Rustam posho madrasasi
Рüстам Пошо мадрасаси (туркча: Рüстем Паşа Медресеси) қадимий мадраса. У Туркиянинг Истанбул шаҳри, Фотиҳ туманида жойлашган. Усмонли давлат арбоби ва садр-вазири Рустам Пошо томонидан буюртма қилинган ва сарой меъмори Меъмор Синан томонидан 1551-йилда қурилган[1].
Тарихи
Рустам Пошо мадрасаси эски Истанбулнинг Фотиҳ туманидаги Сурури маҳалласидаги Рüстемпаша кўчаси 34 да жойлашган. Усмонли давлат арбоби ва буюк вазир Рустам пошо (тахминан 1500-1561) томонидан қурдирилган. Сарой меъмори Мемор Синан (тахминан 1488/1490-1588) томонидан барпо этиллган ва 1550-1551-йилларда қуриш ишлари якунига етказилган[1][2].
Бино 1869-йилгача мадраса, диний таълим муассасаси сифатида фойдаланилган. У 1918-йилги ёнғин қурбонлари томонидан ишғол қилинган. Республика даврида (1923-йилдан кейин) бино болалар уйи, 1966-йилдан кейин эса университет талабалари ётоқхонаси сифатида хизмат қилган. 1987-йилдан бошлаб Эминöнü маҳаллий Ижтимоий Ёрдам ва Бирдамлик Жамғармаси томонидан фойдаланилади[2].
Атмосфера таъсиридан бинонинг айрим қисмлари шикастланган, унинг атрофидаги ёнғинлар ва оқава сувлар тиқилиб қолган. 2006-йилда бошланган реставрация ишлари 2011-йилда якунланган[1].
Бадиуззамон музейи

2012 йил октябр ойида Бадиуззамон музейи (туркча: Бедиüззаман Саид Нурси ве Рисале-и Нур Мüзеси) икки хонани эгаллаган мадраса биноси ичида ташкил этилган бўлиб, улардан бири собиқ ҳужрага ўхшаш талабалар хонасидир. У курд сунний мусулмон илоҳиётчиси Саид Нурсийнинг (1877–1960) ҳаёти ва фаолиятига бағишланган[3].
Архитектураси
У Олтин Шохгача бўлган тоғ ёнбағрида, шимолда ердан баланд платформа устида қурилган. Мадраса биносининг шимоли-шарқий девори шимолдаги платформанинг таянч деворидан тахминан 7.50 м (24.6 фт) орқароқда жойлашган[1].
У саккиз бурчакли ҳовлида квази квадрат режа ичида қурилган. Меъмор Синан Амасиядаги Капи Ага мадрасасидан (1488-йилда қурилган) кейин саккиз бурчакли дизайнни бу мадрасада ҳам қайта такрорлаган, бу 42 м × 43 м (138 фт × 141 фт) ўлчамдаги квадрат режали ташқи деворлари билан асл нусхасидан фарқ қилади[2]. У тош ва ғиштдан қурилган. Мадрасанинг марказий ҳовлисига жануби-шарқий қанот ўртасида жойлашган арк дарвозаси орқали кириш мумкин. Ҳовли марказида томи пирамидасимон шадирван жойлашган. Ҳовли 24 та мармар устунли галерея билан ўралган ва 24 та гумбаз билан қопланган; 16 та устун думалоқ, 8 та устун кўпбурчак шаклдадир. Бу галерея атрофида, ўз навбатида, гумбазлар билан қопланган 22 талаба хонаси ва синф хоналари мавжуд. Талабалар хоналари ҳужрага ўхшайди, синфлар эса нисбатан каттароқ кўринишда. Хоналар галерея қаватидан бир поғона баланд бўлиб, ясси аркали эшикдан кирилади. Талабалар хонасининг ички қисми ҳовлига қараган панжарали деразалар бор. Хоналарнинг гумбазлари ички томондан тонозли муқарнаслар билан туташган. Жануби-шарқий қисмининг ўртасида меҳроб жойлашган бўлиб, у кейинчалик қўшилган. Мадрасанинг жануби-шарқий томонида икки қаватли катта гумбазли қўшимча бино қурилган. Унинг биринчи қаватида иккита тўртбурчак панжарали деразалар ва юқоридаги қаватда учта аркали деразалар мавжуд. Ҳар хил турдаги томлар мавжудлиги туфайли жанубий бурчакдаги хона ҳаммом ёки ошхона бўлган деб ҳисобланилади[2].
-
Рустам Пошо мадрасасининг 1-қават режаси
-
Мадрасага кириш
-
Ҳовли устунининг думалоқ шакллиси (ўртаси) ва кўпбурчак устуни (чапда)
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Рüстемпаşа Медресеси“ (ин Туркиш). Фатиҳ Беледиеси. Ретриэвед 10 Жуне 2019.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Cагалоглу Рустем Паса Медресеси“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-07-09 санасида архивланган) (ин Туркиш).
- ↑ „Бедиüззаман мüзеси аçıлдı“.