Rus Samarqandi
Рус Самарқанди – Самарқанд шаҳрининг архитектура ва тарихда кенг тарқалган ғарбий қисмининг номи. Айрим манбаларда „Европа“ ёки „Янги“ Самарқанд, шунингдек, „Жанубий Петербург“ деб ҳам юритилади. 1870-йилдан бошлаб шакллана бошлаган.
| Жойлашуви |
Самарқанд,  Ўзбекистон |
|---|
Ҳаёти
1868-йилда Самарқанд Россия империяси қўшинлари томонидан босиб олиниб, дастлаб Зарафшон тумани, 1887-йилдан эса Самарқанд вилояти Туркистон генерал-губернаторлигининг маркази деб эълон қилинди. Ўша йили шаҳар аҳолиси ўртасида норозилик бошланиб, улар шаҳарда давлат тўнтаришини амалга оширишга ҳаракат қилишди, аммо барон Фридрих Карлович фон Стемпел қўмондонлиги остида Самарқанд гарнизони самарқандликларнинг ағдаришга уринишини қайтарди. Руслар ўзларини мустаҳкамлаб, Самарқанднинг ғарбий қисмида янги шаҳар қуришни давом эттирдилар ва 1888-йилда унга Каспий денгизи темир йўли туташди.
Русча Самарқанднинг асосчиси Зарафшон округи бошлиғи, кейинроқ Самарқанд губернатори Александр Константинович Абрамов бўлган. Қўшинлар томонидан босиб олинган Самарқанд ҳам бошқа барча қўлга киритилган аҳоли пунктлари сингари маҳаллий аҳоли ва Европа (рус) қисмига бўлинган. Самарқанд кўчаларининг биринчи топографик сурати ва макети меъмор И. Г. Сеханович томонидан амалга оширилган. Янги шаҳарда дастлаб европаликларнинг бегона юртда яшаши учун энг зарур нарсалар яратилган: ҳужумлардан ҳимояланиш учун мустаҳкам қал’а, ҳарбийлар учун казармалар, 19 та ҳукумат бинолари, битта шаҳар биноси ва 476 та хусусий уйлар. 1892-йилда Самарқанднинг Европа қисмида 10115 нафар турли миллат ва дин вакиллари истиқомат қилган. Аксарияти православ христианлар – 7 446 киши ва сунний мусулмонлар – 1 054. Шунингдек, шаҳарда 68 католик, 75 протестант, 485 яҳудий ва арман-григорий динига эътиқод қилувчи 71 киши истиқомат қилади. Бу барча янги аҳоли учун черковлар, ибодат уйлари ва ибодатхоналар қурилган. Католик динидагиларнинг илтимосларига қарамай, черков қурилиши қолдирилди. Католик черкови (Ёҳанно Баптист) 1915-йилда қурилган[1].
Ҳозирда Русча Самарқанд ва эски шаҳар деб аталадиган шаҳарни Университет хиёбони ажратиб туради. Хиёбоннинг шарқий томонида, асосан, қадимий ўрта аср тарихий бинолари ва ёдгорликлари жамланган эски шаҳар бошланади. Булварнинг ғарбий ва шимолий томонида Европа ва Совет типидаги бинолар устунлик қиладиган янги шаҳар бошланади. Бугунги кунда Россия Самарқандининг кўплаб бинолари сақланиб қолган. 2010-йилларда Русча Самарқандни реконструксия қилишга қарор қилинди[2][3].
Манбалар
- ↑ Т. Вавилова „Журнал «Камертон»“, . Русский Самарканд. Москва: Издание фонда «Русское единство», август 2010, № 10.
- ↑ Архитектура дореволюционного русского Самарканда
- ↑ „Самарканд. Часть 11: Русский Самарканд - дома и люди“ (2016-йил 19-феврал). Қаралди: 2023-йил 13-сентябр.