Ziyosfera

Sahoba ar-Rahmoniya

Sahoba ar-Rahmoniya (arabcha: صحابة الرحمانية‎‎) Saʼdiylar sultoni Muhammad ash‑Shayxning rafiqasi va Abu Marvon Abdulmalikning onasi edi. Diplomatiyada iqtidorli boʻlib, u umr boʻyi yetakchi siyosiy rolni bajargan. U sulton Murad III saroyida Usmonli imperiyasiga elchi boʻlib borgan.

Sahoba ar-Rahmoniya
Turmush oʻrtogʻi Muhammad ash‑Shayx
Farzandlari Abd al-Muʼmin as‑Saʼdiy
Oysha as‑Saʼdiya
Fotima Zahro as‑Saʼdiya
Abu Marvon Abdulmalik I as‑Saʼdiy
Uy Saʼdiylar sulolasi (nikoh orqali)
Dini Islom

Hayoti

Sahoba Rahomna qabilasidan, aniqrogʻi Hasson qabilasidan kelib chiqqan[1]. Uning qabilasi Saʼdiylar bilan ittifoqchi boʻlgan va 1525-yilda ular Santa-Krusdagi Agadir hududida joylashgan portugal qal’asiga qilingan hujumda qatnashgan[2]. U taxminan 1528-yilda Muhammad ash‑Shayxga turmushga chiqqan.

1557-yilda Abdulloh al-G‘olib taxtga chiqqach, uning oʻgay onalari Sahoba va Lalla Masudadan boʻlgan aka‑ukalarini ham oʻz ichiga olgan oilasining bir qismi surgunga uchragan[3]. Bu surgun oʻn sakkiz yil davom etdi[3]. Sahoba va Saʼdiy shahzodalari avval Tilimsenga, soʻngra Usmonli imperiyasi tarkibidagi Jazoirga surgun qilindilar[4]. Usmonli imperiyasining bir necha shaharlaridagi surgun davrida Sahoba ar‑Rahmoniya endigina oʻn besh yoshga kirgan Abdulmalik va uning oʻgay ukasi Ahmadning taʼlimini tugatishini taʼminladi[3]. Shuningdek, ularning Usmonli saroyiga singib ketishlari, ammo oʻz meroslari va shaxsiy siyosiy tarixlarini unutmasliklarini ham taʼminladi[3]. Abdulloh al‑Gʻolib 1574-yilda vafot etgach, uning oʻgʻli Abu Abdulloh Muhammad II taxtga oʻtirdi. Biroq, Muhammad ash‑Shayx tuzgan vorislik rejasi boʻyicha taxtga Abdulloh al‑Gʻolibning oʻgay ukasi, Sahobaning oʻgʻli Abdulmalik chiqishi kerak edi[3].

U oʻgʻli bilan birgalikda siyosiy ittifoq va harbiy yordam izlab, oʻzlariga tegishli hokimiyatni qaytarib olish rejasini tuzdilar. Sahoba va Abdulmalik Istanbulga[4][5] yangi taxtga chiqqan usmonli sultoni Murod IIIdan[4] yordam soʻrash uchun yoʻl oldilar. Sahoba Nurbonu sulton[6], Salim IIning bevasi, sulton Murod IIIning onasi bilan doʻst edi. Abdulmalik bu hukmdordan jiyani qoʻlidan tojini tortib olish uchun Marokashga borishda foydalanishi mumkin boʻlgan turk qoʻshinini ixtiyoriga berishini qatʼiy talab qildi. Murod III bu taklifni gʻazab bilan qarshi olib, bunday rejani qoʻllab‑quvvatlantirishdan bosh tortdi[4]. Biroq Sahoba va uning oʻgʻli Abdulmalik bu muammoning yechimini topgunlaricha Usmonli poytaxtida qolishdi[4]. Tez orada, oʻsha yili, 1574-yilda, Usmonli sultoni Tunisni qaytarib olish uchun u yerni bosib olgan ispanlarga qarshi jang qildi. U Jazoir va Tripolidagi hokimlariga bu mojaroda uni qoʻllab‑quvvatlay oladigan kemalarni yuborishni buyurib, xatlar joʻnatdi[3]. Saʼdiylik ikki aka‑uka Abdulmalik va Ahmad ham Jazoirdan joʻnab ketayotgan kemalardan biriga boshchilik qilib, sultonning mudofaa harakatida qatnashishga qaror qildilar[3]. Tunis qaytarib olindi va ispaniyaliklar ustidan usmonlilar gʻalabasini birinchi boʻlib xabardor etilgan Sahoba[3] bu gʻalabani usmonli sultoniga birinchi boʻlib yetkazdi. Nozik didli diplomat sifatida, ispanlar ustidan erishilgan gʻalaba haqidagi xabarni, unda oʻgʻlining ham hissasi borligini[3] yetkazish chogʻida, u sultondan ayni paytda Abdulmalikni Abu Abdulloh Muhammad IIga qarshi hokimiyat uchun kurashida qoʻllab‑quvvatlashini soʻradi. Bu safar usmonli sultoni ikkilanmay, Jazoir hokimiga Abdulmalikni odamlar va otlar bilan taʼminlashni buyurdi[3][7].

Sulton bu iltimosni bajo keltirgach, Sahoba va uning oʻgʻli Abdulmalik yana Jazoirga qaytishdi[7], u yerda Abdulmalik shaharliklarga sultonning ularni u bilan birga yoʻlga chiqib, unga taxtni qayta zabt etishda yordam berishga buyurgan maktubini topshirdi. Jazoirliklar Abdulmalikdan ularning haqini toʻlashni talab qildilar[7], u esa safar yakunigacha ularga qarz berib turishni soʻradi, lekin har bir bosqichda turk qoʻshiniga[7] 10 000 tanga miqdorida toʻlov berib borishi kelishib olindi; u bilan borgan bu qoʻshin 4000 kishidan iborat edi. Dorret sharhiga koʻra, abdulmalik Jazoir beyidan uni faqat Marokash chegarasigacha kuzatib qoʻyadigan kichkina qoʻshin ajratishni soʻragan[7], va bey bu iltimosni qondirgan. Shundan soʻng Abdulmalik 1576-yilda jiyanini taxtdan agʻdarib, Marokash sultoni deb eʼlon qilindi[7].

Avlodlari

Sahoba va Muhammad ash‑Shayxning bir necha farzandi boʻlgan:

  • Abdul‑Muʼmin as‑Saʼdiy[6]; u 1572-yilda Tilimsenda oʻldirilgan. U Tidli shahridan boʻlgan sayyida Oʻm Dovud al‑Gʻoziyga uylangan. Ularning farzandi shahzoda Dovud as‑Saʼdiy;
  • Lalla Oysha as‑Saʼdiya, 1533-yilda tugʻilgan;
  • Lalla Fotima Zahro as‑Saʼdiya[8], 1537-yilda tugʻilgan. U Marokashdagi Saʼdiylar maqbaralarida dafn etilgan;
  • Sulton Abu Marvon Abdulmalik; u Medeaning usmonli hokimi Hojji Muradning qizi, Zohara binti Agi Moratuga uylangan[9]. Eri Alkasar Kiberdagi jangda vafot etgach, Zohara Jazoir bosh hokimi, soʻngra esa kapudan posho boʻlgan Hasan poshoga ikkinchi marta turmushga chiqqan[9].

Manbalar

  1. ↑ „Chevauchées sahariennes“ (fr). Le 360 Français. Qaraldi: 2023-yil 22-aprel..
  2. ↑ Pascon, Paul. Le Haouz de Marrakech (fr). Centre universitaire de la recherche scientifique, 1983 — 190-bet. Qaraldi: 2023-yil 23-aprel. .
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 Glacier, Osire. Femmes politiques au Maroc d'hier à aujourd'hui: La résistance et le pouvoir au féminin (fr). Tarik Editions, 2016-12-19. ISBN 978-9954-419-82-3. Qaraldi: 2023-yil 10-aprel. .
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ifrānī, Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad. Nozhet-Elhâdi: Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr). E. Leroux, 1889 — 105-bet. Qaraldi: 2023-yil 10-aprel. .
  5. ↑ Abou El Kacem Zayani. Histoire de la dynastie sa'dide (fr) — 27-bet. „La mère de Mawlây 'Abd al-Mu'min et de Mawlây 'Abd al-Mâlik s'appelait al-Rahmaniyya. C'est elle qui accompagna son fils â Istamboul.“ 
  6. ↑ 6,0 6,1 Güneş Işıksel „Ottoman Suzerainty over Morocco During abdulmelik's Reign (1576-1578): A Reassessment“ (English). 2024-yil 16-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 15-iyun..
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Ifrānī, Muḥammad al-Ṣaghīr ibn Muḥammad. Nozhet-Elhâdi: Histoire de la dynastie saadienne au Maroc (1511-1670) (fr). E. Leroux, 1889 — 109-bet. Qaraldi: 2023-yil 10-aprel. .
  8. ↑ „Le MAUSOLEE DES PRINCES SAADIENS“ (fr). www.cemaroc.com. Qaraldi: 2023-yil 11-aprel.
  9. ↑ 9,0 9,1 Hacı Murad (Agi Morato): An Elusive Dignitary Active in the Second Half of the Sixteenth Century (en) — 250–251-bet. . 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Sahoba_ar-Rahmoniya" dan olindi