Samangon viloyati
Саманган (дар. смнгҳạн; пашту. смнګạн) — Афғонистоннинг ўттиз тўрт вилоятидан бири, мамлакатнинг марказий қисмидаги Ҳиндукуш тоғларидан шимолда жойлашган. Вилоят 11,218 квадрат километрни (4,331 квадрат миля) эгаллайди ва г'арбда Сар-э Пол вилояти, шимолда Балх, шарқда Баг'лон ва жанубда Бамён билан о'ралган.
Саманган вилояти 7 туманга бўлинган ва 674 қишлоқдан иборат. Унинг 325 000 га яқин аҳолиси бўлиб, кўп миллатли ва асосан қишлоқ жамияти. Айбак шаҳри вилоят маркази вазифасини бажаради.
2021 йилда Толибон 2021 йилги ҳужум пайтида вилоят устидан назоратни қо'лга киритди.[1]
Вилоятнинг ма'лум бўлган энг қадимги тарихи Саманганни Аорос Птолемей томонидан Варни ёки Уарни о'рни ва жануби-шарқдаги Дарг'дус дарёсидаги Бхактрия реги билан бир хил бўлган Хулм дарёси бо'йида мустаҳкамланган Саманган шаҳри сифатида белгиланиши билан бог'лиқ. Зариаспа шаҳри. Бу ердан топилган харобалар шаҳарга Бақтрия қироли Эвкратид томонидан асос солинган. Ўшанда у Хулм шаҳрининг катталигидаги Эдриси деб аталган.
Буддист ступа остида бешта г'ор, медитация учун собиқ роҳибларнинг ҳужайралари жойлашган. Сериалнинг бир қисми Афг'онистон тарихи "Марҳум Кобул қироли Шоҳ Шужа Оол Мулк саройининг ички қисми" Вақт жадвали Қадимги О'рта асрлар Замонавий Алоқадор тарихий ҳудудлар Тегишли мавзулар Туркум байроқ Афг'онистон портали
Саманган шаҳрининг тарихи ИВ—В асрларда Кушонлар империяси даврида, у машҳур буддистлар маркази бўлган даврга тўғри келади. Бу даврнинг гувоҳи ҳозир шаҳардан 3 км узоқликда, тепалик чо'ққисида жойлашган Тахт-э Ростам деган жойда харобалар ко'ринишида ко'ринади. Араблар ва мо'г'уллар бу эрга буддист диний марказ сифатида машҳур бўлган пайтда келган. Ўрта асрларда карвонлар шу ерда тўхтаб турганда, бу ерга Аибак номи берилган.
Афг'онистонда г'орлар тошлардан о'йилган ва буддистлар яшаган турли археологик жойлар мавжуд. "Энг ажойиб жойлардан бири бу Саманган (Ҳайбак) яқинидаги Тактҳ и Раустам, Ҳиндукуш довонларининг шимолида жойлашган. У қоядан о'йилган монастирли ступа мажмуасини о'з ичига олади. Жалолобод яқинида ва бошқа г'орлар ҳам топилган. Ғазнанинг жануби-ғарбида жойлашган Ҳумай Қалъа макони.
Бу ердаги Тактҳ и Раустамдаги буддист тепалик тепасида жойлашган тепалик шаклида Афг'онистондаги буддист ме'морчилиги эволюциясининг энг қадимги ҳаволасини ифодалайди[6]
Бу ҳудудни эфталийлар, кейин эса Исломни олиб келган Саффорийлар босиб олди. Сомонийлар уни олиб, Х асрда Ғазнавийлар ҳокимият тепасига келгунига қадар назорат қилиб турдилар, уларнинг ўрнини Ғорийлар эгаллади. Мўғуллар босқинидан сўнг темурийлар эгаллаб олишди.
ХВИ аср боши ва ХВИИИ аср ўрталари оралиғида вилоят Бухоро хонлиги томонидан бошқарилган.[иқтибос келтириш керак].Бухоролик Мурод бегим томонидан Аҳмадшоҳ Дурронийга ёки тахминан 1750-йилларда дўстлик шартномаси тузилгандан кейин берилган. ва Дурронийлар империяси таркибига кирди.[иқтибос келтириш керак] У Дурронийлар, кейин эса Баракзайлар сулоласи томонидан бошқарилган ва ХИХ—ХХ асрларда олиб борилган учта Англия-Афғон уруши пайтида инглизлар томонидан тегмаган.[иқтибос келтириш керак. ] 1980-йиллар Совет-Афғон урушигача тахминан юз йил тинч бўлди.
Яқин тарих
Афғонистондаги фуқаролар урушидан сўнг Саманган вилоятидаги Дарра Суф шаҳри 1999-йил охирида Устод Муҳаммад Моҳақиқ ва Толибон томонидан ишғол қилинди. Толибон кучлари 2000-йилнинг январидан мартигача ҳудудни, жумладан Сар-э-Пол ва Бағлон вилоятларини ҳам ўз назоратига олди. , бу ерда улар нома'лум сонли тинч аҳолини қирг'ин қилгани хабар қилинган.
2000 йил 8 майда баг'лонлик бир неча эркаклар Саманган вилоятининг Роботак довонигача, Саманган шаҳридан тахминан 20 мил шимолда (Мозори Шарифдан 100 миля жанубда) о'лдирилган ва қатл этилган, кейинроқ маҳаллий фермерлар томонидан топилган. Толибон улар учун қазиган саёз қабрларда.
2001 йил охирида Толибон ҳукумати аг'дарилганидан кейин Карзай ма'мурияти Афг'онистон устидан назоратни о'з қо'лига олди. Айни пайтда, Халқаро хавфсизлик кучлари (ХХК) вилоятда вилоятни қайта қуриш гуруҳини (ПРТ) тузди. Афғонистон Миллий хавфсизлик кучлари ИСАФ томонидан тайёргарликдан ўтиб, вилоят аҳолиси хавфсизлигини та’минламоқда.
Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Хавфсизлик ва Хавфсизлик Департаменти (БМТХХД) вилоятда хавфсизлик бо'йича вазият анча яхши, тинч ва барқарор вазият ҳақида хабар берди. Бироқ 2011-йил 15-февралда Финландиядан келган ИСАФ тинчликпарвари Саманган шаҳри яқинида йўл четидаги портлашда ҳалок бўлди, 2012-йилнинг 14-июлида эса Афғонистон Миллий Ассамблеяси депутати Аҳмад Хон Самангоний қизининг тўйига худкуш ҳужумчи кириб келиши оқибатида ҳалок бўлди. Саманган шаҳридаги зиёфат. Бомба, шунингдек, Миллий хавфсизлик бошқармаси (НДС) вилоят раҳбари ва яна 13 нафар меҳмонни ўлдирган, 60 нафари, жумладан, юқори мартабали полиция ва армия қўмондонлари яраланган. Вилоят губернатори ўринбосари Ғулом Сархийнинг айтишича, қурбонлар сони ортиши мумкин.
Сог'лиқни сақлаш вазирлиги томонидан ко'рсатиладиган тиббий хизматлар 6 та сог'лиқни сақлаш маркази ва 60 о'ринли 3 касалхонадан иборат. Улар 21 нафар шифокор ва 33 нафар ҳамшира билан етарли даражада таъминланган. Беморларнинг фармацевтика эҳтиёжларини қондириш учун 24 та дорихона мавжуд бо'либ, иккитаси давлат тасарруфида, қолганлари эса хусусий мулкдир. 2006 йилда йигирма нафар аёл доялик курсини тамомлаган. Тоза ичимлик суви билан та'минланган уй хо'жаликларининг улуши 2005 йилдаги 7 фоиздан 2011 йилда 18 фоизгача ошди. Малакали туг'руқхона ходими иштирок этган туг'илиш улуши 2005 йилдаги 29% дан 2011 йилда 20% гача камайди.
Умумий саводхонлик даражаси (6+ ёш) 2005 йилдаги 19% дан 2011 йилда 27% га ошди. Умумий соф ро'йхатга олиш даражаси (6-13 ёш) 2005 йилдаги 37% дан 2011 йилда 47% гача ко'тарилди.
Саманган вилояти нисбатан изоляция қилинганлиги сабабли энергия инфратузилмаси кам ривожланган ва саводсизлик даражаси юқори , гарчи баъзи талабалар қўшни Мозори Шарифда таълим олиш имконига эга. Вилоятдаги та'лим муассасалари паст даражада, саводхонлик даражаси бутун вилоят бо'йича атиги 19%, эркаклар о'ртасида саводхонлик даражаси 28% ва аёллар о'ртасида 10% паст. Кучи халқи энг кам саводли бо'либ, саводхонлик даражаси атиги 3% ни ташкил қилади, бу фақат эркаклар орасида. Вилоятда 159 та бошланғич ва ўрта мактаб мавжуд бўлиб, уларда 59915 нафар ўқувчи таълим олади; Мактабларнинг 83 фоизи о'г'ил болалар мактабидир, 68 фоизи о'қувчилар. Қишлоқ мактабларига бориш осон бо'лса-да, о'рта мактаблар қишлоқлардан 10 км узоқликда жойлашган.
Қишлоқ хўжалиги ва айрим майда тоғ-кон саноати вилоятнинг асосий тармоқлари ҳисобланади. Одамларнинг иқтисодий аҳволи жуда ог'ир, қарийб 12% уй хо'жаликлари озиқ-овқатга бўлган эҳтиёжни қондириш қийин. Бунинг натижасида вилоятга озиқ-овқат ёрдами ажратилди.
2010-йил октабр ойида аёллар томонидан бошқариладиган биринчи идиш-товоқ ишлаб чиқарувчи корхона иш бошлади. Аёллар бир неча ой давомида ўқитилиб, ҳозир икки сменада ишламоқда. Со'нгги бир неча йил ичида минглаб бошқа аёллар тикувчилик ва гилам то'қиш каби турли хил лойиҳаларда ишладилар.
Саманган Афг'онистоннинг шимолий марказий қисмида жойлашган бо'либ, шарқда Баг'лон вилояти, жанубда Бамён, жануби-г'арбда Сар-э-Пул ва шимоли-г'арбда Балх вилояти билан чегараланган. Саманган 11218 км2 майдонни ўз ичига олади: 59% тоғли, 21% чала тоғли, 12% текислик, 4,8% чала текислик ва қолган 2,2% тоифасиз ерлардир.
Вилоятнинг ба'зи қисмлари о'зига хос тепаликлар ва тог'лар ва бой яшил водийлар билан ажралиб туради. Вилоят юрисдикцияси еттита маъмурий туманга тарқалиб, пойтахти Саманган шаҳри ҳисобланади. Бу шаҳар Хулм дарёси бўйида, Ҳиндукуш тоғлари ва Ўрта Осиё даштлари туташган жойидан пастда ҳосил бўлган водийда жойлашган; водий жуда унумдор деҳқончилик ерларига эга. Вилоятнинг энг баланд тоғ тизмалари вилоятнинг жануби-ғарбида, Саманган шаҳридан жануби-ғарбда жойлашган. Вилоят ҳудудининг атиги 12%и текис ерлардан иборат. Саманган шаҳри Хулм дарёси водийсида жойлашган бўлиб, ғарб ва шарқда тоғлар бор. У Баг'лон шаҳридан шимоли-г'арбда ва пойтахт Кобулдан тахминан 190 км (120 миля) шимоли-г'арбда ва Мозори Шариф шаҳридан худди шу масофада жануби-шарқда жойлашган.
Саманган вилоятида минглаб одамлар ва уларнинг уй-жойлари ҳалок бўлишига олиб келган зилзилалар узоқ тарихга эга. 1998 йилда Рихтер шкаласи бо'йича 5,9 ва 6,6 балли икки зилзила содир бо'либ, Тожикистон билан чегарада 6000 га яқин одам ҳалок бўлган.[21] 2002-йил 3-мартда Бағлон вилояти яқинида содир бўлган қатор зилзилалар 1000 га яқин одамни ўлдирди. 2010 йилнинг апрел ойида вилоятда 10 км чуқурликда содир бўлган 5,7 магнитудали зилзила оқибатида камида 11 киши ҳалок бўлган ва 70 дан ортиқ киши жароҳатланган эди. У 300 га яқин уйга зарар этказди ва юзлаб қорамолларнинг нобуд бо'лишига олиб келди, натижада ко'чкилар асосий ё'лларни то'сиб қо'йди.
2021 йил ҳолатига ко'ра, вилоятнинг умумий аҳолиси тахминан 438,000 [3] ни ташкил этади, бу асосан қишлоқ жойлардан иборат бо'либ, фақат 7% шаҳар марказларида яшайди.
“Афғонистоннинг аксар ҳудуди каби Саманган ҳам этник жиҳатдан хилма-хил бўлиб, тожиклар, ўзбеклар, ҳазоралар, туркманлар ва ҳатто вилоят бўйлаб яшовчи озчилик паштунлардир”. вилоят аҳолиси ва 22,1% киши ўзбек тилини она тили сифатида билади.
Вилоят этник гуруҳлари бўйича тахминий кўрсаткичлар қуйидагича: 65% тожиклар, 30% ўзбеклар, қолган 5% ҳазоралар, араблар, татарлар ва пуштунлар.
Қо'шимча ма'лумот
 | Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |