Ziyosfera

Ruqia Hassan

Руқиа Ҳассан Моҳаммед (арабча: رقية حسن محمد‎‎, тахминан. 1985 – тахминан. 2015-йил сентабр), Ниссан Иброҳим тахаллуси билан ҳам танилган (арабча: نيسان إبراهيم‎‎), Суриянинг Раққа шаҳрида жойлашган суриялик мустақил журналист ва блогер. У „Раққа жимгина сўйилмоқда“ номи билан танилган фаоллар гуруҳининг аъзоси бўлган ва Ниссан Иброҳим (арабча: نيسان إبراهيم‎‎) тахаллуси билан бу ҳақида тез-тез ёзган[1]. У Ироқ ва Шом Ислом Давлати томонидан қатл этилган биринчи аёл журналист[2].

Руқиа Ҳассан
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1985-йил
Раққа, Сурия
Вафоти 2015-йил сентабр
Раққа, Сурия
Ўлим сабаби Қатл
Миллати Суриялик
Алма матер Ҳалаб университети
Касби Журналист
Қўмиталар Раққа жимгина сўйилмоқда
Тахаллус(лар)и Ниссан Ибраҳим

Шахсий ҳаёти

Руқия Ҳассан 1985-йилда Суриянинг Раққа шаҳрида туғилган[3]. У бой суриялик курдлар оиласидан бўлиб, келиб чиқиши Кобани шаҳри билан боғлиқ. Унинг отаси диндор мусулмон ва тадбиркор бўлиб, Раққада бир нечта участка ва биноларни эгаси бўлган. Ҳассаннинг отаси икки аёлга уйланган, унинг бир синглиси ва отасининг иккинчи хотинидан беш ака-укаси бор[4]. Ҳассаннинг синглиси шифокор[5].

У Суриянинг Ҳалаб шаҳридаги Ҳалаб университетининг фалсафа факултетини тамомлаган[3][6]. 2011-йилда Ҳассан Сурия фуқаролар уруши бошланганидан кейин Сурия президенти Башар ал-Ассадга қарши фаол мухолифат аъзоси бўлди[4]. У 2013-йилда исёнчилар ҳокимиятни қўлга киритганидан кейин ҳам, Ироқ ва Шом Ислом Давлати (ИШИД) исломий жангари гуруҳи ўша йилнинг охирида ҳокимиятни қўлга киритган пайтда ҳам шаҳарда қолган[7].

Фаолияти

Ҳассан асосан ўзининг норасмий ва шахсий журналистика шакли билан танилган[2]. У „Раққа жимгина сўйилмоқда“ (РБСС) фаоллар гуруҳининг фаол аъзоси бўлиб, ИШИДнинг минтақани эгаллаши натижасида инсон ҳуқуқлари бузилишини ҳужжатлаштириш билан шуғулланган[7]. Фаcебоок орқали Ҳассан Ниссан Иброҳим тахаллусидан фойдаланиб, ИШИД ишғоли остидаги кундалик ҳаёт хусусида мақолалар ёзган[8][9]. У шаҳар шароитининг ёмонлашуви ва бирлашган коалиция ва Россия кучларининг тез-тез ҳаво ҳужумлари ҳақида ҳам маълумот берган[4]. Унинг постларида жангари гуруҳ томонидан қабул қилинган Ҳоцпот (Wи-фи) лардан фойдаланишни тақиқлаш каби сиёсатлар мунтазам равишда танқид қилинади ва масхара қилинади[8]. Унинг постлари оҳангда ғазабдан тортиб, қора ҳазилга қадар турлича бўлган[10].

РБСС асосчиси Абу Моҳаммеднинг таъкидлашича, у Ҳассанни ўз лавозимини давом эттиришдан қайтаришга уринган. Уни шахсини ўзгартиришга ва ўзининг шахсий фотосуратларини аккаунтларидан олиб ташлашга ундаган. Бошқалар, шунингдек, унинг постлари уни радикал жиҳодчиларнинг асосий нишонига айланишидан хавотирда эканликларини баён қилишган. Барибир у хабарлар ёзишни давом эттирган[4]. 2015-йил 21-июлда Ҳассан тўсатдан ижтимоий тармоқларга хабар ёзишни тўхтатди.

Ўлими

Руқия Ҳассан ғойиб бўлишидан олдин у ИШИД томонидан кузатилган, чунки гуруҳ унинг ижтимоий тармоқлардаги постларини Сурия Озод Армияси билан ҳамкорликда жосуслик ҳаракати деб ҳисоблаган[2][9]. Ҳассан 2015-йилнинг июл ёки август ойларида ИШИД томонидан ўғирлаб кетилган ва у ғойиб бўлганидан то 2015-йил сентабр ёки октабр ойларида ИШИД томонидан қатл этилишигача нима бўлгани номаълумлигича қолган[7]. Бироқ, унинг оиласи унинг қатл этилганлиги ҳақидаги расмий тасдиқни 2016-йилнинг январида олди, ўшанда бу ҳақда оммавий ахборот воситалари орқали эълон қилинган[3].

Унинг қўлга олиниши ва қатл этилиши оралиғида жангарилар унинг аккаунтларига кириш ҳуқуқига эга бўлдилар ва минтақа ичидаги ва ташқарисидаги бошқа эҳтимолий мухолифлар ҳақида маълумот олишга уринишда дўстлари билан хабар алмашишни бошладилар[6][7]. Ижтимоий тармоқдаги аккаунтларидаги фаоллик туфайли Ҳассан ҳали ҳам тирик эканлигига ишонилган[11]. РБСС аъзоларининг сўзларига кўра, гуруҳ унинг Фаcебоок аккаунтида фаол бўлиб, 2016-йил январ ойи бошига қадар унинг ўлимга маҳкум этилгани ҳақидаги хабарлар кенг тарқала бошлаган пайтгача тирик эканлигини таъкидланган[6][7][12].

У ижтимоий тармоқдаги сўнгги постида „Мен Раққадаман ва менга ўлим билан таҳдид қилишди. Қачонки ИШИД мени ҳибсга олиб, ўлдирса, ҳаммаси жойида, чунки улар менинг бошимни кесиб ташлашса-да, мен ҳурматга сазовор бўламан, бу хўрликда яшашдан яхшироқдир“[4].

Мулоҳаза

Raqqa, Syria, which in 2014 became the capital of the Islamic State.
2014-йилда „ИСҲИД“нинг пойтахтига айланган Раққа, Сурия.

2015-йилдан 2016-йилгача тўққиз ой давомида ИШИД томонидан қатл этилган Руқиа Ҳассан олти журналистдан бири бўлган. Қолганлари Зоҳир Ал-Шурқат, Аҳмад Муҳаммад ал-Муса, Иброҳим Абдулқодир, Фарес Ҳамади ва Нажи Жерф экани аниқланган[13].

2014-йилда ИШИД Раққа шаҳри устидан назоратни қўлга киритди. Гуруҳнинг чет элдан ва Сурия ичидан кўплаб ёлланганлар ўз ишларини давом эттириш учун янги пойтахтга кўчиб кела бошладилар[4]. Гуруҳ, шунингдек, Раққага тарафдорларни жалб қилиш ва шаҳарни эгаллашни кучайтириш учун доимий равишда оммавий ахборот воситалари фаолиятини давом эттирди. Натижада шаҳар ичидаги шароитлар тезда ёмонлаша бошлади. Зулмкор янги қоидалар қабул қилинди ва бу янги қонунларнинг бузилиши тез-тез давлат интизоми ёки қатл қилинишига олиб келган[4][14].

ИШИД Раққа ва унга яқин шаҳарлардаги ҳар қандай танқидни ҳалокатли куч билан тинчитди. ИШИДнинг ашаддий мухолифлари ва гуруҳ ҳақида фаол маълумот тарқатаётган деб ҳисобланган ҳар бир киши қатл билан кутиб олинди[7][10][12]. Босқиннинг кучайиши тўғридан-тўғри коалиция кучлари сабаб бўлган таниқли аъзоларнинг ўлими билан боғлиқ, бу гуруҳ ҳақида ички маълумотни етказиб бериш натижасида содир бўлган[7].

Журналистлар, режимга қарши чиққан мухолифларнинг катта қисми ташкилот томонидан нишонга олинган таниқли гуруҳга айланди. Ҳассан каби журналистларнинг иши уларни омма олдида айғоқчи деб эълон қилишига сабаб бўлди. Унинг қатл этилиши Сурия ва Туркия журналистлар ҳамжамиятлари томонидан гуруҳнинг ҳаракатларига оид ҳақиқатни етказишни бостириш учун қилинган воқеалардан бир мисоли эди[2][7].

Таъсири

Ҳассаннинг ўлимини Сурия Диреcт 2014-йил октабр ойидан бери ИШИД қўлида ўлдирилган бешинчи журналист сифатида аниқлади[15]. Шунингдек, у гуруҳ томонидан қатл этилган биринчи суриялик аёл журналист эканлиги ҳам аниқланган[10]. Бироқ, РБСС аъзоларининг таъкидлашича, у минтақада ўлдирилган биринчи аёл журналист эмас, аммо бу даъволар бўйича аниқ маълумотлар ҳозирча мавжуд эмас[9].

Атрофдагиларнинг Раққа ҳолати ҳақидаги постларни тўхтатиш ҳақида кўплаб огоҳлантиришларига қарамай, Ҳассан ўз ишини давом эттирган[16]. Ҳассан оиласига яқин қариндошнинг интервюсида унинг хатти-ҳаракатлари ҳақидаги хабарлар экстремистлар томонидан жазоланиш таҳдидига қарамай, бошқалар унга ишонишини айтди. Яна бир амакиваччанинг ҳам ўша мақолада „У ўзининг жасорати, ҳақиқат овози бўлгани учун қишлоғимизда қаҳрамон бўлди. У қўрқмас эди [. . . ] Кобанилик кичкина курд қиз шафқациз гуруҳга дуч келди ва уларни фош қилди. У ҳеч қачон унутилмайди“[4].

Реаксиялар

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Таълим, фан ва маданият масалалари бўйича ташкилоти (ЙУНЕСКО) агентлиги раҳбари Ирина Бокова Ҳассаннинг қатл этилишига жавобан шундай баёнот берди:

"Мен Руқия Ҳассаннинг ўлдирилишини қоралайман [. . . ] Мен ушбу журналистнинг энг оғир шароитларда инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликлари учун жасоратли позицияси ҳамда зўравон экстремистлар шахсларнинг фикрлаш, сўзлаш ва ҳаракат қилиш эркинлигини бўғиш учун олиб бораётган шафқациз кампаниясига қарши туришига ҳурмат бажо келтирмоқчиман[17].

РБСС фаоллар гуруҳининг собиқ аъзоси Фурат ал-Вафаа Ҳассаннинг ҳибсга олиниши ва қатл этилишига жавобан Сйриа Диреcт янгиликлар компаниясига гапирди. У унинг ўлими ва ИШИДнинг мухолифларни бостириши ҳақида шундай деди:

"Руқиа доимий равишда ИШИДга қарши чиқди ва тез-тез Раққага ҳаво ҳужумлари содир бўлгани ҳақида хабар берди [. . . ] ИШИД ҳар доим қилични халқнинг бўйнида ушлаб туришни хоҳлайди [. . . ] Улар ўз жангчилари ва тарафдорлари „ИШИД“ ўзларига қарши гапирганлардан ўч олишга қодир эканлигини билишларини хоҳлайдилар"[18].

Ҳассаннинг ўлими ҳақидаги хабар 2016-йил январида оммага маълум бўлганидан сўнг, РБСС асосчиси Абу Муҳаммад унинг экстремистик гуруҳ томонидан қатл этилганини тасдиқлади ва ўзининг Тwиттер’даги саҳифасида ўзининг якуний хулосасини эълон қилди[6].

Манбалар

  1. ↑ „Дžиҳадисти погубили новинарку кожа же писала о страҳотама у главном граду Исламске дрžаве, Раққи“ (хорватча). Телеграм.ҳр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Бусфиэлд-Бирч. „ИС Килл "Спй" Жоурналист Руқиа Ҳассан ин Сйриа“. Унион Тимес. 2-феврал 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-март 2016-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Руқиа Ҳассан, ла cоурагеусе жоурналисте сйриэнне эхécутéэ пар Даэш“ (франсузча). ауфеминин (9-январ 2016-йил).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Кҳалеэли, Ҳома; Гани, Аиша; ал-Баяа, Маис. „Руқиа Ҳассан: тҳе wоман wҳо wас киллед фор теллинг тҳе трутҳ абоут Исис“. Тҳе Гуардиан (УК) (13-январ 2016-йил). Қаралди: 29-феврал 2016-йил.
  5. ↑ ЛЛУÍС МИҚУЭЛ ҲУРТАДО. „Эл Эстадо Ислáмиcо эжеcута а уна аcтивиста де Раққа“ (испанча). Эл Мундо (7-январ 2016-йил).
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Даиледа. „ИСИС эхеcутед а жоурналист, тҳен ҳаcкед ҳер Фаcебоок то триcк ҳер фриэндс“. Машабле (6-январ 2016-йил). Қаралди: 22-март 2016-йил.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Лаура Пител. „Руқиа Ҳассан Моҳаммед: Тҳе аcтивист анд cитизен жоурналист тҳат Исис мурдеред – анд тҳен посед ас фор тҳреэ монтҳс он соcиал медиа то энтрап отҳер оппоненц“. Тҳе Индепендент (УК) (5-январ 2016-йил). Қаралди: 22-март 2016-йил.
  8. ↑ 8,0 8,1 Мичаэл Каплан. „Wҳо Ис Руқиа Ҳассан? Сйриан Аcтивист Киллед Бй ИСИС Афтер Соcиал Медиа Пост Абоут Лифе Ин Раққа“. Интернатионал Бусинесс Тимес.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Аиша Гани. „Жоурналист Руқиа Ҳассан мурдеред бй Исис афтер wритинг он лифе ин Раққа“. Тҳе Гуардиан (УК).
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Кҳушбу Шаҳ анд Тим Листер, CНН. „ИСИС киллс ёунг wоман wҳо дарес то дефй ит“. CНН (5-январ 2016-йил).
  11. ↑ „Wҳат ёу неэд то кноw абоут ИСИС' эхеcутион оф Сйриан аcтивист, Руқиа Ҳассан - Вентурес Африcа“. Вентурес Африcа.
  12. ↑ 12,0 12,1 „ИСИС Фаcебоок ҳижаcк: Руқиа Ҳассан Моҳаммед ‘деад фор тҳреэ монтҳс’“. НеwсCомАу (8-январ 2016-йил).
  13. ↑ „Wорлд Пресс Фреэдом Дай: Тҳе Сйриан жоурналисц киллед бй Исламиc Стате“. итв.cом (3-май 2016-йил). Қаралди: 3-май 2016-йил.
  14. ↑ „СЙРИА: Руқиа Ҳассан Моҳаммед Аcтивист Жоурналист Киллед Тҳен Посед Бй Исис Он Соcиал Медиа То Луре Оппоненц“. Политиcосcопе: Политиcс. 10-феврал 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-сентабр 2022-йил.
  15. ↑ Миррен Гидда, ИСИС Эхеcутес Фирст Фемале Жоурналист ин Сйриа, Неwсwеэк (Жануарй 6, 2016).
  16. ↑ Фрачон. „Элле с’аппелаит Руқиа эт раcонтаит сон қуотидиэн соус ла ботте дес джиҳадистес“ (франсузча). Ле Монде (4-феврал 2016-йил). Қаралди: 29-феврал 2016-йил.
  17. ↑ „Диреcтор-Генерал cондемнс тҳе мурдер оф Сйриан жоурналист Руқиа Ҳассан“. www.унесcо.орг. Қаралди: 27-март 2016-йил.
  18. ↑ „Руқиа Ҳассан: Исис эхеcутес фирст фемале cитизен жоурналист ин Раққа, cонфирмед бй 'Раққа ис Беинг Слаугҳтеред Силентлй' гроуп“. www.неwссафетй.орг. 28-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-март 2016-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ruqia_Hassan" dan olindi