2,501.9 метр (8,208 фт) денгиз сатҳидан юқорида жойлашган Сäнтис — Швейсария шимоли-шарқидаги Алпштейн массивидаги энг баланд тоғ. Бу, шунингдек, бутун Аппензелл Алп тоғлари чўққиси нуқтаси, Wален кўли ва Констанс кўли ўртасида жойлашган. Учта кантон томонидан тақсимланган тоғ Алпштейн массивида жойлашган шимолий жойлашуви туфайли жуда кўзга кўринган диққатга сазовор жой ҳисобланади. Натижада, Сäнтисблиcк (инглизча: Сäнтис виэw) деб номланган уйларни Германиянинг Қора ўрмонигача бўлган ҳудудларда топиш мумкин. Сäнтис Алп тоғларидаги энг кўзга кўринган чўққилардан бири ва Европанинг энг кўзга кўринган чўққиси бўлиб, тепасида кузатув кемаси жойлашган.[1] Агар об-ҳаво имкон берса, олтита давлатни кўриш мумкин: Швейсария, Германия, Австрия, Лихтенштейн, Франсия ва Италия.[2]

Географияси

Сантиснинг Бацбергдан кўриниши

Сäнтис Алпштейн минтақасида, деярли 10 километр (6.2 ми) Аппензелл шаҳридан жануби-ғарбда жойлашган. Сäнтисда учта кантон учрашади: Аппензелл Ауссеррҳоден, Аппензелл Иннеррҳоден ва Сент-Галлен, Ҳундwил тоғи, Счwенде ва Wилдҳаус-Алт Сент-Иоганн муниципалитетлари ўртасида бўлинади. Унинг чўққиси денгиз сатҳидан атиги 2502 метр баландликда жойлашган бўлса ҳам, тоғ 2,021 метр (6,631 фт)) топографик кўриниши бўйича Алп тоғларида 13-ўринда ва Европада 29-ўринда туради. Улуғвор чўққилар кўпинча чўққиларнинг таъсирчан кўринишига эга, ҳатто уларнинг баландлиги нисбатан камтар бўлса ҳам, Сäнтис бунинг энг яхши намунасидир. Сäнтис, шунингдек, Аппензелл Ауссеррҳоден ва Аппензелл Иннеррҳоден кантонларининг энг баланд тоғидир.

Иқлими

Сäнтиснинг очиқ позицияси одатда баланд Алп тоғларида кузатиладиган об-ҳаво шароитларига олиб келади, яъни одатда қутбли иқлим (Кöппен : ЭТ) бўлиб, кучли ёғингарчилик Арктиканинг аксарият қисмида учрамайди.[3] Мисол учун, 1999-йил апрел ойида, тоғнинг шимолий қор майдонидаги чўққи остида, қор баландлиги 816 cм (321 ин) ни ташкил этди. қайд этилди. Кунлик ўртача ҳарорат −0.7 °C (30.7 °Ф) ёғингарчилик 2,840 мм (112 ин) йилига.

{{{Жой_от}}} иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек
{{{Жой_от}}} иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек

Панорама

Виэw фром тҳе суммит

Тарихи

Сäнтис номи 9-асрга тўғри келади. Бу Самбатинус (инглизча: шанба куни туғилган) учун рим тилининг қисқартмаси бўлиб, у яқин атрофдаги ҳудуднинг номи деб ҳисобланган. Кейинчалик бу ном саммитга нисбатан ишлатилган. Немис тилида у Семптис ёки Сäмптис деб номланган. Кейинчалик тоғ ўз номини Ҳелветия Республикаси кантонига берди (1798—1803).

Об-ҳаво станцияси

1879-йилда Римдаги Халқаро метеорологик конгрессда метеорологик стансияларни тегишли ва қулай чўққиларда қуриш зарурати деб эълон қилинди. Шунинг учун швейсарияликлар Сäнтисда об-ҳаво станциясини қурдилар. Шимолий тизманинг жойлашуви бундай уриниш учун идеал бўлиб чиқди. Метеорология стансияси 1882-йилнинг кузида ишга туширилган[4]

Сантис қотиллиги

Сäнтисморд (ўзбекча: Сäнтис қотиллиги) 1922-йилнинг қишида содир бўлди. Бу метеостансия қўриқчиси Гейнрих Хаас ва унинг рафиқаси Мария Магдалена ўлдирилган жиноятга ишора қилади. Қотиллик фақат 21-февралдаги об-ҳаво маълумотлари йўқлиги сабабли аниқланган. Йўқолган хабарлар натижасида Сантисга қидирув гуруҳи юборилди, у ерда жасадларни топдилар. Асосий гумонланувчи қотилликдан уч ҳафта ўтиб ўз жонига қасд қилган поябзалчи Грегор Антон Креузпоинтнер эди. Ушбу қўшалоқ қотиллик ҳақидаги ҳақиқат шу кунгача ноаниқ қолмоқда.[5][6]

Чақмоқни ўлчаш станцияси

Сäнтис Европада чақмоқ уришининг энг юқори даражасига эга. 2010-йилда 120 м (390 фт) нинг тепасида чақмоқни ўлчаш станцияси ўрнатилди Лозаннадаги ЭПФЛнинг Электромагнит мослик лабораторияси томонидан тоғдаги баланд телекоммуникация минораси. Стансия автоматик равишда ҳар бир зарба учун тахминан бир гигабайт маълумотни ёзиб олади ва кейин тадқиқотчиларни хабардор қилади. Фаолиятнинг дастлабки тўққиз ойида у 50 га яқин зарбани, шу жумладан 7 та ижобий чақмоқ уришини қайд этди.[7]

2021-йилдан бери Жан-Пер Вулф бошчилигидаги тадқиқот консорциуми бу ердан лазер чақмоқ тизимини синовдан ўтказмоқда ва чақмоқ оқимини рағбатлантириш учун булутларга қисқа 0,7 ТВт лазер импулсларини юбормоқда.[8][9][10]

Иқтисодиёт

Трансмиссия минораси

Сäнтис узатиш минораси

Сантис чўққисида 123,55 метр баландликдаги электр узатиш минораси жойлашган бўлиб, у 1997-йил ноябр ойида фойдаланишга топширилган. 1955-йилда қурилган асл минора охир-оқибат алмаштирилгунга қадар об-ҳаво шароити туфайли бир неча марта таъмирланиши керак эди. Янги узатиш минорасининг антеннаси ташриф буюрувчилар терасига муз тушишининг олдини олиш учун ташқи томондан шиша толали пластик қатлам билан қопланган. Минорадан ДРС 1, ДРС 2, ДРС 3, РСР ла Премиèре ва РСИ Рете Уно каби Швейсария радиоканаллари узатилади. СФ 1, СФ 2, СФ Инфо, ТСР 1 ва ТСИ 1 каби Швейсария телеканаллари ҳам шу жойдан эфирга узатилади.

Туризм

Бугунги кунда чўққига Швагалпдан ҳаво трамвай йўли орқали осонгина бориш мумкин. Бу 19-асрнинг ўрталаридан бошлаб сайёҳлар учун машҳур жойга айланган эди. Бироқ, ўша кунлардан бери чўққига чиқишни осонлаштирадиган кўплаб ғоялар мавжуд бўлса-да, уларнинг амалга ошиши учун деярли бир аср керак бўлди. Яқин атрофдаги бир нечта шаҳарлардан бошланган турли хил темир йўллардан фойдаланган ҳолда кўплаб ёндашувлар синаб кўрилди, аммо охир-оқибат муваффақияцизликка учради. Битта лойиҳа Сантисга Вассерауэн ёки Унтерwассердан тирговичли темир йўл орқали киришни режалаштирган. Аппензелл ва Вассерауэн ўртасидаги ушбу лойиҳанинг пастки қисми қурилган ва бугунги кундаги фаол темир йўл тармоғининг бир қисми бўлса-да, қолган қисми маблағ этишмаслиги туфайли тўхтатилган. Ниҳоят, Ҳерисаулик маҳаллий тадбиркор доктор Карл Меер Швегалпда тоғ этагидан ҳаво трамвай йўлини қуриш ва унинг пастки терминалига осон кириш учун яқин атрофдаги Урнäсч шаҳридан тоғ йўлини қуриш ғояси билан чиқди. 1933-йил 22-сентябрда унинг лойиҳаси қурилиш учун танлаб олинди ва Меер федерал ҳукумат томонидан зарур лицензиялар билан тақдирланди. Ниҳоят, 1935-йил 1-июлда ҳаво трамвайи ишга тушди. Асл кабиналар 1960-йилда каттароқлари билан алмаштирилди. 1968-йилдан 1976-йилгача барча ҳаво трамвайлари ўрнатилди. 2000-йилда янги кабиналар фойдаланишга топширилди. Луфцеилбаҳн Счwäгалп-Сäнтис ҳаво трамвайи Швейсариядаги энг кўп ташриф буюрадиган трамвай йўлларидан биридир. Унинг умумий узунлиги 2307 метрни ташкил қилади. Терминаллар орасидаги баландлик 1123 метрни ташкил қилади. Саёҳат тахминан 8 дақиқа давом этади. Биринчи трамвай 1933-йилдан 1935-йилгача қурилган.

Ҳилма-хиллик

Сäнтисдаги Швейсария байроғи

Ҳар йили 1-августда нишонланадиган Швейсария миллий куни шарафига 2009-йил 31-июлдан 2-августгача Сäнтисда дунёдаги энг катта Швейсария байроғи кўриниади. Квадрат шаклидаги давлат байроғининг ҳар бир томони 120 метр ва оғирлиги 1,2 тоннани ташкил этди. Байроқ 2009-йил 2-августда ҳудуддаги кучли шамол туфайли йиртилган.[11][12]

Манбалар

  1. ↑ Информатион ретриэвед он 5 Марч 2014 фром Cоре Эуропе 50 Мост Проминент Пеакс (пеакбаггер.cом) анд Эуропеан Руссиа анд тҳе Cауcасиан статес (пеаклист.орг)
  2. ↑ Алберт Ҳеим: Сäнтис-Панорама.
  3. ↑ Петерсон, Адам (20-сентабр 2016-йил), Энглиш: Кöппен cлимате тйпес оф Сwитзерланд, қаралди: 2019-02-11{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  4. ↑ Готтлиэб Лüтҳи унд Cарл Эглофф: Дас Сäнтис-Гебиэт. Иллустриэртер Тоуристенфüҳрер, Феҳр’сче Бучҳандлунг Ст. Галлен (1904) С. 102-103
  5. ↑ Wернер Камбер: Бергдрама им Wеттерҳäусчен. Вор 80 Жаҳрен: Доппелморд ам Сäнтис Диэ Алпен 12/2002
  6. ↑ Готтлиэб Лüтҳи, Cарл Эглофф унд Карл Клеине: Дас Сäнтис-Гебиэт. Иллустриэртер Фüҳрер, Феҳр’сче Бучҳандлунг Ст. Галлен (1946) 6. Ауфлаге С. 111
  7. ↑ Баррауд, Эммануэл. „Лигҳтнинг доэс аcтуаллй стрике ин тҳе саме плаcе тwиcе!“ (инглизча) (7-феврал 2011-йил). Қаралди: 29-май 2018-йил.
  8. ↑ Присcо, Жаcопо. „Сcиэнтисц аре трйинг то cонтрол лигҳтнинг wитҳ а гиант ласер“. CНН (12-июл 2021-йил). Қаралди: 12-сентабр 2021-йил.
  9. ↑ Фрей, Андреас. „Диэ Зäҳмунг дес Ҳиммелс“ (олмонча). Франкфуртер Аллгемеине (10-август 2021-йил). Қаралди: 12-сентабр 2021-йил.
  10. ↑ „Суперласер алс Блитзаблеитер – Форсчер ҳоффен ауф Геwиттерсоммер“ (олмонча). МДР (1-июн 2021-йил). Қаралди: 12-сентабр 2021-йил.
  11. ↑ Беричт ауф www.тагблатт.ч вом 31. Жули 2009 (абгефрагт ам 3. Аугуст 2009)
  12. ↑ 20 Минутен, Принтаусгабе вом 3. Аугуст 2009