда-Урунди устидан Белгиянинг васийлигини тугатиш тўғрисида қарор қабул қилди, унинг ҳудудида бир кунда иккита мустақил давлат: Руанда Республикаси ва Бурунди Қироллик ташкил топди.
Маъмурий бўлиниш
Белгиянинг Руанда-Урунди ҳудуди иккита резидентликдан иборат эди: пойтахти Астрид (кейинчалик Кигали шаҳрида) бўлган Руанда ва пойтахти Китега бўлган Урунди, улар кичикроқ маъмурий бирликларни ўз ичига олган ҳудудларга бўлинган.
Руанда қароргоҳи
1929-йилда Руанда қароргоҳи мустамлака ҳокимияти томонидан марказлари аҳоли пунктларида жойлашган 10 та минтақага бўлинган.
1929-йилдан 1933-йилгача бўлган даврда „табиий-иқлим шароитларига мувофиқ“ ҳудудларни кенгайтириш мақсадида Белгия ҳукумати маъмурий-ҳудудий тузилмани ислоҳ қилди[2], бунинг натижасида 1938-йилда Руанда (пойтахти Кигали шаҳрига айланган) аллақачон аҳоли пунктларида жойлашган 8 та ҳудуддан иборат эди: Астрида, Бюмба, Кибунгу, Кигали, Кисенйи, Нянза, Руҳенгери ва Шанггугу 1959-йилда Гитарама птовинсияси[3] ташкил этилди.
Урунди резидентлиги
1929— йилда Урунди қароргоҳи мустамлака ҳокимияти томонидан марказлари аҳоли пунктларида жойлашган 9 минтақага бўлинган: Гози, Китега, Мурамвя, Мухинга, Нянза , Руйиги, Румонге, Рутана ва Усумбура ҳудудларига бўлинган эди. 1932-йил 7-мартда аҳоли пунктларида жойлашган 7 та ҳудудга бўлинган: Бурури, Китега, Мухинга, Нгози, Руйиги, Рутана ва Усумбура.
1949-йил 14-августда Бубанзада жойлашган ҳудуд яратилди ва Мурамвиэ марказида ҳудуд қайта тикланди. 1960-йил 26-сентябрда минтақалар 18 провинсияга алмаштирилди: Бубанза, Букирасази (ҳозирги Бурундининг Гитега провинсияси таркибига киради), Бурури, Гитега, Карузи, Каянза, Кирундо, Макамба, Мваро, Мвисаре вилояти, Муйинга, Мурамвя, Нгози, Руйиги, Рутана, Бужумбура , Чанкузо ва Чибитоке[4].
Шунингдек
- Белгия колониялари
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Архивированная копия“. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 24-май.
- ↑ Шлёнская С. М. „Колониальный период“, . Республика Руанда: справочник, 100 экз, М.: ИАфр РАН, 2012 — 37—38-бет. ИСБН 978-5-91298-106-7.
- ↑ „Провинcес оф Рwанда“ (эн). Статоидс.cом. 2017-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 27-апрел.
- ↑ „Провинcес оф Бурунди“ (эн). Статоидс.cом. 2018-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 27-апрел.