Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Safaviylar davlati
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Safaviylar davlati]]
{{Tarixiy davlat
|nomi                    = Safaviylar imperiyasi
|oʻz nomi                = Davlati Qizilbosh
|holati                  = imperiya
|madhiya                  =
|bayroq                  = Safavid Flag.svg
|bayroq_izohi            = Bayroq (1576–1732) Arslon va Quyosh: Safaviylar davlat bayrog'ida Alini ifodalovchi arslon, shia dinining shon-shuhratini quyosh bilan birga
|gerb                    =
|gerb_izohi              = Arslon va quyosh
|xarita                  = Safavid Iran.png
|oʻlchami                  = 300px
|izohi                    = [[Abbos I]] davrida Safaviylar imperiyasi.
<!-- |type_before              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Davlat-asoschilar»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Oʻtmishdoshlari».-->
|p1                      = Oq qoʻyunlilar davlati
|p2                      = Afrosiyob sulolasi
|p3                      = Mehriboniylar
|p4                      = Shirvonshohlar
|p5                      =Baduspaniylar
|tashkil_topdi          = 1501
|barham_topdi            = 1736
<!-- |type_after              = agar bu koʻrsatkich andozada mavjud boʻlsa,
u holda deyarli quyidagini koʻrsatish lozim: «Tugatilgandan keyingi davlatlar…»,
aks holda uni oʻchiring, avtomatik ravishda koʻrsatiladi: «Vorislar».-->
|s1                      = Afshorlar davlati
|s2                      = Hotak sulolasi
|s3                      = Rossiya imperiyasi
|s4                      = Usmonli imperiyasi
|shiori                  =
|poytaxti                = [[Tabriz]],[[Qazvin]],[[Isfahon]]
|shaharlari              =
|tili                    = [[forscha]]
|valyutasi                = Tuman, [[Abbosiy]], 1 tuman = 50, Abbosiy, 1 tuman = 50 fransuz livri, 1 tuman = £3
|qoʻshimcha_koʻrsatkich    =
|koʻrsatkich_tarkibi      =
|maydoni                  = 2900000
|aholisi                  =
|boshqaruv_shakli        = [[Irsiy monarxiya]]
|sulola                  = [[Safaviylar]]
|hukmdorlar_unvoni        =
|hukmdor1                = [[Shoh Ismoil Safaviy]] (birinchi)
|hukmdor1_yili            = 1501—1524
|hukmdorlar_unvoni2      = <!--keyingi hukmdor unvoni oʻzgarganda ishlatiladi-->
|hukmdor2                = [[Abbos III]] (oxirgi)
|hukmdor2_yili            = 1732—1736
|hukmdorlar_unvoni3      =
|hukmdor3                =
|hukmdor3_yili            =
|hukmdorlar_unvoni4      =
|hukmdor4                =
|hukmdor4_yili            =
|hukmdorlar_unvoni5      =
|hukmdor5                =
|hukmdor5_yili            =
|hukmdorlar_unvoni6      =
|hukmdor6                =
|hukmdor6_yili            =
|dini                    = [[Shialik]]
|qoʻshimcha_koʻrsatkich1    =
|koʻrsatkich_tarkibi1      =
|Bosqich1                = [[Nodirshoh]]ning hukumatni egallashi
|Sana1                    =
|Yil1                    = 1726—1729
|Bosqich2                =
|Sana2                    =
|Yil2                    =
|Bosqich3                =
|Sana3                    =
|Yil3                    =
|Bosqich4                =
|Sana4                    =
|Yil4                    =
|Bosqich5                =
|Sana5                    =
|Yil5                    =
|Bosqich6                =
|Sana6                    =
|Yil6                    =
|Bosqich7                =
|Sana7                    =
|Yil7                    =
|Bosqich8                =
|Sana8                    =
|Yil8                    =
|Bosqich9                =
|Sana9                    =
|Yil9                    =
|Bosqich10                =
|Sana10                  =
|Yil10                    =
|Bosqich11                =
|Sana11                  =
|Yil11                    =
|qoʻshimcha_koʻrsatkich2    =
|koʻrsatkich_tarkibi2      =
|gacha                    =
|g1                      =
|g2                      =
|g3                      =
|g4                      =
|g5                      =
|g6                      =
|g7                      =
|keyin                    =
|k1                      =
|k2                      =
|k3                      =
|k4                      =
|k5                      =
|k6                      =
|k7                      =
|eslat                    =
}}
 
'''Safaviylar davlati''' — [[Gʻarbiy Osiyo]]da [[safaviylar]] boshqargan [[davlat]] ([[1502]]—[[1736]]). [[Ardabil]] hukmdori [[Ismoil I Safaviy|Ismoil]] [[Oq Qoʻyunlilar]] va ularning ittifoqdoshlari ustidan gʻalaba qozonishi natijasida barpo etilgan. Safaviylar davlati tarkibiga [[Ozarbayjon]], [[Armaniston]]ning bir qismi, [[Eron]], hozirgi [[Afgʻoniston]] (Balx viloyatidan tashqari), Arab [[Iroqi]] (vaqtvaqti bilan) va boshqa hududlar kirgan. Safaviylar, asosan, [[qizilboshlilar]]ga tayangan. [[XVI asr|<nowiki>XVI</nowiki> asr]]gacha [[poytaxt]] [[Tabriz]]da boʻlib, [[1548]]-yil [[Qazvin]]ga koʻchirilgan. Davlat [[din]]i [[shialik]] boʻlgan. [[Shoh]] [[Tahmosb I]] davrida [[koʻchmanchilik|koʻchmanchi]] [[qabila]]lar taʼsiri kuchayib, Safaviylar davlatida xalq qoʻzgʻolonlari avj olgan. [[1535]]-yil [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]dagi xalq qoʻzgʻolonidan foydalangan [[Buxoro xonligi|Buxoro xoni]] [[Ubaydullaxon]] [[Hirot]]ni [[Shayboniylar davlati]] tarkibiga qayta qoʻshib oladi. Tahmasp I [[Kavkazorti]], [[Kurdiston]], Iroqni qaytarib olish uchun Usmonlilar bilan tinimsiz [[urush]]lar olib borgan. 1576-yil Tahmasp I vafotidan soʻng boshlangan oʻzaro urushlar natijasida Safaviylar davlati [[inqiroz]]ga uchrab, mayda [[mulk]]larga boʻlinib ketgan. 1590-yilda [[Abbos I]] va [[Usmoniylar davlati|Usmoniylar imperiyasi]] oʻrtasida imzolangan Istanbul sulhiga koʻra, turklar Safaviylardan Ozabayjon (Tabriz bilan birga), Gruziya, Kurdiston, Luriston, Xuziston hududlarini tortib olishadi. Shuningdek, XVI asr soʻngida [[Abdullaxon II]] hukmronligida yirik mazlashgan kuchga aylangan [[Buxoro xonligi]] Safaviylardan [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]]<nowiki/>ni qaytarib olishda. Bu vaqtga kelib qizilboshlilar Abbos I atrofiga birlashgan. [[1597|1598]]-yil Xurosonni [[Buxoro xonligi]]<nowiki/>dan tortib olingan. Harbiy islohot oʻtkazilgan. 1598-yilda Safaviylar poytaxti [[Isfahon]]ga koʻchirilib, unda va boshqa shaharlarda [[qurilish]] ishlari olib borilgan. [[1603]]—[[1607]]-yillar [[Luriston]], Armaniston, [[Gruziya]], Ozarbayjon Usmonlilardan qaytarib olingan. [[1623]]-yil [[Bagʻdod]] ham qoʻshib olingan. [[Savdo]] va [[hunarmandchilik]] [[taraqqiyot|taraqqiy]] etgan. Abbos II ning vafotidan soʻng Safaviylar davlati yana [[inqiroz]]<nowiki/>ga uchray boshlagan. [[XVIII asr|<nowiki>XVIII</nowiki> asr]] boshlarida Afgʻonistondagi safaviylar [[hokim]]i Mir Vays oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. [[1722]]-yil uning oʻgʻli Mahmud Safaviylar davlatining ancha qismini birlashtirgan. Safaviylarning [[afgʻonlar]] va usmonlilar<nowiki/>[[turklar|<nowiki/>]]ga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib borgan [[sarkarda]]si Nodirshoh safaviylar [[sulola]]sini [[taxt]]dan agʻdarishi bilan Safaviylar davlati barham topgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
 
{{chala}}
 
[[Turkum:Tarixiy davlatlar]]
[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Eron imperiyalari va qirolliklari]]
[[Turkum:Safaviylar davlati| ]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Safaviylar imperiyasi
Davlati Qizilbosh

imperiya
←
 
←
 
←
 
←
 
←
1501 — 1736


→
 
→
 
→
 
→
Bayroq (1576–1732) Arslon va Quyosh: Safaviylar davlat bayrog'ida Alini ifodalovchi arslon, shia dinining shon-shuhratini quyosh bilan birga

Abbos I davrida Safaviylar imperiyasi.
Poytaxti Tabriz,Qazvin,Isfahon
Til(lar)i forscha
Dini Shialik
Pul birligi Tuman, Abbosiy, 1 tuman = 50, Abbosiy, 1 tuman = 50 fransuz livri, 1 tuman = £3
Maydoni 2900000
Boshqaruv shakli Irsiy monarxiya
Sulola Safaviylar
 - 1501—1524 Shoh Ismoil Safaviy (birinchi)
 - 1732—1736 Abbos III (oxirgi)
Tarix
 - 1726—1729 Nodirshohning hukumatni egallashi

Safaviylar davlati — Gʻarbiy Osiyoda safaviylar boshqargan davlat (1502—1736). Ardabil hukmdori Ismoil Oq Qoʻyunlilar va ularning ittifoqdoshlari ustidan gʻalaba qozonishi natijasida barpo etilgan. Safaviylar davlati tarkibiga Ozarbayjon, Armanistonning bir qismi, Eron, hozirgi Afgʻoniston (Balx viloyatidan tashqari), Arab Iroqi (vaqtvaqti bilan) va boshqa hududlar kirgan. Safaviylar, asosan, qizilboshlilarga tayangan. XVI asrgacha poytaxt Tabrizda boʻlib, 1548-yil Qazvinga koʻchirilgan. Davlat dini shialik boʻlgan. Shoh Tahmosb I davrida koʻchmanchi qabilalar taʼsiri kuchayib, Safaviylar davlatida xalq qoʻzgʻolonlari avj olgan. 1535-yil Xurosondagi xalq qoʻzgʻolonidan foydalangan Buxoro xoni Ubaydullaxon Hirotni Shayboniylar davlati tarkibiga qayta qoʻshib oladi. Tahmasp I Kavkazorti, Kurdiston, Iroqni qaytarib olish uchun Usmonlilar bilan tinimsiz urushlar olib borgan. 1576-yil Tahmasp I vafotidan soʻng boshlangan oʻzaro urushlar natijasida Safaviylar davlati inqirozga uchrab, mayda mulklarga boʻlinib ketgan. 1590-yilda Abbos I va Usmoniylar imperiyasi oʻrtasida imzolangan Istanbul sulhiga koʻra, turklar Safaviylardan Ozabayjon (Tabriz bilan birga), Gruziya, Kurdiston, Luriston, Xuziston hududlarini tortib olishadi. Shuningdek, XVI asr soʻngida Abdullaxon II hukmronligida yirik mazlashgan kuchga aylangan Buxoro xonligi Safaviylardan Xurosonni qaytarib olishda. Bu vaqtga kelib qizilboshlilar Abbos I atrofiga birlashgan. 1598-yil Xurosonni Buxoro xonligidan tortib olingan. Harbiy islohot oʻtkazilgan. 1598-yilda Safaviylar poytaxti Isfahonga koʻchirilib, unda va boshqa shaharlarda qurilish ishlari olib borilgan. 1603—1607-yillar Luriston, Armaniston, Gruziya, Ozarbayjon Usmonlilardan qaytarib olingan. 1623-yil Bagʻdod ham qoʻshib olingan. Savdo va hunarmandchilik taraqqiy etgan. Abbos II ning vafotidan soʻng Safaviylar davlati yana inqirozga uchray boshlagan. XVIII asr boshlarida Afgʻonistondagi safaviylar hokimi Mir Vays oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. 1722-yil uning oʻgʻli Mahmud Safaviylar davlatining ancha qismini birlashtirgan. Safaviylarning afgʻonlar va usmonlilarga qarshi muvaffaqiyatli kurash olib borgan sarkardasi Nodirshoh safaviylar sulolasini taxtdan agʻdarishi bilan Safaviylar davlati barham topgan[1].

  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil