Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Samarador harorat

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Самарадор ҳарорат - ўсимлик фаол ўсиши, ривожланиши ва ҳосилининг шаклланиши учун зарур бўлган ҳаво ёки тупроқ ҳарорати. Шу чегарадан паст ҳароратда ўсимликнинг ривожланиши, уруғнинг униши тухтайди, гуллаши кечикади. Кўпгина ўсимликлар учун шаҳрининг қуйи чегараси 5° атрофида, иссиқсеварлари (маккажўхори, сорго) учун 8—10°, бир қатор субтропик экинлар (ғўза, шоли) учун 12°— 15° га тенг. Самарадор ҳарорат ҳавонинг ўртача суткалик ҳарорати (фаол ҳарорат) билан муайян ўсимлик учун биология минимум бўлган ҳарорат айирмасига тенг. Бу, ўз навбатида, ўсимликнинг ривожланишида ҳар бир куннинг ҳиссасини аниқлашга тенг имкон беради. Масалан, ҳавонинг ўртача суткалик ҳарорати 22° бўлса, ривожланишининг биологик минимуми 10° га тенг бўлган экин тури учун С.Ҳ 12° ни ташкил этади, яъни шу кундаги ўртача суткалик ҳароратнинг 10° дан юқори қисми экиннинг ўсиши ва ривожланишига ижобий таъсир кўрсатади.

Агрометеорологияда С.ҳ экинларнинг ўсиши ва ривожланиши асосий кўрсаткичларидан бири тарзида қабул қилинган. Самарадор ҳарорат йиғиндиси вегетация даври ёки унинг маълум қисми учун кундалик ҳароратнинг 10° дан юқорисини жамлаш орқали топилади. Чунончи, ғўза майсалари ёппасига униб чиқиши учун чигит экилган кундан бошлаб 95— 100° Самарадор ҳарорат йиғиндиси зарур (тупрокда намлик етарли бўлган шароитда). Экиш — гуллаш давридаги Самарадор ҳарорат йиғиндиси 970° га етганда эртапишар ўрта толали ғўза навлари, 1000° да ўртапишар навлари ва 1100° да ингичка толали пахта навлари гуллайди. Самарадор ҳарорат йиғиндиси кўрсаткичидан ҳудуднинг иссиқлик ресурсларини, яъни экинни ўстириш учун иссиқлик билан таъминланганлик даражасини баҳолашда фойдаланилади. Иссиклик билан таъминланганлик вегетация давридаги ўртача кўп йиллик Самарадор ҳарорат йиғиндисини экиннинг тўлиқ ривожланиш сикли ёки унинг айрим фазаларининг ўтиши учун зарур бўлган Самарадор ҳарорат йиғиндисига нисбати билан аникланади ва % ларда ифодаланади. Ўртача кўп йиллик С.ҳ йиғиндиси экиннинг иссиклик ресурслари билан таъминланганлигининг 50% га, яъни 10-йил нинг 5 йилга тенг келади. Экиннинг ҳар йили иссиқлик ресурслари билан (яъни 10 йилнинг ҳаммасида) таъминланганлиги энг ноқулай йилдаги таъминланганлик даражасига қараб топилади. Ўрта Осиё шароитларида бу кўрсаткич экиннинг етилиши (ёки ривожланишнинг керакли фазасига етиши) учун талаб қилинадиган ўртача С.Ҳ йиғиндисини 20% кўпайтириб олинган қийматига мос келади. Самарадор ҳарорат йиғиндиси, яъни иссиклик билан таъминланганлик кўрсаткичларига қараб муайян ҳудудларда, мамлакатларда экин турлари ва навлари етиштирилади. Самарадор ҳарорат йиғиндиси агрометеорологияда, қишлоқ хўжалиги фенологиясида (экинларнинг ривожланиши ва ҳосил етилишининг асосий фазалари муддатларини прогнозлаш)да, шунингдек, агроиқлимий раёнлаштиришса фойдаланилади (яна қаранг Фаол ҳарорат).

Олга Рейзвих.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил