Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

SUMKA (partiya)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Эрон миллий социалистик ишчилар партияси (форсча: حزب سوسیالیست ملی کارگران ایران‎‎), СУМКА қисқартма (форсча: سومکا‎‎) номи билан машҳур[1][2]. Эрондаги неонацистлар[3] партияси. Партиянинг рамзи Фараваҳар[4].

Ташкил этилиши

Партия 1951-йилда Довуд Моншизода[5] томонидан тузилган. Ушбу партия Эрон университетларида кичик базаларга эга бўлган. Шоҳ Муҳаммад Ризо Паҳлавийнинг танқидчилари даъволарига кўра у бир пайтлар СУМКАни бевосита молиялаштирган[6].

Ривожланиши

Моншизода 1952-йилда Мортеза Коссариан билан бирга СУМКАни тузган[7]. Моншизода 1937-йилдан бери Германияда яшаб келган ва Берлин жангида қатнашиб яраланган собиқ СС аъзоси бўлган. Киэв ва Сталинград жангларида қатнашган ва яраланган. Моншизаде Мюнхендаги Людвиг Максимилиан университети профессори ҳам бўлган. Хосе Ортега Гассет фалсафасига жуда қизиққан. СУМКА қисқа вақт ичида Эрондаги ёш миллатчиларни, кейинчалик мамлакатда машҳур бўлган Дориуш Ҳомайюнни ўз сафига қўшди[8]. СУМКАнинг формаларида свастика ва қора кўйлакдан фойдаланилган[8][9].

Улар қисқа вақтда Муҳаммад Мусаддиқ ҳукуматига қатъий қаршилик кўрсатган ҳолда мухолифат ташкил этишган. 1953-йилда ушбу партия азолари Муҳаммад Ризо Паҳлавий саройи томон йўл олган зоҳидий тарафдорларининг катта қисмини ташкил қилган. Улар Моссаддиқни ҳокимиятдан ағдариш талаби билан юришган[10]. Партия Моссадегҳ ва Тудеҳ партияси тарафдорларига қарши кўчаларда зўравонликлар уюштиришган.

Гуруҳи ҳамле

Партияда Ҳужум гуруҳи (гуруҳи ҳамле) деб аталган гуруҳ ҳам мавжуд бўлган. Бу гуруҳ Эроннинг коммунистик Туде партияси аъзоларига, Теҳрондаги Совет маданият маркази ва Венгрия савдо идорасига ҳужум уюштирган. Гуруҳ азолари сони 100 нафарни ташкил қилган. Эрон Ҳарбий-ҳаво кучларининг истеъфодаги офицери полковник Фатеҳ бўлинмани тайёрлаш учун мас’ул бўлган.

Моддий манбалари

Полковник Фатеҳ СУМКАнинг расмий ҳомийси бўлган. 1953-йили Эрондаги давлат тўнтаришидан сўнг полиция ва бошқа хавфсизлик идораларидан ойлик 2500 Эрон риали миқдорида молиявий кўмак олиб турган. 1958-йилда Моншизода АҚШга бориш учун САВАКдан (Давлат Разведка Хизмати) 7000 АҚШ доллари олган. Партияни Эронда жойлашган хорижий элчихоналар молиялаштирган бўлиши мумкин деган тахминлар ҳам мавжуд. 1952-йил апрел ойида Эрон полицияси Моншизода молиявий ёрдам олиш учун Британия элчихонаси билан алоқа ўрнатишга интилаётгани ҳақида хабар берган[11].

Ҳозирги кунда

Эронда ҳозирги кунда неонацист партияларининг фаолияти фаол эмас, аммо нацизм тарафдорлари Эронда мавжуд. Бундай тоифадагилар асосан Интернетда СУМКА каби гуруҳларнинг фаолиятини қайта тиклаш ғояларини олға сурган ҳолда чатларда фаол[12][13].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Раҳнема, Али. Беҳинд тҳе 1953 Cоуп ин Иран: Тҳугс, Турнcоац, Солдиэрс, анд Споокс. Cамбридге Университй Пресс, 2015 — 54-бет. ИСБН 978-1316123874. „СУМКА wас тҳе аббревиатион фор Сосиялист Мелли Каргаран Иран, ор Иран'с Натионалист Соcиалист Wоркерс Партй. Тҳис wас а фасcист организатион фоундед ин Април 1951 бй Давуд Моншизадеҳ.“ 
  2. ↑ Аманат, Аббас. Иран: А Модерн Ҳисторй. Яле Университй Пресс, 2017 — 535-бет. ИСБН 978-0300231465. „Сумка wас а смалл бут опенлй фасcист партй тҳат ин эверй респеcт фашионед ицелф афтер тҳе дефунcт Герман Натионалист Соcиалист Партй.“ 
  3. ↑ Дабаши, Ҳамид. Персопҳилиа: Персиан Cултуре он тҳе Глобал Сcене. Ҳарвард Университй Пресс, 2015 — 106-бет. ИСБН 9780674504691. 
  4. ↑ „Ҳисториcал Флагс оф Оур Анcесторс – Флагс оф Эхтремисм – Парт 3 (О-з)“.
  5. ↑ МОНCҲИ-ЗАДЕҲ, ДАВОУД.
  6. ↑ Ҳуссеин Фардуст, Тҳе Рисе анд Фалл оф тҳе Паҳлави Дйнастй: Мемоирс оф Формер Генерал Ҳуссеин, п. 62
  7. ↑ Моншизадеҳ, Давуд. Фигҳт Wитҳ Эвил Сериэс Оне: Принcиплес оф тҳе Сеcонд Оффиcе Эагле. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Ҳуссеин Фардуст, Тҳе Рисе анд Фалл оф тҳе Паҳлави Дйнастй: Мемоирс оф Формер Генерал Ҳуссеин, п. 62
  9. ↑ Ҳома Катоузиан, Мусаддиқ анд тҳе Струггле фор Поwер ин Иран, И. Б. Таурис, 1990, п. 89
  10. ↑ Марк Ж. Гасиороwски, 'Тҳе 1953 Cоуп Д’этат ин Иранъ, Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс, Вол.
  11. ↑ Марк Ж. Гасиороwски „Тҳе 1953 Cоуп д’Éтат Агаинст Мосаддеқ“, . Моҳаммад Мосаддеқ анд тҳе 1953 Cоуп ин Иран Марк Ж. Гасиороwски: . Сйраcусе, НЙ: Сйраcусе Университй Пресс, 2004 — 233-бет. ИСБН 978-0-8156-3017-3. 
  12. ↑ Марям Синаиээ (24 Новембер 2010), „Ираниан министрй дениэс аутҳорисинг нео-Нази wебсите“, Тҳе Натионал, 9 Оcтобер 2017да асл нусхадан архивланди, қаралди: 5 Оcтобер 2017
  13. ↑ Лорена Галлиот (18 Новембер 2010), „Wҳо'с беҳинд тҳе 'Ассоcиатион оф Ираниан Назис'“, Франcе 24, 3 Оcтобер 2017да асл нусхадан архивланди, қаралди: 5 Оcтобер 2017