Ziyosfera

Said ibn al-Musayyib

Абу Муҳаммад Саид ибн ал-Мусаййиб ибн Ҳазн ал-Махзумий (арабча: سعید بن المسیب‎‎) (642–715) – тобеинлар орасида фиқҳ илмининг энг йирик вакилларидан бири.

Саид ибн ал-Мусаййиб
Шахсий маълумотлар
Таваллуди 642
Вафоти 715 (ёши 72–73)
Дини Ислом
Ота-онаси Ал-Мусаййиб ибн Ҳазн ал-Махзумий (отаси)
Эра Рошидун халифалиги,
Дамашқ халифалиги
Ҳудуд Мадина
Юриспруденсия Унинг фиқҳ илми Сурия ва Мадина мактаблари томонидан нақл қилинган

Ҳаёти ва ислом илмига ҳиссаси

Саид ибн ал-Мусаййиб 634-йилда туғилган, Қурайш қабиласининг Бану Махзум уруғидан бўлган ал-Мусаййиб ибн Ҳазннинг ўғли [1]. Умар халифалиги (ҳ. 634–644) даврида дунёга келган ва кўпчилик саҳобалар, жумладан, Усмон ибн Аффон (ҳ. 644–656) ва Али (ҳ. 656–661) билан учрашган. Саид ўзининг тақвоси, солиҳлиги ва Аллоҳга бўлган чуқур ихлоси билан машҳур бўлган. У Аҳл ас-Сунна вал-Жамоа орасида ўзининг келишган қадди-қомати билан Мадинанинг етти фақиҳининг энг машҳури сифатида танилган[2]. Саид ибн ал-Мусаййиб худди Ҳасан ал-Басрий сингари йигирма ёшга тўлганида Басрада ҳуқуқий масалаларда фикр билдириш ва ҳукм чиқаришни бошлаган. Саҳобалар унинг ақлий салоҳиятидан қаттиқ ҳайратда қолишган. Бир куни Абдуллоҳ ибн Умар: „Агар (Муҳаммад) ўша йигитни кўрганида, ундан жуда мамнун бўларди“, деган[3].

Саид ибн ал-Мусаййиб Абу Ҳурайранинг қизига яқинроқ бўлиш ва у ривоят қилган ҳадисларни (Ислом пайғамбари Муҳаммад ҳамда саҳобаларнинг урф-одатларини) яхшироқ ўрганиш учун унга уйланган. Уларнинг бир нафар қизи бўлган. Саид ноғоралар билан ўйнаган[4], кейинчалик овқат пиширишни ҳам ўрганган[5].

Ал-Ҳарра жанги ва ундан кейин 683-йилда Мадинани Умавийлар халифаси Язид И нинг суриялик қўшинлари эгаллаб олиши пайтида, Саид ибн ал-Мусаййиб пайғамбар масжидида намоз ўқиган мадиналиклардан бири эди[6]. Язид вафот этгач, Маккада яшаган Умавийларга қарши халифа Абдуллоҳ ибн аз-Зубайрга бай’ат қилишдан бош тортган[7]. Абдулмалик халифаликни, жумладан, Мадинани қайта эгаллагандан сўнг, Саиддан қизини (Абу Ҳурайранинг қизи билан никоҳидан туғилган) ўзининг ўғли ва бўлажак халифа Ҳишомга турмушга беришини сўраган. Саид эса ушбу илтимосни рад этган ва кучайиб бораётган босим ва таҳдидларга қарамай, Абдулмаликка қизини Ибн Абу Вадўга турмушга беришини таклиф қилган[8]. 705-йилда Абдулмалик волийларига ўғли Валид И га ўз вориси сифатида содиқлик қасамёдини ичишни буюрган. Саид ушбу буйруқни бажаришдан бош тортган. Мадина ҳокими Ҳишом ибн Исмоил ал-Махзумий уни қамоққа олган ва ҳар куни уни таёқ синиб кетгунга қадар калтаклашни буюрган, бироқ шундай зулмлардан кейин ҳам Саид бу таклифга кўнмаган. Дўстлари Масруқ ибн ал-Ажда ва Тавус қийноқлардан сақланиши учун унга Валиднинг халифалигига рози бўлишини маслаҳат берганларида, у шундай жавоб берган: „Одамлар бизга амалда эргашадилар. Агар рози бўлсак, уларга буни қандай изоҳлаймиз?[9]“ Ҳишомнинг вориси Умар ибн Абдулазиз (Умарнинг она томондан набираси), 706–712-йилларда Мадинани бошқарган, ва барча қарорларида Саид ибн ал-Мусаййиб билан маслаҳатлашган[10].

Ҳадис

Умар ИИ, Қатода, Зуҳрий, Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ва бошқалар Саиддан исломий ҳукм ва анъаналарни ўрганганлар[11].

Саид ибн ал-Мусаййиб, асосан, ўз мулоҳазалари ва ўхшатишларини Умар ва Муҳаммаднинг сўзлари ва Қур’он орқали исботлаган. У ҳадисни ўзининг издошлари (айниқса, аз-Зуҳрий) каби иснод илми (нақл қилиш занжирлари) деб ҳисобламаган. Натижада унинг кўпгина ҳукмлари сохта иснодлар билан таъминланиб, ҳадисларга айлантирилган[12]. Тафсир билан ҳам худди шундай, ўз фикрларини Қур’он[13] орқали исботлаб берган, лекин оятларни уларнинг ўз мазмуни ёки маъноси билан изоҳлашдан бош тортган[14].

Етакчи фиқҳ олимлари Молик ибн Анас ва Шофиъийлар Саид ибн ал-Мусаййибнинг Умар ёки Муҳаммаддан ривоят қилган ҳадисларни кимдан олганини тилга олмаган ҳолда, ҳеч шубҳасиз саҳиҳ деб билишган[15]. Уларнинг фикрича, Саид ибн ал-Мусаййиб илм ва ҳадисларни ривоят қилишда саҳобалар билан баробар бўлган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Фишбеин 1997.
  2. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 81. Эвен Ориэнталисц скептиcс cонcеде ҳис статуре: ГҲА Жуйнболл. Муслим Традитион. Cамбридге Университй Пресс, 1983. , 15-17. Ҳоwевер тҳе Пропҳетиc Ҳадитҳ ис анотҳер маттер; сеэ белоw.
  3. ↑ М. 'Ажжаж ал-Кҳатиб. ал-Сунна Қабл ал-Тадwин.  (Cаиро: 1383/1963)?, 485.
  4. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 90.
  5. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 86.
  6. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 89.
  7. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 82-3, 91.
  8. ↑ Дҳаҳаби. Сияру А'лам ал-Нубала'.  (:)?, 4.234.
  9. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 84-5.
  10. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 82.
  11. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 90, 91, 95.
  12. ↑ Жуйнболл.
  13. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 82
  14. ↑ Ибн Саъд тр. Беwлей, 92 фром Яҳя б Саъид.
  15. ↑ Фор инстанcе: Шафии. Рисала. Исламиc Техц Соcиэтй, 1963. , 135 (қуотинг Малик, Саъид фром Муҳаммад); 261, 263 (Саъид < Умар).

Ҳаволалар

Викииқтибосда Саид ибн ал-Мусаййибга тегишли иқтибослар мавжуд. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Said_ibn_al-Musayyib" dan olindi