Википедияда исми Рустам ва фамилияси Умаров бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.

Рустам Анвар оғли Умаров (украинча: Рустем Енверович Умєров, қрим татарча: Rüstem Enver oğlu Ümerov; 1982-йил 19-апрелда туғилган) – асли қрим-татарлардан бўлган украиналик сиёсатчи, тадбиркор, инвестор ва хайриячи[1][2]. У Европа Кенгаши Парламент Ассамблеясидаги доимий делегация раҳбари ўринбосари[3]. Қрим-татар халқи Қурултой делегати ва собиқ Қрим-татар халқи мажлиси раиси Мустафо Жемилевнинг маслаҳатчиси. 2020-йил декабридан Умеров „Қрим платформаси“ дипломатик ташаббусига ҳамраислик қилган.

Рустам Умаров
Рустем Умеров

Рустам Умаров 2023-йилда
Украинанинг 18-мудофаа вазири
Мансаб даври
6-сентябр 2023-йил
Президент Володимир Зеленский
Бош вазир Денис Шмигал
Ўтмишдоши Алексей Резников
Украина Давлат мулки жамғармаси раҳбари
Мансаб даври
2022-йил 7-сентябр
Ўтмишдоши Дмйтро Сеннйченко
Вориси Олга Пишчанска
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1982-йил 19-апрел (1982-04-19) (44 ёш)
Булунғур, Самарқанд, Ўзбекистон ССР
Фуқаролиги Ukraina bayrogʻi Украина
Миллати Қрим татар
Сиёсий партияси Ҳолос
Болалари 3
Онаси Марям Умарова
Отаси Анвар Умаров
Қариндошлари Аслан Умар Қиримли (акаси)
Истиқомат жой(лар)и Ўзбекистон, Украина
Касби Сиёсатчи
Дини Ислом
Мукофотлари

2023-йил сентябрида Украина президенти Володимир Зеленский Умаровни Олексий Резников ўрнига Украина мудофаа вазири этиб тайинлашни режалаштираётганини билдирди[4].

Шахсий ҳаёти

Умеров 1982-йилда Ўзбекистон Совет Социалистик Республикасининг Самарқанд вилоятида туғилган. Ота-онаси Украина жанубидаги Қрим ярим оролининг Алушта шаҳрида яшаган қрим-татар бўлган. Отаси Анвар Умаров муҳандис-технолог, онаси Мерем Умарова кимё муҳандиси эди.

1944-йил 18-майда Умеровлар оиласи бутун қрим-татар халқи билан биргаликда тарихий ватани Қримдан Сибир ва Марказий Осиёга мажбуран депортация қилинди. 2015-йилда Украина Олий Радаси бу депортацияни  Қрим-татар халқининг геноциди деб тан олди[5]. 50 йиллик сургундан сўнг ХХ асрнинг саксонинчи йиллари охири ва тўқсонинчи йилларининг бошларида  Умеровлар оиласи ўз тарихий ватанларига қайтишга муваффақ бўлди[6].

Таълими

Умеров Қрим Автоном Республикаси Таълим ва фан вазирлигининг иқтидорли болалар учун Қрим мактаб-интернатини тамомлаган[7]. АҚШнинг ФЛЕХ (Келажак лидерлари алмашинуви) дастури стипендиати.

Украина Миллий Бошқарув Академиясида иқтисод бўйича бакалавр ва молия бўйича магистр даражасини олган.

Талаба сифатида у турли лойиҳалар ва талабалар ҳамжамиятларида фаол иштирок этган:

  • Канада-Украина парламент дастури
  • Америка-Украина етакчилик дастури[8]
  • Европа ёшлар парламенти
  • АЭГЕЭ Европа талабалар форуми
  • „Келажак форуми“ саммити
  • Европа Юридик талабалар уюшмаси.

Фаолияти

Рустам Умаров ўз фаолиятини лифеcелл компаниясида бошлаган. 2004-йилдан 2010-йилгача турли бошқарув лавозимларида ишлаган.

Ҳуқуқий таъминот ва логистика соҳаларини бошқарган. Шу билан бирга, у инвестиция фаолияти билан шуғулланишни бошлаган.

2013-йилда Аслан Омер Қıримли билан Умеров АСТЕМ инвестиция компанияси ва унинг АСТЕМ фондига асос солган[9]. АСТЕМ алоқа, ахборот технологиялари ва инфратузилма соҳаларига инвестицияларни бошқаради. Жамғарма Стенфорд университетининг Украина ривожланаётган етакчилар дастурини молиялаштиради[10].

2019-йилдан бери Рустам Умаров „Ҳолос“ сиёсий партиясидан Украина халқ депутатилигига сайланган[1]. 2022-йил сентабрида Олий Рада уни Украина Давлат мулки жамғармаси раҳбари этиб тайинлади.

Сиёсий фаолияти

2019-йил июл ойида бўлиб ўтган Украина парламент сайловларида Умеров „Ҳолос“ партиясидан Украина халқ депутати этиб сайланган. У 100 га яқин қонун лойиҳаларида ҳаммуаллифлик қилган[11]. Қримнинг Россия Федерацияси томонидан аннексия қилинишига ўзгартиришлар киритиш бўйича Россия томонидан овоз беришнинг ноқонунийлиги тўғрисида Украина Олий Радаси баёноти лойиҳасини ишлаб чиққан[12] ва Қримни эркин иқтисодий зона эканлигини бекор қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини киритган[13].

Рустам Умаров Туркия кўмагида Украинада ички кўчирилган қрим татарлари ва бошқа Украина фуқаролари учун 1000 та хонадон қурилишида бошчилик қилган[14]. 2021-йил апрел ойи бошида Украина президенти Владимир Зеленский ва Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған хонадонларни қуришни бошлашга келишиб олдилар. Украина вақтинча босиб олинган ҳудудлар реинтеграцияси вазири Олексий Резников ва Туркиянинг Атроф-муҳит, урбанизация ва иқлим ўзгариши вазири Мурат Курум Туркия 500 та хонадон: Николайда 200, Херсонда 200 ва Киевда 100 та уй қуриш бўйича келишувни имзолади[15]. Умеров Фаcебоок ижтимоий тармоғида Россия ишғоли давом этар экан, Украина Қримга сув беришни тўхтатиши тўғрисида маълум қилди. Россия халқаро ҳуқуқни бузгани учун Қрим аҳолисининг гуманитар эҳтиёжлари учун жавобгар деган фикрларни баён этди[16].

Умеров 2020-йилнинг май ойида тайёрланган CОВИД-19 касаллиги туфайли шифокорларга суғурта тажрибасидан қатъи назар ва ўртача иш ҳақининг 100 фоизи миқдорида касаллик таътилини тўлаш тўғрисидаги қонун муаллифларидан бири бўлган[17]. Ўша йилнинг сентабр ойида Умеров ва бошқа депутатлар ҳукуматга карантин даврида хавфсиз таълим олиш учун CОВИД-19 га қарши курашиш жамғармасидан маблағларни қайта тақсимлаш тўғрисида қарор қабул қилиш ташаббуси билан чиқди[18]. У фуқаролиги бўлмаган шахсларни тан олиш тартибини белгиловчи қонун лойиҳаси муаллифларидан бири. Ушбу қонун бундай шахсларга Украина ҳудудида қонуний қолиш ва уларнинг шахсини тасдиқловчи ва Украина ҳудудида яшашнинг қонунийлигини тасдиқловчи ҳужжат олиш имконини беради. Қонун 2021-йил 18-июлда кучга кирди[19]. Умеров 2020-йил 12-октабрда имзоланган Украина ҳудудида ички кўчирилган шахсларни вақтинчалик турар-жойларда[20] яшаш учун туристик солиқдан озод қилувчи қонун лойиҳаси устида иш олиб борди.

Халқаро фаолияти

Рустам Умаров (ўнгда), Украина президенти Володимир Зеленский, ташқи ишлар вазири Дмитрий Кулеба Саудия Арабистони ташқи ишлар вазири Файсал бин Фархон Ол Сауд билан. 2023-йил 26-феврал. Киев.

Рустам Умаров Европа Кенгаши Парламент Ассамблеяси (ПАCЕ)даги доимий делегация раҳбари ўринбосари[21][3] ҳамда Саудия Арабистони ва Туркия билан парламентлараро алоқалар бўйича гуруҳларга ҳамраислик қилади[21]. 2020-йилнинг май ойида у БМТ, Европа Парламенти, Европа Кенгаши Парламент Ассамблеяси, ЕХҲТ, НАТО ва Қора денгиз иқтисодий ҳамкорлик ташкилотига Қрим-татар геноциди қурбонларини, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳурмат қилиш ва Россия томонидан қонунбузарликларини қоралашни сўраб мурожаат қилган[22]. 2021-йил январ ойида Европа Парламенти Ассамблеясининг қишки сессиясида делегация таркибида у Қримдаги украинлар ва қрим-татарларнинг ҳуқуқлари Россия босқинчилари томонидан бузилгани масаласини кўтарди. Гап украинлар ва қрим татарларининг этник-конфессионал мансублиги ва украиналик позицияси туфайли ишғол маъмурияти томонидан текширувдан ўтказилаётгани ҳақида борарди. Этник профиллаш россиялик сиёсий гаровга олинганларга тиббий ёрдам кўрсатмасликка олиб келади[23]. Умеров учинчи босқич клиник синовларидан ўтмаган Спутник В CОВИД-19 ваксинаси билан Қримдаги Украина фуқароларини Россия томонидан мажбурий эмлаш масаласини ҳам кун тартибига олиб чиққан[24]. У халқаро ҳамкорлар билан учрашиб, уларга инсон ҳуқуқларининг тизимли равишда бузилиши, жумладан, вақтинча босиб олинган Қримдаги қрим-татарларга қарши содир этилганлар ҳақида маълумот беради[25][26][27].

Қрим

Рустам Умаров 2017-йилда Кремлдаги икки сиёсий маҳбус, Қрим татарлари Аҳтем Чийғоз ва İлми Умеровнинг озод этилишига ёрдам берган[28]. 2020-йилда у украиналик сиёсий маҳбусларни озод қилишга қаратилган идоралараро мувофиқлаштириш марказини тузди[29]. 2020-йил март ойида Умеров минтақани Украинага қайтариш бўйича ягона, стратегик ҳужжатни ишлаб чиқиш учун Қрим ва Севастополни деоккупация қилиш ва реинтеграция қилиш бўйича парламент эшитувларини ўтказиш ташаббуси билан чиқди. Ҳужжат Украинанинг 2030-йилгача ривожланиш стратегиясининг бир қисми бўлиши кутилмоқда[30]. Умеров Украина ҳукумати билан Қримлик сиёсий маҳбуслар ва ҳарбий асирларни алмашиш бўйича мунтазам мулоқот қилади[31]. 2020-йил июл ойида у Россия Федерацияси Конституциясига Қрим ҳудуди бўйича ўзгартиришлар киритиш бўйича умумроссия овоз беришнинг ноқонунийлиги тўғрисида Украина Олий Рада баёноти лойиҳасини ишлаб чиққан[32]. Баёнотни 306 депутат қўллаб-қувватлади[33]. Ўша йилнинг сентабр ойида Умеров Украина Миллий хавфсизлик ва мудофаа кенгаши томонидан тузилган Қрим ва Севастополни деоккупация қилиш бўйича давлат стратегиясини ишлаб чиқувчи гуруҳга қўшилди. Уни парламентнинг Инсон ҳуқуқлари қўмитаси қўллаб-қувватлади[34].

Қрим платформаси 2020-йил декабр ойида Украина Олий Рада томонидан ташкил этилган ва Умеров Мустафо Жемилев, Аҳтем Чийғоз, Елйзавета Яско ва Вадим Ҳалаичук билан ҳамраис этиб сайланган. Унинг мақсади Қримни деоккупация қилиш ва реинтеграция қилиш бўйича ягона давлат стратегияси доирасида парламент йўналишини амалга ошириш, Қора денгиз ва Азов денгизларининг бир қисми устидан назоратни тиклаш тарафдори бўлган парламентлараро ассамблеяни яратишдир[35][36]. Украина президенти Владимир Зеленский қримликларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва ярим оролни деоккупация қилиш бўйича халқаро саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштиради. Кейин Қўшма Штатлар, Канада, Буюк Британия, Туркия, Молдова ва Словакия қўшиб олинган ярим оролнинг туб аҳолиси, Қрим-татар халқининг мақоми ва Қримга нисбатан Украина Конституциясига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида 20 га яқин қонун лойиҳасини ишлаб чиқаётган ташаббусда иштирок этишга рози бўлган[37]. Таклиф этилаётган қонун лойиҳалари сув таъминоти, сиёсий маҳбуслар ва Россия билан Қрим эркин иқтисодий зонасини бекор қилиш масалаларига бағишланган[38].

У Қрим ва Севастополнинг вақтинча босиб олинишини, инсон ҳуқуқлари ва эркинликларининг бузилишини қоралаб, украиналик сиёсий маҳбусларни озод қилишга чақирувчи БМТ, Европа парламенти, ПАCЕ, ЕХҲТ Парламент ассамблеялари, НАТО ва БСЕCга парламент мурожаати лойиҳасини тайёрлаган. Мурожаатни 314 нафар депутат қўллаб-қувватлади[39].

Ижтимоий фаолияти

Умеров Украинадаги ва хориждаги қрим-татар ватандошларини қўллаб-қувватлайди[40]. 1999-йилдан буён талабалар, жамоат ва хайрия тадбирларида якка тартибда ва ташкилотлар таркибида қатнашиб келади[41]. У 2007-йилда Қрим татарларининг Украинадаги минтақавий вакиллигига, шунингдек, Киев ва Украинанинг бошқа шаҳарларида жамиятда ижтимоий, маданий ва таълим соҳасидаги мулоқотни кучайтиришга қаратилган Қрим татарлари стипендиясига асос солган[42]. Умеров ўша йили миллий манфаатларни сақлаш ва Қрим-татар халқининг сиёсий, ижтимоий-иқтисодий, маданий, тил ва диний ҳуқуқларини тиклашга кўмаклашишни мақсад қилган халқаро „Бизим Қрим“ ташкилотига асос солган[43].

Умеров 2011-йилдан 2013-йилгача Қрим тараққиёт жамғармасининг асосчиси ва президенти бўлган[44], унинг мақсади Қрим аҳолисининг масъулиятли ҳамжамиятни шакллантириш ва 1944-йилда Қрим татарларининг депортациясини енгишда ижтимоий фаоллигини оширишга қаратилган[45]. Умеров 2012-йилда Қрим халқаро бизнес уюшмаси ҳаммуассиси ва бошқарув кенгаши аъзоси бўлган[46]. Ассоциациянинг мақсадлари орасида Қрим иқтисодиётини ривожлантириш стратегиясини амалга оширишга кўмаклашиш, кичик ва ўрта бизнесни қўллаб-қувватлаш, истиқболли технологияларни жорий этиш, халқаро ҳамкорликни ривожлантириш ва минтақанинг сармоявий муҳитини яхшилашдан иборат эди[47]. Умеровлар оиласи Қримнинг маданий ва тарихий меросини қайта тиклаш бўйича миллий лойиҳа доирасида ўша йили Бахчисаройдаги ХВИИ асрга оид Ўрта Cами масжидини реставрация қилишни молиялаштирди[48]. Тахминан 95 йил давомида фаолият кўрсатмаган масжид реконструксиядан сўнг 2013-йилнинг 16-августида қайта очилди[49].

2013-йилда Умеров АСТЕМ фондига асос солган. Жамғарма ижтимоий инновациялар, минтақавий ҳамжамиятлар, таълим, тиббиёт, спорт, маданият, инсон ҳуқуқлари ва диний эркинлик соҳасидаги ташаббусларни қўллаб-қувватлаш орқали жамият ҳаётини яхшилашга қаратилган. У Стенфорд университетида Украинанинг Ривожланаётган Лидерлари дастурига ҳомийлик қилди[10]. Дастур украиналик сиёсатчилар, ҳуқуқшунослар, ижтимоий тадбиркорлар, ишбилармонлар ва жамоат раҳбарларига Украинадаги ривожланиш муаммоларини ҳал қилишда ёрдам бериш кўникмаларини ўргатиш учун мўлжалланган[50]. Умеров 2014-йилда мусулмон жамоаларини ривожлантириш, хайрия ишларини олиб бориш ва фуқаролик фаоллигини ошириш мақсадида Эвкаф жамғармасига асос солган[51]. 2018-йилнинг ноябр ойида Керч бўғозида содир бўлган воқеа пайтида Россия ҳарбийлари томонидан шикастланган Украина Ҳарбий-денгиз кучларининг Яñи Қапу буккери 2020-йил май ойида АСТЕМ жамғармаси кўмагида таъмирланди[52].

Қрим миллий фаровонлик жамғармаси

Умеров миллий дастурларни молиялаштирадиган ва муҳтож Қрим татарларини қўллаб-қувватловчи халқаро хайрия ташкилоти Қрим Миллий фаровонлик жамғармасининг асосчиларидан бири ва бошқарув аъзосидир[14]. Жамғарма лойиҳалари орасида Туркия кўмагида Киевда Қрим-татар маданий-маърифий мажмуасини қуриш режаси ҳам бор. Мажмуа Қрим татарлари ва Украина мусулмонларининг жамоат, маданий, ижтимоий, таълим ва маънавий маркази бўлади. Масжид ва маънавият маркази, миллий музей ва анжуманлар залига эга этнографик марказ, мактаблар, ресторанлар, дам олиш маскани барпо этиш режалаштирилган[53].

Тинчлик музокаралари ва даъво қилинган заҳарланиш

Рустам Умаров 2022-йил март ойида Россиянинг Украинага бостириб киришидан кейин Россия-Украина тинчлик музокараларида иштирок этган. Мустақил фаолият юритувчи Медуза сайтининг маълумот беришича, Умеров Кремл ва Россия давлати назоратидаги оммавий ахборот воситалари томонидан АҚШ фойдасига жосуслик қилганликда ва Украина манфаати учун музокараларни атайлаб чўзганликда айбланган[54]. 28-март куни хабар қилинганидек, Умеров, россиялик миллиардер Роман Абрамович ва яна бир депутатда ҳодисадан кейин заҳарланиш билан мос келадиган аломатлар пайдо бўлган, жумладан „кўзларида қизариш, доимий оғриқли ҳолат, қўллари ва юзларида терининг қичиши“ юз берган[55]. Уч музокарачи тиббий ёрдам олиш учун Истанбулга учиб кетган[55]. Кейинроқ Умеров Фаcебоок тармоғида ўзини „яхши“ ҳис қилаётгани тўғрисида хабар берди ва одамлардан „тасдиқланмаган маълумотларга“ ишонмасликни сўради[56][57][58].

Мудофаа вазири

Умеров президент Зеленский томонидан мудофаа вазири сифатида таништирилди (2023-йил 7-сентябр)

2023-йил 3-сентабрда Зеленский амалдаги мудофаа вазири Олексий Резниковни Умеровга алмаштиришни режалаштираётганини маълум қилди[59][60]. 2023-йилнинг 6-сентябрда Олий рада Рустем Умеровни Олексий Резников ўрнига[61] Украина мудофаа вазири этиб тайинланишини мақуллади[62]. Олий Раданинг 360 депутатидан 338 нафари Умеров номзодини қўллаб-қувватлаб овоз берган. Умиэров 6-сентябр куни Олий Рада томонидан янги мудофаа вазири этиб тасдиқланди[63].

Мукофотлари

Украина давлатининг давлат қурилиши, мудофаа қобилиятини мустаҳкамлаш, ижтимоий-иқтисодий, илмий-техникавий, маданий ва таълимни ривожлантиришга қўшган катта шахсий ҳиссаси, муҳим меҳнат ютуқлари, кўп йиллик виждонли меҳнати учун ва Украина мустақиллигининг 30 йиллиги муносабати биланИИИ даражали – „Буюк хизматлари учун“ ордени (2021-йил 23-август) [64].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Офіційний портал Верховної Ради України“. итд.рада.гов.уа.
  2. ↑ „Cримеан Платформ то бе эффиcиэнт: Украиниан политиcиан“. www.аа.cом.тр. Қаралди: 2022-йил 28-феврал.
  3. ↑ 3,0 3,1 „УМЕРОВ, РУСТЕМ“.
  4. ↑ „Володймйр Зеленский саcкс дефенcе министер анд линес уп реплаcемент“ (2023-йил 3-сентябр).
  5. ↑ „ПОСТАНОВА Верховної Ради України“. закон.рада.гов.уа. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  6. ↑ „Депортация крымских татар: Россия и сейчас продолжает политику уничтожения народа в Крыму“. ЛИГА (2021-йил 18-май).
  7. ↑ „РНЗ "Кримська гімназія-інтернат дод МОНМС АРК" - ДІСО“. дисо.гов.уа. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  8. ↑ „Ёутҳ Леадершип Програм - Wашингтон“. www.арчиве.усукраине.орг. 2019-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  9. ↑ „АСТЕМ Фоундатион“. Қаралди: 2023-йил 15-феврал.
  10. ↑ 10,0 10,1 „Украиниан Эмергинг Леадерс Програм“. Станфорд Университй. Қаралди: 2023-йил 15-феврал.
  11. ↑ „Офіційний портал Верховної Ради України“. w1.c1.рада.гов.уа.
  12. ↑ „Про Заяву Верховної Ради України щодо нелегітимного проведення загальноросійського голосування по поправках до Конституції Російської Федерації на тимчасово окупованій території України - в Автономній Республіці Крим та місті Севастополі, а також залучення до голосування мешканців тимчасово окупованих територій у Донецькій та Луганській областях з незаконно виданими паспортами громадянина Російської Федерації“. Офіційний вебпортал парламенту України.
  13. ↑ „У парламенті зареєстрували законопроєкт про скасування вільної економічної зони “Крим” | ЗМИНА“. змина.инфо (2021-йил 18-май).
  14. ↑ 14,0 14,1 „Рустем Умеров: «Офіс президента і Меджліс мають узгодити позиції щодо будівництва житла для кримських татар до зустрічі Ердогана і Зеленського» -“ (2020-йил 10-октябр). 2023-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 2-сентябр.
  15. ↑ „Зеленський з Ердоганом підписали спільну декларацію у Стамбулі. Про що домовилися?“. ҳромадске.уа (2021-йил 10-апрел).
  16. ↑ „Чому Україна не даватиме воду в Крим?“. Фаcебоок.
  17. ↑ „Прийнято Закон "Про внесення змін до деяких законів України з метою підвищення спроможності системи охорони здоров'я України протидіяти поширенню коронавірусної хвороби CОВИД-19"“.
  18. ↑ „Проект Постанови про звернення до Кабінету Міністрів України щодо вжиття невідкладних заходів для забезпечення безпечного навчального процесу і якісної освіти в умовах карантину запровадженого з метою запобігання поширенню на території України гострої респіраторної хвороби CОВИД-19, спричиненої коронавірусом САРС-CоВ-2“.
  19. ↑ „Процедура визнання особою без громадянства врегульована“. утека.уа.
  20. ↑ „Президент підписав закон щодо звільнення внутрішньо переміщених осіб від сплати туристичного збору за проживання у тимчасових помешканнях“.
  21. ↑ 21,0 21,1 „Офіційний сайт Верховної Ради“.
  22. ↑ „ГЕНОЦИД ТА ПОРУШЕННЯ ПРАВ ЛЮДИНИ В КРИМУ: МИ НЕ ЗАБУВАЄМО ПРО ЗАХИСТ КРИМСЬКОТАТАРСЬКОГО НАРОДУ, — РУСТЕМ УМЄРОВ ПРО ЗВЕРНЕННЯ ВР ДО СВІТОВОЇ СПІЛЬНОТИ“. 2023-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 2-сентябр.
  23. ↑ „Виступ на зимовій сесії ПАРЄ“. Фаcебоок.
  24. ↑ „В окупованому Криму тих, хто відмовляється вакцинуватися "Супутником", звільняють з роботи – Умеров“.
  25. ↑ „Меджліс обговорив з новим послом Естонії проблематику Криму і передав для естонського президента справжній кримський подарунок“.[сайт ишламайди]
  26. ↑ „Посол Великобритании: «Чтим память тысяч людей, которые храбро протестовали против захвата Крыма Россией»“. Крым.Реалии.
  27. ↑ „Умеров обговорив із послом Кувейту ситуацію з правами людини в Криму“. Крым.Реалии.
  28. ↑ Портников. „Чому Путін звільнив Чийгоза та Умерова“ (2017-йил 28-октябр).
  29. ↑ „Необхідність створення Міжвідомчого координаційного центру по питанням українських політв'язнів“. Фаcебоок.
  30. ↑ „Депутат «Голосу» ініціює парламентські слухання з деокупації та реінтеграції Криму і Севастополя“. голосзмин.орг.
  31. ↑ „Взаємне звільнення ув'язнених відбудеться, – Умеров (ВІДЕО)“ (2020-йил 17-декабр).
  32. ↑ „Офіційний портал Верховної Ради України“. w1.c1.рада.гов.уа.
  33. ↑ „Рада закликає світ визнати нелегітимним російське "голосування" в окупованому Криму“. www.укринформ.уа.
  34. ↑ „Нардеп Рустем Умеров увійшов до групи з розробки стратегії деокупації Криму“. Крым.Реалии.
  35. ↑ „У ВР створили міжфракційне об'єднання "Кримська платформа"“ (ук). Радіо Свобода. Қаралди: 2021-йил 16-май.
  36. ↑ Свобода. „У ВР створили міжфракційне об’єднання «Кримська платформа»“ (2020-йил 3-декабр).
  37. ↑ „"Кримська платформа". "Маячня" чи реальний крок для деокупації Криму?“ (ук). Радіо Свобода. Қаралди: 2021-йил 16-май.
  38. ↑ „У Раді розробляють пакет законопроектів "Кримська платформа"“ (ук). Інтерфакс-Україна. Қаралди: 2021-йил 16-май.
  39. ↑ „Офіційний портал Верховної Ради України“. w1.c1.рада.гов.уа.
  40. ↑ „Кримська Свитлиця :: Текст статти "КРИМ У СВІТЛІ БЛАГОДІЙНИЦТВА"“. свитлйциа.cримеа.уа. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  41. ↑ „Благотворительная организация "Фонд развития Крыма": "Будущее – за сообществом, способным на генерацию внутренних смыслов и интегральных идей". Интервью c президентом Фонда Рустемом Умеровым“ (ру). www.собйтия.инфо. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  42. ↑ „Про організацію“ (эн). Земляцтво кримських татар. 2019-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  43. ↑ „У Криму відкрився ХИВ молодіжний Курултай“ (ук). www.униан.уа. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  44. ↑ „О фонде“. cдф.орг.уа. 2018-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  45. ↑ „Рустем УМЕРОВ: "Я знаю, как воспитывать своих детей"“ (ру-РУ). авдет.орг (2011-йил 5-декабр). 2019-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  46. ↑ „Рустем Умеров: Крымская Международная Бизнес Ассоциация при содействии Меджлиса и дипмиссий предлагает начать открытый диалог об экономическом развитии Крыма“. қтмм.орг. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  47. ↑ „Про нас / Про нас / CИБА - Кримська Міжнародна Бізнес Асоціація“. cиба.орг.уа. 2022-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  48. ↑ „В Бахчисарае открыли после реставрации одну из главных мечетей Крымского ханства“. ЗН.уа. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  49. ↑ „Открытие мечети Орта Джами“ (ру-РУ). авдет.орг (2013-йил 19-август). 2019-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  50. ↑ „Стэнфорд запускает стипендиальную программу для украинцев: заявки принимают до 15 февраля“ (ру-РУ). АИН.УА (2017-йил 20-январ). Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  51. ↑ „Эвкаф Фоундатион“ (эн-УС). АСТЕМ Фоундатион. Қаралди: 2019-йил 16-феврал.
  52. ↑ „Відремонтований після російського полону буксир "Яни Капу" отримав шефську допомогу“.[сайт ишламайди]
  53. ↑ „Проєкт будівництва культурно-освітнього комплексу з Соборною мечеттю в Києві виходить на наступний етап - Умєров“. cримеа.суспилне.медиа. 2025-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 2-сентябр.
  54. ↑ „"Агентство»: один из представителей украинской делегации на переговорах с Россией был отравлен, другой — убит по «недоразумению"“ (ру). Медуза (2022-йил 28-март). Қаралди: 2022-йил 30-март.
  55. ↑ 55,0 55,1 Трофимов, Ярослав; Cолчестер, Мах. „Роман Абрамович анд Украиниан Пеаcе Неготиаторс Суффер Суспеcтед Поисонинг“. Wалл Стреэт Жоурнал (2022-йил 28-март). Қаралди: 2022-йил 30-март.
  56. ↑ Wалкер, Шаун; Сауэр, Пжотр. „Абрамович анд Украиниан МП май ҳаве беэн поисонед тҳис монтҳ“. Тҳе Гуардиан (2022-йил 28-март). Қаралди: 2022-йил 30-март.
  57. ↑ „Абрамович суфферед сймптомс оф суспеcтед поисонинг: Репорц“. Ал Жазеэра (2022-йил 28-март). Қаралди: 2022-йил 30-март.
  58. ↑ „Эверйтҳинг wе кноw абоут тҳе аллегед поисонинг он 3 Марч Аccординг то Беллингcат, тҳе ББC, анд тҳе Wалл Стреэт Жоурнал, Роман Абрамович анд тwо отҳер неготиаторс суфферед сймптомс тҳат поинт то чемиcал аттаcкс.“ (эн). Медуза (2022-йил 30-март). Қаралди: 2022-йил 30-март.
  59. ↑ Яворська, Тетяна „Рустем Умєров: що відомо про майбутнього очільника Міноборони“. Эспресо ТВ. Қаралди: 2023-йил 3-сентябр.
  60. ↑ „Украина мудофаа вазири исте’фога чиқди. Янги вазир Самарқандда туғилган Умеров бўлади“. кун.уз (2023-йил 4-сентябр). Қаралди: 4-сентабр 2023-йил.
  61. ↑ „Умєров замість Резнікова. Як шукали нового міністра оборони і чого від нього чекають“ (ук). РБК-Украина. Қаралди: 2023-йил 6-сентябр.
  62. ↑ „Комітет Ради підтримав призначення Умєрова міністром оборони“ (ук). РБК-Украина. Қаралди: 2023-йил 6-сентябр.
  63. ↑ Ҳармаш, Олена; Дйса, Юлииа; Политюк, Павел; Ҳеритаге, Тимотҳй „Украине'с парлиамент аппровес эх-лаwмакер Рустем Умеров ас дефенcе министер“. Реутерс. Қаралди: 2023-йил 6-сентябр.
  64. ↑ „Указ президента України №406/2021“ (ук). Офіційне інтернет-представництво Президента України (2021-йил 23-август). Қаралди: 2021-йил 25-август.