Rus ruletkasi

Рус рулеткаси бу ҳаёт учун хавфли ўйин бўлиб, бунда револверга битта ўқ жойланади ва силиндр айлантирилади, тумшуғини бошга ёхуд тананинг бошқа қисмига йўналтирилади (ўзига ёхуд қарши томонга) ва тепкини босилади. Агар ўқланган камера тўгри келса ўқ отилади ва ўлимга ёхуд оғир жарохатга олиб келади.

Бу нарсанинг келиб чиқиш ери Россия деб қаралади, шунингдек рулетка ва револвер силиндрини айлантириш хавф-хатарга қарши бориш элементи ҳисобланади. Револвер силиндри рулетка ғилдирагини эсга солади.

Келиб чиқиши

Андреw Кларкнинг ёзишича, рус рулеткасининг келиб чиқиши рус шоири ва ёзувчиси Михаил Лермонтов томонидан ёзилган „Бизнинг замонамиз қаҳрамони“ ҳикоялар тўпламидаги „Фаталист“ қисқа ҳикоясида кўринади. Ҳикоя Коссак қишлоғида содир бўлиб, асосий қаҳрамон Григорий Александрович Печорин аввалдан режалаштирилган тақдир йўқ эканлигини айтади ва исботлаш учун гаров боғлайди, бунинг учун йигирма дона олтин тангаларни столга қўяди. Цар қўшини лейтенанти, келиб чиқиши Сербиялик бўлган Вулич бир неча калибрлик пистолетни олади ва уларни порох билан тўлдиради. Тўппончалар ўқланган ёхуд ўқланмаганини билмас эди. „Жаноблар, ким мен учун 20 олтин танга тўлайди“, -деб сўрайди Вулич ва пистолет тумшуғини миясига қаратади. Шундан сўнг у Григорийдан ўйин қартасини юқорига отишни айтади ва қарта ерга тушганда тепкини босишини баён қилади. Қурол отилмайди, лекин Вулич милтиқни яна бир бор ойна орқали шляпа тутқичига қарата отганида ўқ отилади ва хона тутун билан тўлади.

Этимологияси

Рус рулеткаси сўзи эҳтимолий жиҳатдан илк бора Жорж Сурдез томонидан 1937-йилда, худди шу номдаги 1937-йил Колиэр журналида чоп этилган асарда ишлатилган.

"Рус рулеткаси ҳақида эшитганмисиз?" Мен йўқ деганимда у ҳаммасини айтиб берди. У 1917-йил Руминияга бостириб кирган рус армияси билан бирга эди. Унга кўра офицерлар нафақат ўз нуфузларини балки, пуллари, оилалари ва мамлакатларини йўқотишаётган эди. Ўзга армиядаги ўз коллегиялари томонидан ҳурмацизликни сезгандан сўнг улар исталга ерда, столда, кафеда, дўстлар даврасида револверни олишарди ва катрижни очиб битта ўқ қолдириб айлантиришарди ва револверни ёпишарди. Ўз бошларига пистолетни тутиб тепкини босишарди. Уларда катриждан ўқ чиқмаслиги ва ҳаётларини давом эттириш учун бешта имкон бор эди ва битта имконда уларнинг мийялари сочилиб кетар эди.

1937-йил мобайнида Коллиэр ҳикояларида бу сўз изоҳларига қаратилган баъзи газеталар чоп этилди. Илк мустақил кўриниш 1938-йил газеталарда кўринда ва унда бир ёш бола уни ўйнаётган вақтда вафот этгани ҳақида маълумот берилган. Биринчи ҳаётий мисол 21 ёшли журналистика ўқувчисининг Аустин, Техасда ва Техасдаги бошқа нашриётларда 1938-йил 8-январда чиққан газеталарда учрайди. Камида 4 та бошқа Рус рулеткаси мисолларини шу йилдан келтириш мумкин. Иллиноиснинг Пеория округидан 34 ёшлик полиция ходими, Ҳюстондан 20 ёшли шахс, Неw Ёркнинг Саратогасидан 18 ёшли шахс ва Лос-Анжелесдан 16 ёшли шахслар.

Мос равишда, бу атама хавфли таваккалчилик метафорасига айланди ва дипломатия, иқтисод, тиббиёт, сиёсат ва спортда доимий қўлланиб келинди.

Эҳтимоллик

Бу ҳолатда математик жиҳатдан битта бўлмаси ўқланган олти ўқли револвер кўриб чиқилади. Ғайритабиий холатлар, жумладан ишламайдиган қуроллар эҳтимоллигини ўз ичига олмаган.

Вариант: Ҳар сафар тепки босилганидан сўнг револвер айлантирилади

Бу вариант билан навбат муҳим ҳисобланмайди ва бир иштирокчи учун ҳисобланган ютқазиш эҳтимоллиги қолганлар учун ҳам тенг бўлади. Лекин ҳар бир отишдан сўнг кейинги отишда ўқнинг чиқиш эҳтимоллиги фақатгина шу бўлма учун ортади. 6 та бўлмали револверда К ўриндаги отиш учун (0 дан бошлаб) эҳтимоллик ҳар бир бўлмани синашдан сўнг эҳтимолий бўлмаларнинг камайишига олиб келади, яъни 6-к, натижада мағлубият эҳтимоллиги ¹/_6-К га тенг бўлади. Натижада ҳар бир иштирокчидан сўнг тирик қолиш эҳтимоллиги мос равишда, 16.7%, 20%, 25%, 33.3%, 50% ва 100% га тенг бўлади. Умумий олганда, Н та бўлмаси мавжуд бўлган револвер орқали К та тепки босилишидан ютқазиш эҳтимоллиги ¹/_Н-К орқали ҳисобланади.

Rus ruletkasi ehtimolligi — Рус рулеткаси эҳтимоллиги

Лекин, бунда ҳам фақатгина аввалги ўйинчи бўш бўлмани топсагина ўйинга келади, натижада К тартибдаги шахнинг ўйинни ютқазиаҳ эҳтимоллиги (ушбу расмда келтирилган) функсия орқали ҳисобланади ва бунда К>0, демак умумий қилиб исталган К учун 16.7% эҳтимоллик қолади. 6 та бўлмали револвер учун 6-да отилиш эҳтимоллиги 6/6 ёхуд 100% ҳисоблани. Бу эса револвернинг олтита тепки ичида отилишини кўрсатади. Умумий олганда К та тепки босишдан сўнг эҳтимоллик ^К/_Н га тенг бўлади. Ўртача тепки босишлар сони эса бу ҳолатда ^Н+1/₂ га тенг ва 6 та бўлмали револвер учун ўртача 3.5 та тепки босилади.

Вариант: Револвер бошланишидагина бир марта айлантирилади

Бу вариант билан навбат муҳим ҳисобланади, чунки кейинроқ бўлиш ютқазиш имкониятини камайтиради.

Ҳар бир тепки учун ютқазиш эҳтимоллиги 16.7%га тенг. Лекин, ҳар бир ўйинчи ўйинга келади, қачонки улардан олдинги ўйинчи бўш бўлмани топа олса. Ўйин давомида биринчи ўйинчидан бошлаб ютқазиш эҳтимоллиги камайиб боради. Ўйин мобайнида ўйинчиларнинг ютқазиш эҳтимоллиги ўрнига қараб, вергулдан кейинги битта рақам билан 16.7%, 13.9%, 11.6%, 9.6%, 8.0% фоизлар орқали камайиб боради ва бу (¹/₆)*(⁵/₆)^К функсия орқали кўрсатилади. Н та бўлмаси бор револвер учун, К ўринда турувчи ўйинчининг ютқазиш эҳтимоллиги эса (¹/_Н)*(^Н-1/_Н)^К.

6 та босишдан сўнг револвернинг отилиши эҳтимоллиги эса 1-(⁵/₆)⁶ ёхуд таҳминан 66.5%га тенг. Умумий олганда Н та бўлмаси бўлган револвер учун К та отишдан сўнг отилиш эҳтимоллиги 1-(^Н-1/_Н)^К га тенг. Бундан келиб чиқиб геометрик тақсимот орқали бу ¹/_Н га тенг бўлади.

Қурол учун отилишларнинг ўртача миқдори бу вариантда Н та ҳисобланади. (6 та отиш, 6 та бўлмали револвер учун)

Таниқли воқеалар

Америка Физика институтидаги транзисторнинг яратувчиларидан бири Физика йўналишида Нобел мукофоти совриндори Уилям Шоклей маълумотларида, у ўзини ўлдириш учун ўзи билан ўзи бу ўйинни ўйнагани таъкидланади.

1954-йил 25-декабрда Америка мусиқачиси Жоннй Эйс Техасда ўзига ўқланмаган милтиқ қаратилиб турганда ўзини ўлдиради. Кейинчалик бу воқелар рус рулеткаси билан боғланади.

Граҳам Гриннинг 1971-йилги ўз автобиографиясида ёзишича, у ўзи билан ўзи ўсмирлигида бир неча бора рус рулеткасини ўйнаган.

1972-йилда франсуз қўшиқчиси ва актёри Жоннй Ҳолдай алкогол ва кокаин таъсирида ўзининг уй бекаси, Америка қўшиқчиси ва актрисаси Нанетте Воркман билан бир неча бор рус рулеткасини ўйнайди. Унинг охирги хотини Латисиа Сметнинг 2018-йилги баёнотида у буни анча аввал кўп амалга оширгани келтириб ўтилади. Бу вақтда у ўз тақдири билан ўйнаганини таъкидлайди.

1976-йил 10-сентабрда Фин афсунгари Аймо Лейкас омма олдида ўзининг рус рулеткаси чиқишини қилаётган вақтда Ҳартола саҳнасида ўзини ўлдиради. У бу жараённи таҳминан бир йилдан бери кўрсатиб келаётган эди.

1984-йил 12-октабрда Жон-Эрик Гексум 44 Магнум револверида ўқсиз порох орқали рус рулеткасини ўйнаётган чоғида қаттиқ чақнаш содир бўлади ва унинг миясини шикастлайди. У зудлик билан Бевелерй Ҳилл тиббиёт марказига олиб келинади ва бу ерда унга мия ўлими ташхиси қўйилади.

Айтишларига қараганда, 2016-йил 11-Июнда ММА курашчиси Иван ЖП Кол ўзини рус рулеткасини ўйнаётган чоғида вафот этади.