Rudani boyitish

Раммелсберг бойитиш фабрикаси

Рудани бойитиш – бу минералларни физик ва кимёвий хоссаларидаги фарқига қараб бир-биридан ажратиш усуллари мажмуидир. Руда компонентларининг кимёвий таркиби ўзгармайди .

Тарих

Россияда рудаларни бойитиш бўйича биринчи асарни М. ДА. Ломоносов ёзган.

Мақсад

Кўпгина рудалар табиий ҳолатида тўг'ридан-тўг'ри металлургияда қайта ишлаш учун мос эмас. Темир рудаси қазиб олинганда, таркибида темирнинг камлиги ва чиқинди жинсларнинг юқорилиги туфайли, эритиш жараёнида кўп миқдорда шлак олинади, бу эса ёқилғи сарфини оширишни талаб қилади; шу билан бирга, домна печи ишлаши паст маҳсулдорлик билан тавсифланади. Рудаларда темир консентрациясини ошириш сезиларли иқтисодий самара беради. Рудадаги темир миқдори 1% га ошиши билан кокснинг солиштирма истеъмоли ўртача 1,4-2,0% га камаяди ва домна печи маҳсулдорлиги 2,5-3,0% га ошади. Бу таъсир бойитиш нархидан сезиларли даражада ошади. Шунинг учун деярли барча рудалар металлургияда қайта ишлашдан олдин бойитилади.

Бойитиш - бу фойдали элемент (темир, марганец ва бошқалар) концентрацияси бўлган операция.) иложи борича чиқинди жинсларни олиб ташлаш орқали. Баъзан рудани чиқинди жинслар билан бойитишда зарарли аралашмаларнинг бир қисми чиқарилади.

Ўз моҳиятига кўра, бойитиш фойдали минерал ёки чиқинди жинс бўлган руда зарраларини ажратишнинг механик жараёнидир. Бунинг учун фойдали минерал ва бўш жинсларнинг ҳар қандай турли хил хусусиятлари учун фарқлар қўлланади: зичлик, намланиш, ранг, ёрқинлик, қаттиқлик, оптик, электр, магнит ва бошқа хусусиятлар .

Технология

Рудани бойитиш технологияси деганда алоҳида жараёнлар (операциялар) мажмуи - тайёргарлик, асосий ва ёрдамчи тушунилади.

• Тайёргарлик жараёнлари (операциялар) рудани бойитиш учун тайёрлаш учун мо'лжалланган: руда бо'лакларининг ҳажмини керакли ҳажмга этказиш, руда ва металл бо'лмаган фойдали қазилмаларнинг о'заро юзаларини очиш, минералларнинг алоҳида гуруҳлари ҳар қандай хусусиятларининг ё'налтирилган о'згариши ва бошқалар. Тайёргарлик жараёнларига рудани майдалаш ва янчиш, саралаш, гидравлик таснифлаш, магнитли куйдириш киради.
• Асосий жараёнлар рудани бойитишдир. Улар бойитиш жараёнида ажратилган руда компонентларининг (минераллар ва уларнинг агрегатлари) физик ва физик-кимёвий хоссаларидаги фарқлардан фойдаланишга асосланади - ранги ва ёрқинлиги, шакли, ювилиши, зичлиги, магнит сезгирлиги, сирт намланиши ва бошқалар. Рудани бойитишнинг қуйидаги усуллари ажратилади: рудаларни саралаш, гравитациявий бойитиш, магнит ажратиш ва флотациялаш, радиометрик бойитиш.
• Бойитиш натижасида ҳосил бўлган маҳсулотларни қайта ишлаш учун ёрдамчи жараёнлар қўлланади. Буларга филтрлаш, қуюқлаштириш ва қуритиш киради .

Рудаларни бойитиш жараёнида олинган маҳсулотлар икки ёки ундан кўп сезиларли даражада фарқ қилувчи синфларга бўлинади, қимматли таркибий қисмга бой бўлган маҳсулот концентрат деб аталади, энг камбағал маҳсулот қолдиқ деб аталади, ўртача таркибга эга бўлган маҳсулотлар оралиқ (ўрта маҳсулотлар) деб аталади. одатда қайта ишлаш учун қайтарилади. Бугунги кунда қайта ишланган рангли, нодир ер ва радиоактив металлар рудалари учун минерални қайта ишлаш жараёнлари (қолдиқлар) чиқиндилари дастлабки руданинг 90-99% ни ташкил қилади. Рудани тайёрлаш жараёни қиммат, энергия сарфлайдиган ва эскирган ускуналардан фойдаланиладиган рудани қайта ишлаш харажатларига 50 дан 60% гача харажатларни қўшади.

Қора металлар рудаларини бойитишда минераллар ва уларнинг агрегатларини ажратишнинг учта усули қўлланади:

• бо'лакли фраксияларни саралаш (+ 10 мм) - одатда шахталарни майдалаш ва саралаш заводларида руда тайёрлаш операцияси сифатида ишлатилади
• сувли ёки ҳаво муҳитида фраксияларни ҳаракатга келтирадиган рақобатдош куч майдонлари ёрдамида минерал доналар оқимини ёки уларнинг флокулларини ажратиш - бо'лакли ва майдаланган камбаг'ал руда ва о'рта маҳсулотларни бойитишнинг асосий операциялари учун ишлатилади. У рудали минералларнинг йирик заррачаларини чо'ктириш ёки тортиш ва ушлаб туриш ё'ли билан амалга оширилади, бунда ажратишда иштирок этувчи рақобатдош кучларнинг натижаси пастга ё'налтирилади. Юпқа танели рудаларни қайта ишлашда, бу куч юқорига ё'налтирилганда руда доналарини қазиб олиш ёки уларнинг юқорига сузиши қўлланади. Сақлаш одатда юқори маҳсулдорликка ва юқори консентрат сифатини тиклашга олиб келади;
• руда зарраларини махсус ташувчилар ёрдамида лой оқимини ажратиш (флотация пайтида ҳаво пуфакчалари, юқори градиэнтли ажратиш пайтида магнит ташувчилар) - кучсиз магнитли нозик тарқалган рудаларни флотация билан бойитишда ва со'нгги пайтларда уларни усул билан бойитишда қўлланади. Индуксион магнитларни ма'дан пулпасига киритиш ва тортиб олиш ё'ли билан субградиэнт ажратиш - кучсиз магнитли руда минералларининг зарралари билан ташувчилар.

Уран саноатида рудани солиштирма оғирлик ва кимёвий ва физик-кимёвий усуллар билан бойитиш қўлланади. Одатда занжирни майдалаш - силлиқлаш - тугатиш ишлатилади. Радиометрик бойитиш ҳам қўлланади.

Жараён кўрсаткичлари

Минерал аралашмаларнинг бойитиш жараёнида тегишли маҳсулотларга ажралиш мойиллиги кўрсаткичи бойитиш дейилади .

${\дисплайстйле \гамма = \фраc{\алпҳа-\вартҳета}{\бета-\вартҳета} 100, \%,}$

бу ерда ${\дисплайстйле \алпҳа}$ - қимматли компонентнинг таркиби; %; ${\дисплайстйле \бета}$ - консентратдаги қимматли компонентнинг таркиби; %; ${\дисплайстйле \вартҳета}$ - қолдиқдаги қимматбаҳо компонентнинг таркиби; %.

Қимматбаҳо компонентни консентратга олиш қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

${\дисплайстйле \варепсилон = \фраc{\бета (\алпҳа-\вартҳета)}{\алпҳа (\бета-\вартҳета)} 100 = \фраc{\гамма \бета}{\алпҳа} 100, \%.}$

Яна қаранг

• Минералларни бойитиш

Адабиёт

• Шинкоренко С. Ф., Белецкий Е. П., Ширяев А. А.. Справочник по обогащению руд черных металлов. Москва: Недра, 1980. 
• Кармазин В. И.. Обогащение руд черных металлов. Учебник для вузов. Москва: Недра, 1982. 
• Шумаков Н. С., Дмитриев А. Н., Гараева О. Г.. Сырые материалы и топливо доменной плавки. Екатеринбург: Институт металлургии УрО РАН, 2007. ИСБН 5-7691-1833-4. 

Ҳаволалар

• „Руды обогащение“, Энциклопедия Кольера. — Открытое общество, 2000.  — статья из «Энциклопедии Кольера»
• Журнал «Обогащение руд»