Рутҳ Cросбй Нобле (1896/1897). — 1988-йил март) америкалик ёзувчи ва герпетолог бўлган. Америка табиат тарихи музейида ишлаган у турмуш ўртоғи Гладwйн Кингслей Нобле билан бирга қурбақанинг янги турини — Элеутҳеродаcтйлус рутҳаэ ни кашф қилди ва унга унинг номи берилди. Нобле кейинчалик ҳайвонларнинг хулқ-атворига бағишланган „Йиртқич табиат“ номли асарини яратди.

Рутҳ Cросбй Нобле

Герпетология соҳасига салмоқли ҳисса қўшган олима
Таваллуди
Вафоти Неw Жерсей штатининг Аллендейл шаҳри
Истиқомат жойлари Cоннеcтиcут штати, Ҳартфорд шаҳри
Фуқаролиги американт
Миллати инглиз
Соҳаси герпетолог
Иш жойлари Америка табиий тарих музейи
Институтлар Wеллеслей коллежи бакалавр, Колумбия университетида магистр
Тезис сарлавҳаси „Йиртқич табиат“
Турмуш ўртоғи Гладwйн Кингслей Нобле

Ҳаёт йўли ва мартабаси

Борн Рутҳ Cросбй 1986-йил ёки 1987-йил туғилган бўлиб, у Cоннеcтиcут штатининг Ҳартфорд шаҳрида таълим-тарбия олган ва Массачусетцдаги Wеллеслей коллежида таҳсил олган. У ерда талаба бўлганида, у ўзининг бўлажак турмуш ўртоғи, Ҳарвард университети талабаси Гладwйн Кингслей Нобле билан танишган[1]. Кейинчалик у Неw-Ёркка кўчиб ўтди ва 1919-йилдан 1923-йилгача Америка табиий тарих музейининг таълим[2] ва герпетология бўлимларида ассистент бўлиб ишлаган[3]. Музейда у музей экспонатларини кўр одамлар учун қулайроқ қилиш учун улкан изланишлар олиб борган. У, шунингдек, Америка Университет аёллари ассоциациясининг аъзоси бўлган ва Бирлашган Миллатлар Ташкилоти доирасида фаол бўлган[4].

Музейда биолог ҳодимлари Ҳиспаниолага экспедицияни уюштиришди, улар ўша пайтда илм-фанга жуда кам маълум бўлган каркидон, игуана ва Ҳиспаниолан гигант дарахт қурбақасини ўрганишди. Тадқиқотчилар 200 дан ортиқ тирик қурбақа ва 40 турдаги игуаналарни қўлга олиб, музейга юборишга муваффақ бўлишди: Гладwйн Нобле ўз мутолааларида: „Ҳар иккала шаклни ҳам топиш ва уларнинг ҳаёт тарихини ишлаб чиқиш бахтига муяссар бўлдик“ деб ўз асарларида ёзиб қолдирган[5]. У ва унинг турмуш ўртоғи Элеутҳеродаcтйлус рутҳаэ қурбақасини Доминикан Республикасида музей томонидан молиялаштирилган экспедиция пайтида топдилар; қурбақани эри Руф номи билан атаган[6]. Музейда ишлаётган пайтда у Колумбия университетида магистрлик даражасини олди[7].

1945-йилда[8] Нобле турмуш ўртоғининг тадқиқотлари ва эслатмалари асосида ҳайвонларнинг хатти-ҳаракати ҳақида ёзилган "Йиртқич табиат" китобини нашр этди. Бу осон тушунарли инглиз тилида ёзилган асар бўлиб, табиий тарих кузатувлари, ҳамда, лаборатория тажрибаларидан олинган материалларни ўз ичига олган тўплам ишидир[8]. Унинг 17 бобида келтирилган мавзуларда ҳайвонларга нисбатан ижтимоий муносабатлар ва ҳайвонлардаги ҳиссиётларни ифодаловчи қарашларни ўз ичига олади[8][9]. Ушбу қўлёзма нашр этилишидан олдин ҳам психологлар, ҳам табиацҳунослар томонидан ўқилган: Роберт Еркес, Франк Беач ва Эрнст Майр унинг қисмларига кириш ва таҳрирлаш ҳуқуқига эга бўлганлар[8]. Психологик бюллетенда китобни кўриб чиқишда унинг материали батафсил ёритилганлиги юқори баҳоланди ва ундан қиёсий психология курсларида фойдаланиш тавсия қилинди[8]. Америка Энтомология Жамиятининг Анналс журналида ёзган шарҳловчи, китобнинг „ўйин-кулгини илмий қиймат билан уйғунлаштирган ноёб сифати“ эканлигини таъкидлаб ўтган[9].

Шахсий ҳаёти

НоблеЭнглеwооднинг Биринчи Пресвитериан черковининг аъзоси ва Энглеwоод аёллар клуби президенти бўлган[10]. Гладwйн Кингслей Нобле билан турмуш қурган.

Ўлими

Рутҳ Cросбй Нобле 1988-йил 15-март ёки 27-март[7][10] да 91 ёшида Ню-Жерси штатининг Аллендейл шаҳридаги қариялар уйида вафот этган. Ундан кўплаб қўлёзма ва асарлар қолган.

Танланган асарлари

Манбалар

  1. ↑ Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). "Wоман ҳунц гиант Саурианс". Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
  2. ↑ Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине. Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй. 40 (1). Жануарй–Фебруарй 1983.
  3. ↑ Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). "Wоман ҳунц гиант Саурианс". Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
  4. ↑ "Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ". Тҳе Реcорд. Марч 30, 1988 – виа неwспаперс.cом.
  5. ↑ Радер, Карен А.. Лифе он Дисплай: Револутионизинг У.С. Мусеумс оф Сcиэнcе анд Натурал Ҳисторй ин тҳе Тwентиэтҳ Cентурй. Университй оф Чиcаго Пресс, 2014 — 61–62-бет. ДОИ:10.7208/9780226079837-004. 
  6. ↑ Фитзгералд, Ҳелен. „Wоман ҳунц гиант Саурианс“. Тҳе Брооклйн Даилй Эагле (1927-йил 27-март), с. 89.Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). „Wоман ҳунц гиант Саурианс“. Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
  7. ↑ 7,0 7,1 "Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине (Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй) 40 (1). Жануарй–Фебруарй 1983. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/грапевине4049амер/паге/н4/моде/1уп. "Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине. Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй. 40 (1). Жануарй-Фебруарй 1983.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Cарпентер, C. Р. (1945). "Ревиэw оф Тҳе Натуре оф тҳе Беаст". Псйчологиcал Буллетин 42 (7): 482–483. дои:10.1037/ҳ0050087. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_псйчологиcал-буллетин_1945-07_42_7/паге/482. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Л., А. W. (Септембер 1, 1945). "Тҳе Натуре оф тҳе Беаст". Анналс оф тҳе Энтомологиcал Соcиэтй оф Америcа 38 (3): 454. дои:10.1093/аэса/38.3.454. 
  10. ↑ 10,0 10,1 „Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ“. Тҳе Реcорд (1988-йил 30-март).„Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ“. Тҳе Реcорд. Марч 30, 1988 – виа неwспаперс.cом.

Ҳаволалар