Salih Bozok

Турк Қуролли Кучлари Бош Қўмондони Маршал Гази Мустафо Камол Пошо Измитда, 1923-йил. (Чапдан ўнгга: ад'ютант Шукру Али, Бош ад'ютант Солиҳ, Мустафо Камол Пошо, Буюк Миллат Мажлиси гвардия баталони қўмондони Исмоил Ҳакқий ва ад'ютант Музаффер

Солиҳ Бозок (1881, Салоники - 25-апрел 1941, Истанбул), турк аскари ва сиёсатчиси. У Мустафо Камол Отатуркнинг болаликдаги дўсти бўлган ва кейинчалик унинг ёрдамчиси бўлган. Отатуркнинг энг яқин одами сифатида танилган.

Ҳаётий

Маҳалладан ва мактабдан Салониклик Мустафо Камол Отатуркнинг дўсти, тенгдоши эди. Улар ўша йили Ҳарбий академияни тамомлаган. У жандарм синфига сайланди, Мустафо Камол эса Ҳарбий Академияга ўқишга кирди ва штат аъзоси бўлди. Мустафо Камол Пошо Миллий курашни ташкил қилиш учун Анадолуга боришдан олдин ва Сурия фронтида бўлганида Солиҳ бейни “бош ёрдамчи” вазифасига тайинлайди ва уни ўзига таклиф қилади. Доимий ҳамжиҳатлик шундай бошланди. Мустафо Камол пошо парламент раиси бўлганида “Мажлис ўринбосари ёрдамчиси”, Мустафо Камол Отатурк президентликка сайланганидан кейин эса “Президентлик адютанти” лавозимларида ишлаган.

Подполковник лавозимида нафақага чиққанидан кейин ва Туркия Олий Миллат Мажлисининг 2-парламенти. Мустафо Камолга ўша даврда депутат этиб сайланганидан кейин ҳам (ўша пайтда номи Бозок бўлган Ёзгатдан) яқин бўлган. 4. Муддатга қадар Ёзгат депутати, кейинги муддатларда Билеcик депутати этиб сайланди.

Мустафо Камол Отатурк вафот этгач, узоқ вақтдан бери режалаштирганидек, “Олий қўмондон ёрдамчисиз ўтолмайди! ” деб юрагига ўқ тиқиб, ўз жонига қасд қилишга уринди. Зüлфü Ливанели томонидан ёзилган ва режиссорлик қилган " Веда " филмида бу ўз жонига қасд қилиш охирги саҳна сифатида ишлатилган; Гази Мустафо Камол Отатурк ва Солиҳ Бозокнинг яқин муносабатлари, дўстликлари ва курашлари кумуш экранга ўтказилди. Ўқ юрагини ўтлаб олгани учун у тирик қолди. Отатурксиз қисқа умрида депутатликни давом эттирди ва 1941-йил 25-апрелда вафот этди.

Мустафо Камол Отатурк билан дўстлиги

Уларнинг Отатурк билан дўстлиги қадим замонлардан бошланган. Отатурк сингари у Салоникида туғилган. Уларнинг ёши яқин. Уларнинг қўшнилари ва ҳатто Салоникидан узоқ қариндошлари бор. Улар биринчи офицерлик йилларида бирга. 1908-йилда озодлик эълон қилингандан сўнг, уларнинг йўллари Салоникида яна кесишади. Отатурк уни ўша йиллардан “бир умрлик ўртоқ” қилиб танлаганини кўрсатувчи қизиқ бир манзара бор:

Бир куни кечқурун улар Салоникидаги машҳур Олймпос казиносида ўтирганларида, Мустафо Камол стол атрофидаги дўстларига келажакда ҳокимиятга қандай келишини айтди. Кейин у ҳозир бўлганларга келажакдаги вазифаларини тушунтиради. Жадвал; Фуат Булжа, Нури Cонкер, Фетҳи Окяр ва Солиҳ Бозок уни ҳайрат билан кузатадилар. Ҳамма вазифага бўлингандан кейин, Бўзоққа келганда, Солиҳ биз сиздан ҳеч қачон ажралмаймиз, дейди. — Мен сени ўзимга ҳамроҳ қилиб қўяман. Жадвал сўрайди:

- Хўш, сиз нима бўласиз?

Жавоб қисқа:

— Мен сенга бу топшириқларни берадиган одам бўламан.