Sahoba ar-Rahmoniya sahifasining manbasini koʻrish

{{qirollik bilgiqutisi| name         = Sahoba ar-Rahmoniya<br />صحابة الرحمانية
| spouse       = [[Muhammad ash‑Shayx]]
| issue        = Abd al-Muʼmin as‑Saʼdiy<br />Oysha as‑Saʼdiya<br />Fotima Zahro as‑Saʼdiya<br />[[Abu Marvon Abdulmalik I as‑Saʼdiy]]
| house        = [[Saʼdiylar davlati|Saʼdiylar sulolasi]] (nikoh orqali)

| religion     = [[Islom]]
}}

'''Sahoba ar-Rahmoniya''' ({{Lang-ar|صحابة الرحمانية}}) [[Saʼdiylar davlati|Saʼdiylar]] sultoni [[Muhammad ash‑Shayx]]ning rafiqasi va [[Abu Marvon Abdulmalik]]ning onasi edi. Diplomatiyada iqtidorli boʻlib, u umr boʻyi yetakchi siyosiy rolni bajargan. U sulton [[Murod III|Murad III]] saroyida [[Usmoniylar davlati|Usmonli imperiyasi]]ga elchi boʻlib borgan.

== Hayoti ==
Sahoba [[Rahomna]] qabilasidan, aniqrogʻi [[Hasson]] qabilasidan kelib chiqqan<ref name=":6">{{Cite web |title=Chevauchées sahariennes |url=https://fr.le360.ma/blog/la-chronique-de-mouna-hachim/chevauchees-sahariennes-241819/ |access-date=2023-04-22 |website=Le 360 Français |language=fr}}.</ref>. Uning qabilasi [[Saʼdiylar davlati|Saʼdiylar]] bilan ittifoqchi boʻlgan va 1525-yilda ular Santa-Krusdagi [[Agadir]] hududida joylashgan [[Portugaliya|portugal]] qal’asiga qilingan hujumda qatnashgan<ref name=":8">{{Cite book |last=Pascon |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=mClBAAAAYAAJ&q=Le+Haouz+de+Marrakech |title=Le Haouz de Marrakech |date=1983 |publisher=Centre universitaire de la recherche scientifique |page=190 |language=fr |access-date=2023-04-23}}.</ref>. U taxminan 1528-yilda Muhammad ash‑Shayxga turmushga chiqqan.

1557-yilda [[Abdulloh al-G‘olib]] taxtga chiqqach, uning oʻgay onalari Sahoba va [[Lalla Masuda]]dan boʻlgan aka‑ukalarini ham oʻz ichiga olgan oilasining bir qismi surgunga uchragan<ref name=":0">{{Cite book |last=Glacier |first=Osire |url=https://books.google.com/books?id=N7y2DQAAQBAJ&dq=saadiens+Sah%C3%A2ba+m%C3%A8re&pg=PT73 |title=Femmes politiques au Maroc d'hier à aujourd'hui: La résistance et le pouvoir au féminin |date=2016-12-19 |publisher=Tarik Editions |isbn=978-9954-419-82-3 |language=fr |access-date=2023-04-10}}.</ref>. Bu surgun oʻn sakkiz yil davom etdi<ref name=":0" />. Sahoba va Saʼdiy shahzodalari avval [[Tilimsen]]ga, soʻngra Usmonli imperiyasi tarkibidagi [[Jazoir (shahar)|Jazoir]]ga surgun qilindilar<ref name=":2">{{Cite book |last=Ifrānī |first=Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=8tJKAQAAMAAJ |title=Nozhet-Elhâdi: Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) |date=1889 |publisher=E. Leroux |page=105 |language=fr |access-date=2023-04-10}}.</ref>. Usmonli imperiyasining bir necha shaharlaridagi surgun davrida Sahoba ar‑Rahmoniya endigina oʻn besh yoshga kirgan Abdulmalik va uning oʻgay ukasi [[Ahmad]]ning taʼlimini tugatishini taʼminladi<ref name=":0" />. Shuningdek, ularning Usmonli saroyiga singib ketishlari, ammo oʻz meroslari va shaxsiy siyosiy tarixlarini unutmasliklarini ham taʼminladi<ref name=":0" />. Abdulloh al‑Gʻolib 1574-yilda vafot etgach, uning oʻgʻli [[Abu Abdulloh Muhammad II]] taxtga oʻtirdi. Biroq, Muhammad ash‑Shayx tuzgan vorislik rejasi boʻyicha taxtga Abdulloh al‑Gʻolibning oʻgay ukasi, Sahobaning oʻgʻli Abdulmalik chiqishi kerak edi<ref name=":0" />.

U oʻgʻli bilan birgalikda siyosiy ittifoq va harbiy yordam izlab, oʻzlariga tegishli hokimiyatni qaytarib olish rejasini tuzdilar. Sahoba va Abdulmalik [[Istanbul]]ga<ref name=":2"/><ref>{{Cite book |last=[[Abou El Kacem Zayani]] |url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1977_num_23_1_1402 |title=Histoire de la dynastie sa'dide |page=27 |language=fr |translator=L.Mougin et H. Hamburger |quote=La mère de Mawlây 'Abd al-Mu'min et de [[Abu Marwan Abd al-malik|Mawlây 'Abd al-Mâlik]] s'appelait al-Rahmaniyya. C'est elle qui accompagna son fils â [[Istanbul|Istamboul]].}}</ref> yangi taxtga chiqqan usmonli sultoni Murod IIIdan<ref name=":2" /> yordam soʻrash uchun yoʻl oldilar. Sahoba [[Nurbanu Sultan|Nurbonu sulton]]<ref name=":7">{{Cite web |last=Güneş Işıksel |title=Ottoman Suzerainty over Morocco During abdulmelik's Reign (1576-1578): A Reassessment |url=https://www.academia.edu/1763195 |language=English |qaralgan sana=2026-06-15 |arxivsana=2024-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240816221256/https://www.academia.edu/1763195 }}.</ref>, [[Salim II]]ning bevasi, sulton Murod IIIning onasi bilan doʻst edi. Abdulmalik bu hukmdordan jiyani qoʻlidan tojini tortib olish uchun Marokashga borishda foydalanishi mumkin boʻlgan turk qoʻshinini ixtiyoriga berishini qatʼiy talab qildi. Murod III bu taklifni gʻazab bilan qarshi olib, bunday rejani qoʻllab‑quvvatlantirishdan bosh tortdi<ref name=":2" />. Biroq Sahoba va uning oʻgʻli Abdulmalik bu muammoning yechimini topgunlaricha Usmonli poytaxtida qolishdi<ref name=":2" />. Tez orada, oʻsha yili, 1574-yilda, Usmonli sultoni [[Tunis]]ni qaytarib olish uchun u yerni bosib olgan [[Ispaniya|ispan]]larga qarshi jang qildi. U Jazoir va [[Tarobulus al-Gʻarb|Tripoli]]dagi hokimlariga bu mojaroda uni qoʻllab‑quvvatlay oladigan kemalarni yuborishni buyurib, xatlar joʻnatdi<ref name=":0"/>. Saʼdiylik ikki aka‑uka Abdulmalik va Ahmad ham Jazoirdan joʻnab ketayotgan kemalardan biriga boshchilik qilib, sultonning mudofaa harakatida qatnashishga qaror qildilar<ref name=":0" />. Tunis qaytarib olindi va ispaniyaliklar ustidan usmonlilar gʻalabasini birinchi boʻlib xabardor etilgan Sahoba<ref name=":0" /> bu gʻalabani usmonli sultoniga birinchi boʻlib yetkazdi. Nozik didli diplomat sifatida, ispanlar ustidan erishilgan gʻalaba haqidagi xabarni, unda oʻgʻlining ham hissasi borligini<ref name=":0" /> yetkazish chogʻida, u sultondan ayni paytda Abdulmalikni [[Abu Abdulloh Muhammad II]]ga qarshi hokimiyat uchun kurashida qoʻllab‑quvvatlashini soʻradi. Bu safar usmonli sultoni ikkilanmay, Jazoir hokimiga Abdulmalikni odamlar va otlar bilan taʼminlashni buyurdi<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite book |last=Ifrānī |first=Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad |url=https://books.google.com/books?id=8tJKAQAAMAAJ |title=Nozhet-Elhâdi: Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) |date=1889 |publisher=E. Leroux |page=109 |language=fr |access-date=2023-04-10}}.</ref>.

Sulton bu iltimosni bajo keltirgach, Sahoba va uning oʻgʻli Abdulmalik yana [[Jazoir (shahar)|Jazoir]]ga qaytishdi<ref name=":1"/>, u yerda Abdulmalik shaharliklarga sultonning ularni u bilan birga yoʻlga chiqib, unga taxtni qayta zabt etishda yordam berishga buyurgan maktubini topshirdi. Jazoirliklar Abdulmalikdan ularning haqini toʻlashni talab qildilar<ref name=":1" />, u esa safar yakunigacha ularga qarz berib turishni soʻradi, lekin har bir bosqichda turk qoʻshiniga<ref name=":1" /> 10 000 tanga miqdorida toʻlov berib borishi kelishib olindi; u bilan borgan bu qoʻshin 4000 kishidan iborat edi. ''Dorret'' sharhiga koʻra, abdulmalik Jazoir beyidan uni faqat Marokash chegarasigacha kuzatib qoʻyadigan kichkina qoʻshin ajratishni soʻragan<ref name=":1" />, va bey bu iltimosni qondirgan. Shundan soʻng Abdulmalik 1576-yilda jiyanini taxtdan agʻdarib, Marokash sultoni deb eʼlon qilindi<ref name=":1" />.

== Avlodlari ==
Sahoba va Muhammad ash‑Shayxning bir necha farzandi boʻlgan:

* Abdul‑Muʼmin as‑Saʼdiy<ref name=":7" />; u 1572-yilda [[Tilimsen]]da oʻldirilgan. U Tidli shahridan boʻlgan [[Sayyid|sayyida]] Oʻm Dovud al‑Gʻoziyga uylangan. Ularning farzandi shahzoda Dovud as‑Saʼdiy;
* Lalla Oysha as‑Saʼdiya, 1533-yilda tugʻilgan;
* Lalla Fotima Zahro as‑Saʼdiya<ref name=":5">{{Cite web |title=Le MAUSOLEE DES PRINCES SAADIENS |url=https://www.cemaroc.com/t54-le-mausolee-des-princes-saadiens |access-date=2023-04-11 |website=www.cemaroc.com |language=fr}}</ref>, 1537-yilda tugʻilgan. U [[Marokash (shahar)|Marokash]]dagi Saʼdiylar maqbaralarida dafn etilgan;
* Sulton Abu Marvon Abdulmalik; u [[Medea]]ning usmonli hokimi Hojji Muradning qizi, Zohara binti Agi Moratuga uylangan<ref name=":42">{{cite book|author1=Güneş Işıksel|language=en|pages=250–251|title=Hacı Murad (Agi Morato): An Elusive Dignitary Active in the Second Half of the Sixteenth Century|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/745241}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator -->.</ref>. Eri Alkasar Kiberdagi jangda vafot etgach, Zohara Jazoir bosh hokimi, soʻngra esa kapudan posho boʻlgan Hasan poshoga ikkinchi marta turmushga chiqqan<ref name=":42" />.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi_havolalar}}