Салиҳа Счеинҳардт (1946-йил 23-апрел) – турк-немис ёзувчиси ва ўқитувчиси. Туркияда туғилган, 1967-йилда Ғарбий Германияга ҳижрат қилган, у ерда докторантурани тамомлаган ва университетда ўқитувчиси бўлиб ишлаган. У немис тилидаги биринчи турк муҳожир аёл ёзувчи бўлиб, мазлум одамлар ва гуруҳлар, хусусан туркиялик муҳожир аёллар ҳақида бир қанча романлар ёзган.

Салиҳа Счеинҳардт

2021– йилда Счеинҳардт
Таваллуди 1946-йил 23-апрел (1946-04-23) (80 ёш)[1]
Коня, Туркия
Касби Ёзувчи ва университет ўқитувчиси

Ёшлиги, оиласи ва Германияга кўчиши

Счеинҳардт 1946–йилда Туркиянинг Коня шаҳрида туғилган. У 17 ёшида оиласининг хоҳишига қарши немис йигитига турмушга чиқди ва у билан бирга 1967–йилда Ғарбий Германияга ҳижрат қилган[2][3]. У 1971–йилда Гöттингендаги Пäдагогисче Ҳочсчуледа ўқитувчилик қила бошлаган ва кейин Ҳаупцчуленда ўқитувчи бўлиб ишлаган. 1979–йилда у Неуссдаги Пäдагогисче Ҳочсчуле илмий ёрдамчиси сифатида ишлади[2]. 1985–йилда у Карлсруҳе университетида исломнинг турк диаспорасига таъсири бўйича докторлик диссертациясини тамомлаган ва кейинчалик университет ўқитувчиси бўлган[2][3][4][5].

1992–йилда Счеинҳардт ўғли Германия армиясида аскар эканлигини айтди[6]. У Германияда муҳожир турк аёл сифатида қийинчиликларга дуч келган ва бир марта ўқиш пайтида кўздан ёш оқизувчи газ билан ҳужумга учраган[6]. У Германияни ўзининг „тил ва интеллектуал уйи“ деб билади ва 2000–йилдан бошлаб цензура билан боғлиқ хавотирлар туфайли асарларини турк тилига таржима қилишга рухсат бермаган[3]. 2006-йилда унинг биринчи романи турк тилига таржима қилинган[5].

Адабий мартабаси

Счеинҳардт немис тилидаги асарларни ёзган биринчи турк муҳожир аёл эди ва унинг асарлари тижоратда муваффақият қозонди[7][3]. Унинг асарлари кўпинча хаёлий биография ёки воқеа тарихи шаклида бўлади[8]. Унинг ёзувларидаги умумий мавзу уйга жойлашиш учун курашаётган озчиликдаги аёллардир[6] ва унинг кўпгина романларига докторлик давридаги амалий ишлар таъсир қилган[3][5].

Унинг илк романлари Фрауэн, диэ стербен, оҳне дасс сиэ гелебт ҳäттен (1983) ва Дреи Зйпрессен (1984) (мос равишда „Wомен wҳо диэ wитҳоут ҳавинг ливед“ ва „Тҳреэ cйпрессес“ таржимаси) иккаласида ҳам Исломий оилаларда яшаш муаммолари, Германияга жойлашиш учун курашаётган турк аёллари тасвирланган[6]. Унд диэ Фрауэн wеинтен Блут (1985) („Анд тҳе wомен wепт блоод“ деб таржима қилинган) турк қишлоқ аёллари Германияга кўчиб ўтишни умид қилган шаҳарлар харобалари ҳақида эди[3]. Унинг дастлабки ишига академик муносабат аралаш эди; масалан, Хайдрун Суҳр Шейнҳардтнинг дастлабки икки романидан қолган аниқлик ва „кучли таассурот“ни мақтаган, лекин улар исломий оилаларга нисбатан нотўғри қарашларни кучайтириши мумкинлигидан хавотирда эди ва турк аёлларига стереотип қурбонлари сифатида муносабатда бўлган[7][8]. Яқинда олимлар унинг асарлари ушбу шарҳлар таклиф қилгандан кўра мураккаброқ эканлигини айтишди[7][9]. 2006 йилда Фрауэн, диэ стербен, оҳне дасс сиэ гелебт ҳäттен турк тилидаги версияда (баъзи ўзгартиришлар билан) Пусуда Кин номи билан нашр этилди[5][10].

Сиэ зерриссен диэ Начт (1993) („Тҳей демолишед тҳе нигҳт“ деб таржима қилинган) асарида у Туркияда, кейин эса Германияда уй-жой топишга уринаётган, ҳар бир жойда зўравонлик ва таъқиблардан азият чекаётган курд аёл ва унинг оиласи ҳақида ҳикоя қилади[6]. Ўша йили нашр этилган Диэ Стадт унд дас Мäдчен („Тҳе cитй анд тҳе гирл“) ярим автобиографик роман бўлиб, Германиядан ватани Туркияга қайтиб келган ва турк аёлларининг зулмидан ҳайратга тушган аёл ҳақидадир[11]. Невада Университетидан Валериэ Wеинстеиннинг таъкидлашича, у „гендер, куч, ҳикоя, иқтисодий муносабатлар, туризм ва немислар ва турклар ўртасидаги муносабатлар“ каби масалаларни кўриб чиқади[7]. Бу 1987-йилда Трäне фüр Трäне wерде ич ҳеимзаҳлен: Киндҳеит ин Анатолиэн(„И’лл пай баcк теар фор теар: чилдҳоод ин Анатолиа“) номли чоп этилган[3].

Счеинҳардт 21-асрда Лебенсстüрме (2000) ва Тöчтер дес Эупҳрат (2005) каби романларини нашр этишда давом этди. Вайнштейннинг таъкидлашича, Счеинҳардтнинг кейинги асарлари хронологик тарзда айтилган олдинги асарларидан фарқли равишда чизиқли бўлмаган ва парчаланган услубда ёзилиш тенденциясига эга[7]. 2017-йилда Счеинҳардт ва ёзувчи Азиз Несин ўртасидаги 1980-1994-йиллардаги хатлар тўплами нашр этилди[2][12] . Иккови бир-бирларига туркий тилда ёзишар, бир-бирларининг ишларини муҳокама қилишар ва қўллаб-қувватлашар, Несин (немисча ўқий олмаган) Счеинҳардтни ўз она тилида ёзишни истамаса-да, кўпинча рағбатлантиришга уринарди[13].

Мукофотлари ва мослашувлар

1985–йилда у Оффенбач адабиёт мукофотига сазовор бўлди[7] ва 1993–йилда у Алфред-Мюллер-Фелсенбург-Преис мукофотига сазовор бўлди[7][2]. 1995-йилда у Селигенстадт шаҳридан медал бўлган[2]. Унинг Фрауэн, диэ стербен, оҳне дасс сиэ гелебт ҳäттенкитоби режиссёр Тевфик Баşэр томонидан суратга олинган Абсчиэд вом фалсчен Парадиэс (1989) филмига асос бўлган[2][6][11]. 1991–йилда филм чиққандан сўнг у романни бош қаҳрамон учун янада умидворроқ натижа билан қўшимча эпилог билан қайта нашр этди[11].

Манбалар

  1. ↑ „Салиҳа Счеинҳардт“. Мунзингер-Арчив. Қаралди: 2023-йил 30-апрел.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 „Салиҳа Счеинҳардт“ (де). Ҳеинрич-Бöлл-Стифтунг. Қаралди: 2023-йил 28-апрел.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Куҳн, Анна К. „Wомен'с wритинг ин Германй синcе 1989“, . А Ҳисторй оф Wомен'с Wритинг ин Германй, Аустриа, анд Сwитзерланд. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2000 — 243-бет. ИСБН 978-0521444828. Қаралди: 2023-йил 29-апрел. 
  4. ↑ Зарзаватçıоğлу, Эбру (2014). "Счеинҳардт'ин "Дреи Зйпрессен" Адли Эсери Иşиğинда Алманяда Яşаян Тüрк Генçлеринин Кимлик Проблеми Ве Бу Проблемлере Йöнелик Çöзüм Öнерилери" (тр). Турук 2 (3): 123–134. дои:10.12992/ТУРУК99. ИССН 2147-8872. ҳттпс://дергипарк.орг.тр/тр/доwнлоад/артиcле-филе/143364. Қаралди: 30 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Öзкан Иşıк, Айşэнур (Май 2022). Салиҳа Счеинҳардт'ıн Фрауэн, диэ стербен оҳне дасс сиэ гелебт ҳаэттен İле Феридун Заимоğлу'нун Лейла эсерлери öрнеğинде Тüрк-Алман эдебиятıнда кадıн İмгеси [Тҳе Имаге Оф Wоман Ин Туркиш-Герман литературе ин тҳе Cасе Оф Салиҳа Счеинҳардт'с Фрауэн, диэ стербен оҳне дасс сиэ гелебт ҳаэттен анд Феридун Заимоğлу'с Лейла] (Мастер'с) (турк). Сакаря Университй. Қаралди: 30 Април 2023.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Ҳендерсон, Ҳеике (1997). "Ре-Тҳинкинг анд Ре-Wритинг Ҳеимат: Туркиш Wомен Wритерс ин Германй". Wомен ин Герман Еарбоок 13: 225–243. дои:10.1353/wгй.1997.0004. ИССН 1058-7446. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/20688864. Қаралди: 28 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Wеинстеин, Валериэ (Фебруарй 2007). "Нарративе Ориэнтиэрунгслосигкеит анд Неw Ориэнтатионс ин Салиҳа Счеинҳардт'с Диэ Стадт унд дас Мäдчен". Семинар: А Жоурнал оф Германиc Студиэс (Университй оф Торонто Пресс) 43 (1): 49-70. дои:10.1353/смр.2007.0023. ҳттпс://мусе.жҳу.эду/пуб/50/артиcле/210405/пдф. Қаралди: 28 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]
  8. ↑ 8,0 8,1 Фисчер, Сабине; МcГоwан, Морай „Фром Паппкоффер то Плуралисм: он тҳе Девелопмент оф Мигрант Wритинг ин тҳе Герман Федерал Републиc“, . Туркиш Cултуре ин Герман Соcиэтй Тодай. Провиденcе: Бергҳаҳн Боокс, 1996 — 1-22-бет. 
  9. ↑ Йилдиз, Ясемин (Оcтобер 2009). "Туркиш Гирлс, Аллаҳ'с Даугҳтерс, анд тҳе Cонтемпорарй Герман Субжеcт: Итинерарй оф а Фигуре". Герман Лифе анд Леттерс 62 (4): 465–481. дои:10.1111/ж.1468-0483.2009.01475.х. ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/абс/10.1111/ж.1468-0483.2009.01475.х. Қаралди: 30 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]
  10. ↑ Счеинҳардт, Салиҳа. Пусуда Кин, 1. Ауфл (тр), Истанбул: Белге Яйинлари, 2006. ИСБН 978-9753445627. 
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 Бурнс, Роб (1999). "Имагес оф Алтеритй: Сеcонд-Генератион Туркс ин тҳе Федерал Републиc". Тҳе Модерн Лангуаге Ревиэw 94 (3): 744–757. дои:10.2307/3736999. ИССН 0026-7937. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/3736999. Қаралди: 28 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]
  12. ↑ Несин, Азиз; Счеинҳардт, Салиҳа. Азиз Несин Салиҳа Счеинҳардт мектуплаşмаларı : бозкıр фıртıнасı., Биринcи басıм (тр), Şиşли, İстанбул: Несин Яйıневи, 2017. ИСБН 9786059569095. 
  13. ↑ Акйıлдıз Эрcан, Cемиле; Кöсе, Феҳиме Şэйма (2020). "Мектуплаşманıн Эдеби Гелиşиме Эткиси". Эрзинcан Üниверситеси Сосял Билимлер Энститüсü Дергиси 13 (2): 17–30. дои:10.46790/эрзисосбил.737688. ҳттпс://дергипарк.орг.тр/тр/пуб/эрзисосбил/иссуэ/58624/737688. Қаралди: 30 Април 2023. Салиҳа Счеинҳардт]]