Sahn
Саҳн (арабча: صَحْن) – ислом меъморчилигида ҳовли, айниқса, масжид ҳовлисига нисбатан қўлланиладиган атама[1][2][3]. Аксарият анъанавий масжидларда катта марказий саҳн мавжуд бўлиб, ҳар томондан ривақ ёки аркада билан ўралган бўлади. Анъанавий исломий дизайнида яратилган турар-жойлар ва маҳаллаларда шахсий саҳнлар бўлиши мумкин.
Саҳн Ислом дунёсидаги диний бинолар ва турар-жойларда кенг тарқалган элемент ҳисобланади. Роҳиблар черкови Европа ўрта аср меъморчилиги ва диний биноларида саҳннинг эквивалентидир.
Этимологияси
Саҳн (صَحْن) сўзи арабча тилдан олинган бўлиб, ҳовли деган маънони англатади[4].
Тарихи
Дастлаб саҳн турар-жой бинолари учун мажмуа деворлари ичида хавфсиз ва шахсий муҳит сифатида қурилган. Шумернинг Ур шаҳрида учинчи Ур сулоласи даврига оид (милоддан аввалги 2100–2000) саҳн харобалари топилган.
Кўпгина масжид ҳовлиларида (саҳн) жамоат фойдаланиши мумкин бўлган фаввора мавжуд бўлиб, у ерда мусулмонлар намоздан олдин таҳорат олишлари мумкин[5]. Милодий 706-йилда Дамашқда қурилган Умавийлар масжиди[6] ислом меъморчилигига оид саҳннинг энг қадимги намунаси мавжуд. Масжиднинг узунлиги 122,5 метр, эни 50 метр бўлган тўртбурчак шаклдаги ҳовлиси уч томондан устунли айвон (ривақ) билан ўралган[7].
Ислом меъморчилигида шаҳндан фойдаланиш ХХ аср ўрталарига қадар давом этган, кейинчалик замонавий архитектура ислом маданиятларининг турар-жой ва жамоат бинолари дизайнига таъсир қила бошлаган.
Турлари
Масжид дизайни
Деярли ҳар бир тарихий ёки анъанавий масжидда саҳн мавжуд. Ушбу элементдан Ўрта Шарқ мамлакатлари масжидларида фойдаланиш кўпчилик исломий мамлакатларнинг масжид намуналарида учрайди.
Анъанавий масжид саҳнлари ҳар томондан ривақ билан ўралган. Улар, шунингдек, таҳорат ва ичимлик суви учун оқар фавворалар, масалан, ҳовуз каби фавворали сув ҳавзаларини ўз ичига олади.
Масжид ва бошқа турар-жой биноларида саҳннинг бўлиши диний жиҳатдан таъқиқланмаган, аммо саҳн қуриш анъанаси, айниқса, ХХ асрдан кейин йўқола бошлаган.
Турар-жой дизайни
Одатда, уйнинг асосий кириш жойи тўғридан-тўғри саҳнга олиб келмайди. Унга мажаз (арабча: مجاز; маğāз) деб аталадиган йўлак орқали борилади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Мосқуэ“, Тҳе Грове Энcйcлопедиа оф Исламиc Арт анд Арчитеcтуре М. Блоом: . Охфорд Университй Пресс, 2009. ИСБН 9780195309911.
- ↑ Петерсен, Андреw. Диcтионарй оф Исламиc арчитеcтуре. Роутледге, 1996 — 247-бет. ИСБН 9781134613663.
- ↑ „Тҳе Мосқуэ“. метмусеум.орг. Қаралди: 2020-йил 23-ноябр.
- ↑ Бандёпадҳяй, Соумен; Сиблей, Магда (Жулй 2002). "Тҳе Дистинcтиве Тйпологй оф Cентрал Омани Мосқуэс: Иц Натуре анд Антеcеденц.". Проcеэдингс оф тҳе Семинар фор Арабиан Студиэс 33 (33): 99–116. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/41223756. Қаралди: 5 Марч 2021.Саҳн]]
- ↑ „Тҳе Мосқуэ“. Тҳе Метрополитан Мусеум оф Арт. Қаралди: 2021-йил 5-март.
- ↑ Графман анд Росен-Аялон, 1999, п. 7.
- ↑ „Умайяд Мосқуэ“. Мусеум Wитҳ Но Фронтиэрс. Қаралди: 2021-йил 5-март.