Rus larkspuri
Рус ларкспури (лотинча: Делпҳíниум cунеáтум) — Ранунcулаcеаэ оиласига мансуб Ларкспур (Делпҳиниум) туркумидаги кўп йиллик оцу ўсимликларнинг бир тури[1].
Ботаника тавсифи
Рус ларкспурининг ҳаёт шакли криптофитдир[2].
50-120 см баландликдаги ўтли кўп йиллик ўсимлик[3].
Унинг қисқа илдизпояси мавжуд.
Пояси тик, оддий ёки шохланган, пастки қисми туксиз ёки қисқа тукли бўлади, юқори қисмида қисқа тукли, новдалар ва педикеллар билан бирга.
Барглари тагида ханжар шаклида, пастда ва юқоридаги томирлар бўйлаб момиқ.
Тўпгуллари оддий ёки шохланган, устки новдалари хурмоча беш-етти қисмга бўлинган[4]. Гуллар кўк, тухумсимон ва қисқа тукли. Июлда гуллайди.
Меваси кўп баргли, калта тукли; уруғи учбурчак, тўқ кулранг, қирралари бўйлаб кенг қанотли. Август — сентябр ойларида мева беради[5].
Тарқатиш
Россиянинг Европа қисмининг жанубида ва Украинанинг қирғоғида (ўрмон-дашт ва дашт зоналари, Северский Донец дарёси ҳавзаси: Харков, Донецк ва Луганск вилоятларида) тарқалган.
Сони
Популяциялар кичик, уларнинг тузилиши ўрганилмаган. Уларнинг камлиги табиий ва тарихий ноёблик, турнинг заиф рақобатбардошлиги, ўтлаш, дашт майдонларини ҳайдаш, гулдасталар учун гул териш билан боғлиқ[6].
Табиатда ҳимоя қилиш
Россия ларкспури Украинанинг Қизил китобига киритилган, у ерда ҳимоя мақоми заифдир. Шунингдек, Донецк вилояти Қизил китобига ҳам киритилган. Луганск вилоят кенгаши қарори билан ҳимояланган[7].
„Муқаддас тоғлар“ миллий боғида муҳофаза қилинади. 1977-йилдан бери Украина Миллий фанлар академиясининг Донецк ботаника боғида етиштирилади[8].
Иқтисодий ва тижорат аҳамияти
Манзарали ва заҳарли ўсимлик сифатида ва маданий ўсимликларни кўпайтириш учун генофонд сифатида иқтисодий аҳамиятга эга.
Асаларилар гулчанг ва нектар йиғиш учун ташриф буюришади, лекин улар таркибида асаларилар учун заҳарли делфинин алкалоиди мавжуд[9].
Манбалар
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ ҳттп://редбоок21.ру/5902-делпҳиниум-cунеатум.ҳтмл[сайт ишламайди]
- ↑ Экологический паспорт Луганской области (2011 г.)Андоза:Недоступная ссылка
- ↑ „архив нусхаси“. 2022-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-октябр.
- ↑ Пельменев В. К.. Медоносные растения, 65000 экз, М.: РОССЕЛЬХОЗИЗДАТ, 1985 — 24-бет.