Ruth Crosby Noble
Рутҳ Cросбй Нобле (1896/1897). — 1988-йил март) америкалик ёзувчи ва герпетолог бўлган. Америка табиат тарихи музейида ишлаган у турмуш ўртоғи Гладwйн Кингслей Нобле билан бирга қурбақанинг янги турини — Элеутҳеродаcтйлус рутҳаэ ни кашф қилди ва унга унинг номи берилди. Нобле кейинчалик ҳайвонларнинг хулқ-атворига бағишланган „Йиртқич табиат“ номли асарини яратди.
| Рутҳ Cросбй Нобле | |
|---|---|
![]() Герпетология соҳасига салмоқли ҳисса қўшган олима | |
| Таваллуди |
|
| Вафоти | Неw Жерсей штатининг Аллендейл шаҳри |
| Истиқомат жойлари | Cоннеcтиcут штати, Ҳартфорд шаҳри |
| Фуқаролиги | американт |
| Миллати | инглиз |
| Соҳаси | герпетолог |
| Иш жойлари | Америка табиий тарих музейи |
| Институтлар | Wеллеслей коллежи бакалавр, Колумбия университетида магистр |
| Тезис сарлавҳаси | „Йиртқич табиат“ |
| Турмуш ўртоғи | Гладwйн Кингслей Нобле |
Ҳаёт йўли ва мартабаси
Борн Рутҳ Cросбй 1986-йил ёки 1987-йил туғилган бўлиб, у Cоннеcтиcут штатининг Ҳартфорд шаҳрида таълим-тарбия олган ва Массачусетцдаги Wеллеслей коллежида таҳсил олган. У ерда талаба бўлганида, у ўзининг бўлажак турмуш ўртоғи, Ҳарвард университети талабаси Гладwйн Кингслей Нобле билан танишган[1]. Кейинчалик у Неw-Ёркка кўчиб ўтди ва 1919-йилдан 1923-йилгача Америка табиий тарих музейининг таълим[2] ва герпетология бўлимларида ассистент бўлиб ишлаган[3]. Музейда у музей экспонатларини кўр одамлар учун қулайроқ қилиш учун улкан изланишлар олиб борган. У, шунингдек, Америка Университет аёллари ассоциациясининг аъзоси бўлган ва Бирлашган Миллатлар Ташкилоти доирасида фаол бўлган[4].
Музейда биолог ҳодимлари Ҳиспаниолага экспедицияни уюштиришди, улар ўша пайтда илм-фанга жуда кам маълум бўлган каркидон, игуана ва Ҳиспаниолан гигант дарахт қурбақасини ўрганишди. Тадқиқотчилар 200 дан ортиқ тирик қурбақа ва 40 турдаги игуаналарни қўлга олиб, музейга юборишга муваффақ бўлишди: Гладwйн Нобле ўз мутолааларида: „Ҳар иккала шаклни ҳам топиш ва уларнинг ҳаёт тарихини ишлаб чиқиш бахтига муяссар бўлдик“ деб ўз асарларида ёзиб қолдирган[5]. У ва унинг турмуш ўртоғи Элеутҳеродаcтйлус рутҳаэ қурбақасини Доминикан Республикасида музей томонидан молиялаштирилган экспедиция пайтида топдилар; қурбақани эри Руф номи билан атаган[6]. Музейда ишлаётган пайтда у Колумбия университетида магистрлик даражасини олди[7].
1945-йилда[8] Нобле турмуш ўртоғининг тадқиқотлари ва эслатмалари асосида ҳайвонларнинг хатти-ҳаракати ҳақида ёзилган "Йиртқич табиат" китобини нашр этди. Бу осон тушунарли инглиз тилида ёзилган асар бўлиб, табиий тарих кузатувлари, ҳамда, лаборатория тажрибаларидан олинган материалларни ўз ичига олган тўплам ишидир[8]. Унинг 17 бобида келтирилган мавзуларда ҳайвонларга нисбатан ижтимоий муносабатлар ва ҳайвонлардаги ҳиссиётларни ифодаловчи қарашларни ўз ичига олади[8][9]. Ушбу қўлёзма нашр этилишидан олдин ҳам психологлар, ҳам табиацҳунослар томонидан ўқилган: Роберт Еркес, Франк Беач ва Эрнст Майр унинг қисмларига кириш ва таҳрирлаш ҳуқуқига эга бўлганлар[8]. Психологик бюллетенда китобни кўриб чиқишда унинг материали батафсил ёритилганлиги юқори баҳоланди ва ундан қиёсий психология курсларида фойдаланиш тавсия қилинди[8]. Америка Энтомология Жамиятининг Анналс журналида ёзган шарҳловчи, китобнинг „ўйин-кулгини илмий қиймат билан уйғунлаштирган ноёб сифати“ эканлигини таъкидлаб ўтган[9].
Шахсий ҳаёти
НоблеЭнглеwооднинг Биринчи Пресвитериан черковининг аъзоси ва Энглеwоод аёллар клуби президенти бўлган[10]. Гладwйн Кингслей Нобле билан турмуш қурган.
Ўлими
Рутҳ Cросбй Нобле 1988-йил 15-март ёки 27-март[7][10] да 91 ёшида Ню-Жерси штатининг Аллендейл шаҳридаги қариялар уйида вафот этган. Ундан кўплаб қўлёзма ва асарлар қолган.
Танланган асарлари
- Нобле, Г. Кингслей; Нобле, Рутҳ C. (Аугуст 20, 1923). "Тҳе Андерсон треэ фрог (Ҳйла андерсонии Баирд)—Обсерватионс он иц ҳабиц анд лифе ҳисторй". Зоологиcа: Сcиэнтифиc Cонтрибутионс оф тҳе Неw Ёрк Зоологиcал Соcиэтй 2 (18): 416–455. дои:10.5962/п.206603. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/зоологиcа-нйзс_1923-08-20_2_18/паге/416.
- Нобле, Рутҳ Cросбй. Тҳе Натуре оф тҳе Беаст: А Популар Аccоунт оф Анимал Псйчологй фром тҳе Поинт оф Виэw оф а Натуралист. Доубледай, Доран, Инcорпоратед, 1945. ИСБН 978-0-598-99002-0.
Манбалар
- ↑ Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). "Wоман ҳунц гиант Саурианс". Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
- ↑ Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине. Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй. 40 (1). Жануарй–Фебруарй 1983.
- ↑ Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). "Wоман ҳунц гиант Саурианс". Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
- ↑ "Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ". Тҳе Реcорд. Марч 30, 1988 – виа неwспаперс.cом.
- ↑ Радер, Карен А.. Лифе он Дисплай: Револутионизинг У.С. Мусеумс оф Сcиэнcе анд Натурал Ҳисторй ин тҳе Тwентиэтҳ Cентурй. Университй оф Чиcаго Пресс, 2014 — 61–62-бет. ДОИ:10.7208/9780226079837-004.
- ↑ Фитзгералд, Ҳелен. „Wоман ҳунц гиант Саурианс“. Тҳе Брооклйн Даилй Эагле (1927-йил 27-март), с. 89.Фитзгералд, Ҳелен (Марч 27, 1927). „Wоман ҳунц гиант Саурианс“. Тҳе Брооклйн Даилй Эагле. п. 89.
- ↑ 7,0 7,1 "Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине (Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй) 40 (1). Жануарй–Фебруарй 1983. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/грапевине4049амер/паге/н4/моде/1уп."Мусеум cоммунитй ис садденед бй тҳе пассинг оф фоур". Грапевине. Неw Ёрк, Н.Й.: Эмплоеэс' Бенефит Ассоcиатион оф тҳе Америcан Мусеум оф Натурал Ҳисторй. 40 (1). Жануарй-Фебруарй 1983.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Cарпентер, C. Р. (1945). "Ревиэw оф Тҳе Натуре оф тҳе Беаст". Псйчологиcал Буллетин 42 (7): 482–483. дои:10.1037/ҳ0050087. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_псйчологиcал-буллетин_1945-07_42_7/паге/482.
- ↑ 9,0 9,1 Л., А. W. (Септембер 1, 1945). "Тҳе Натуре оф тҳе Беаст". Анналс оф тҳе Энтомологиcал Соcиэтй оф Америcа 38 (3): 454. дои:10.1093/аэса/38.3.454.
- ↑ 10,0 10,1 „Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ“. Тҳе Реcорд (1988-йил 30-март).„Рутҳ Cросбй Нобле, 91, формер трустеэ“. Тҳе Реcорд. Марч 30, 1988 – виа неwспаперс.cом.
