Ziyosfera

Samuel P. Huntington

Самуэл Пҳилипс Ҳунтингтон — (1927-йил 18-апрел — 2008-йил 24-декабр) америкалик сиёсацҳунос, маслаҳатчи ва академик. У Ҳарвард университетида ярим асрдан кўпроқ вақтини ўтказди, у ерда Ҳарвард халқаро алоқалар маркази директори ва Алберт Ж. Wеатҳерҳеад ИИИ университети профессори бўлган.

Самуэл П. Ҳунтингтон
Таваллуди
Самуэл Пҳиллипс Ҳунтингтон

18-апрел 1927-йил
Неw Ёрк Cитй, Неw Ёрк, АҚШ
Вафоти 24-декабр 2008-йил(2008-12-24)
(81 ёшда)
Мартҳа'с Винеярд, Массачусетц, У.С.
Партияси Демоcратиc
Турмуш ўртоғи
Нанcй Аркелян (турм. 1957)

Жиммй Cартер президентлиги даврида Ҳунтингтон Оқ уй Миллий хавфсизлик кенгаши хавфсизликни режалаштириш координатори бўлган. 1980-йилларда Жанубий Африкадаги апартеид даврида П. В. Ботҳанинг Хавфсизлик хизматларида маслаҳатчи бўлиб ишлаган.

У ўзининг 1993-йилда „Совуқ урушдан кейинги янги дунё тартиби тўғрисида“ги „Cлаш оф Cивилизатионс“ назарияси билан машҳур. У келажакдаги урушлар мамлакатлар ўртасида эмас, балки маданиятлар ўртасида олиб борилишини ва ислом экстремизми Ғарбнинг дунёдаги ҳукмронлиги учун энг катта таҳдидга айланишини таъкидлайди. Ҳунтингтон фуқаролик-ҳарбий муносабатлар, сиёсий ривожланиш ва қиёсий ҳукумат бўйича Америка қарашларини шакллантиришга ёрдам берган[1]. Очиқ Сйллабус лойиҳасига кўра Ҳунтингтон сиёсацҳунослик курслари учун коллеж ва олий ўқув юртлари ўқув дастурларида энг кўп тилга олинган иккинчи муаллифдир[2].

Ёшлиги ва таълим

Ҳунтингтон 1927-йил 18-апрелда Неw Ёрк шаҳрида қисқа ҳикоялар ёзувчи Доротҳй Санборн (қизлик фамилияси Пҳиллипс) ва меҳмонхона савдоси журналлари ношири Ричард Тҳомас Ҳунтингтон оиласида туғилган[3][4]. Унинг бобоси ношир Жоҳн Санборн Пҳиллипс, 18 ёшида Яле университетини имтиёзли диплом билан тугатган, қисқа муддат АҚШ армиясида хизмат қилган, Чиcаго университетида магистрлик даражасини олган ва Ҳарвард университетида докторлик диссертациясини тамомлаган ва у ерда 23 ёшидан дарс бера бошлаган[5][1].

Академик мартаба

Ҳунтингтон 1950-йилдан 1959-йилгача Ҳарвард ҳукумати департаменти аъзоси бўлган[6] мансабдор Збигниэw Брзезински билан бирга Неw Ёркдаги Cолумбиа университетига кўчиб ўтди. 1959-йилдан 1962-йилгача шу университетда ҳукумат профессори ва Уруш ва тинчликни ўрганиш институти директори ўринбосари бўлган[1]. Ҳунтингтон 1963-йилда Ҳарвардга қайтишга таклиф қилинади ва бу ерда ўлимига қадар фаолият юритади.1965-йилда Америка санъат ва фанлар академиясининг аъзоси этиб сайланади[7]. Ҳунтингтон ва Wаррен Демиан Маншел „Фореигн Полиcй“ журналининг асосчиси ва муҳаррирлари эдилар. Ҳунтингтон 1977-йилгача журнал ҳаммуаллифи сифатида қолди[8].

Ҳунтингтоннинг биринчи йирик китоби "Тҳе Солдиэр анд тҳе Стате: Тҳе Тҳеорй анд Политиcс оф Cивил-Милитарй Релатионс" (1957) бўлиб, нашр этилгандан сўнг жуда зиддиятли вазиятни юзага келдтиради, аммо ҳозирда Америка фуқаролик-ҳарбий муносабатларига оид энг таъсирли китоб сифатида қабул қилинган[9][10][11]. У ўзининг "Политиcал Ордер ин Чангинг Соcиэтиэс" (1968) асари билан машҳур бўлиб, бу асар модернизация назариётчиларининг иқтисодий ва ижтимоий тараққиёт яқинда деколонизация қилинган мамлакатларда барқарор демократияни вужудга келтириши ҳақидаги анъанавий фикрига қарши чиқди. Шунингдек, 1976-йилда Уч томонлама Комиссия томонидан эълон қилинган "Тҳе Cрисис оф Демоcраcй: Он тҳе Говернабилитй оф Демоcраcиэс" ҳисоботи ҳаммуаллифи ҳам эди. 1977-йилда Жиммй Cартер маъмуриятида миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи этиб тайинланган Брзезински Ҳунтингтонни Оқ уйнинг Миллий хавфсизлик кенгашининг хавфсизликни режалаштириш бўйича координатори бўлишга таклиф қилди. У бу лавозимда 1978-йилнинг охиригача хизмат қилди.

Ҳунтингтон 2007-йилда нафақага чиққунга қадар бакалаврларга дарс беришни давом эттирди.

Шахсий ҳаёти

Ҳунтингтон рафиқаси Ненcй Аркелян билан 1956-йилда президентликка номзод Адлаи Стевенсоннинг нутқи устида бирга ишлаётганида танишган. Уларнинг Ничолас ва Тимотҳй исмли икки нафар ўғиллари бўлган[1]

Бир неча йил давомида соғлиғи ёмонлашганидан кейин Ҳунтингтон 2008-йил 24-декабрда 81 ёшида Массачусетц штатидаги Мартҳаъс Винеярд оролида вафот этди[3].

Эътиборли далиллар

Тҳе Солдиэр анд тҳе Стате

"Тҳе Солдиэр анд тҳе Стате: Тҳе Тҳеорй анд Политиcс оф Cивил-Милитарй Релатионс" (1957) асарида[12]. Ҳунтингтон фуқаролик-ҳарбий муносабатларнинг умумий назариясини тақдим этади. Обектив фуқаролик назорати назариясини таклиф қилади, унга кўра қуролли кучлар устидан назоратни таъминлашнинг оптимал воситаси уларни профессионаллаштиришдир.

Политиcал Ордер ин Чангинг Соcиэтиэс

1968-йилда Қўшма Штатларнинг Виэтнамдаги уруши жуда ҳам қизғинлашиб бораётган бир пайтда, Ҳунтингтон „Политиcал Ордер ин Чангинг Соcиэтиэс“ни нашр этди, бу ўтган ўн йил ичида АҚШ нинг ривожланаётган дунёга нисбатан сиёсатига таъсир кўрсатган модернизация назарияси танқиди эди.

Ҳунтингтоннинг таъкидлашича, жамиятлар замонавийлашган сари улар янада мураккаб ва тартибсиз бўлиб боради. Агар ушбу тартибсизликни келтириб чиқарадиган ижтимоий модернизация жараёни сиёсий ва институционал модернизация жараёни билан мос келмаса, оқибат зўравонликка олиб келиши мумкин.

1970-йилларда Ҳунтингтон демократик ва диктатор ҳукуматларнинг маслаҳатчиси бўлган. 1972-йилда у Бразилияда Медиcи ҳукумати вакиллари билан учрашади; бир йил ўтгач, „Аппроачес то Политиcал Деcомпрессион“ ҳисоботини нашр этди, сиёсий либерализация хавфидан огоҳлантирди, босқичма-босқич либераллаштиришни ва Мексика Институционал Инқилобий партияси тимсолига асосланган кучли партиявий давлат тузишни таклиф қилди. Узоқ муддатли ўтишдан сўнг, 1985-йилда Бразилия демократик давлатга айланди.

1980-йилларда Жанубий Африка режимининг қимматли маслаҳатчисига айланди, бу режим унинг сиёсий тартиб ҳақидаги ғояларини апартеидни ислоҳ қилиш ва кучайиб бораётган қаршиликни бостириш учун „умумий стратегиясини“ яратишда ишлатди. Ҳунтингтон Жанубий Африка ҳукмдорларини ислоҳотни амалга ошириш учун давлатнинг репрессив кучини ошириш (ўша пайтда полиция зўравонлиги, судсиз ушлаб туриш ва қийноқларни ўз ичига олган) зарур бўлиши мумкинлигига ишонтирди. Реформация „икки қараш, ёлғон, нотўғри тахминлар ва мақсадли кўрликни“ талаб қилишини Жанубий Африкадаги одамларга айтиб ўтди. Шундай қилиб, у ўз мезбонларининг апартеидни йўқ қилиш ўрнига уни „ислоҳ қилиш“ лойиҳасини тасдиқлади[13].

Ҳунтингтон Бразилияни муваффақият тимсоли сифатида тез-тез тилга олиб, 1988-йилда Америка Сиёсацҳунослик Ассоциациясига президентга қилган мурожаатида унинг ролига ишора қилиб, сиёсацҳунослик бу жараёнда камтарона рол ўйнаганини изоҳлади. Британиялик сиёсацҳунос Алан Ҳоопер каби танқидчиларнинг таъкидлашича, замонавий Бразилияда, айниқса, беқарор партиявий тизим мавжуд бўлиб, ундаги энг яхши институционаллашган партия Луиз Инасио Лула да Силванинг Ишчилар партияси назорат остида бўлишга қарши чиққан. Бундан ташқари, Ҳоопернинг таъкидлашича, замонавий Бразилияда фуқаролар иштирокининг етишмаслиги сиёсий иштирок этишнинг юқоридан пастга ўтиш жараёни туфайли келиб чиқади.

Тҳе Тҳирд Wаве

1991-йилда чоп этилган „Тҳе Тҳирд Wаве: Демоcратизатион ин тҳе Лате Тwентиэтҳ Cентурй“ китобида Ҳунтингтон 1974-йилдаги Португалия инқилобидан бошлаб учинчи демократлашув тўлқини бўлганлигини ва бу бутун Европа, Лотин Америкаси, Осиё ва Африкадаги 60 дан ортиқ мамлакатларни ўз ичига олган тенденсияни тасвирлашини, шунингдек, бу давлатлар демократик ўтиш даврининг қайсидир босқичини бошдан кечирганлигини таъкидлайди. Ҳунтингтон ушбу китоби учун 1992-йилда Лоуисвилле университети Граwемеер мукофотига сазовор бўлди[14].

"Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс"

Ҳунтингтоннинг „Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс“дан тўққизта „сивилизация“ харитаси

1993-йилда Ҳунтингтон „Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс?“ ном остидаги " Фореигн Аффаирс " журналида чоп этилган таъсирли, тез-тез иқтибос келтириладиган мақоласи билан халқаро муносабатлар назариётчилари орасида катта мунозараларга сабаб бўлди. Мақолада у Совет Иттифоқи қулагандан сўнг ислом Ғарбнинг дунёда ҳукмронлиги йўлидаги энг катта тўсиқ бўлиб қолишини таъкидлаган. Шунинг учун Ғарбнинг навбатдаги катта уруши Ислом билан бўлиши муқаррар, дейди у[15]. Унинг Совуқ урушдан кейинги геосиёсат ва „беқарорликнинг муқаррарлиги“ тавсифи Франcс Фукуяма томонидан илгари сурилган „Энд оф Ҳисторй“ тезисига зид эди.

Ҳунтингтон „Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс?“ни қўшимча маълумотлар билан кенгайтиради ва 1996-йилда "Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс анд тҳе Ремакинг оф Wорлд Ордер" номи билан нашр эттиради. Мақолада ва китобда айтилишича, Совуқ урушдан кейинги можаролар мафкуравий эмас, балки маданий тафовутлар туфайли тез-тез ва зўравонлик билан юзага келади. Совуқ уруш даврида Капиталистик Ғарб ва Шарқий Коммунистик Блок ўртасида зиддият юзага келган бўлса, энди у дунёдаги йирик сивилизациялар ўртасида содир бўлиши мумкин эди — еттиасини аниқлайди ва мумкин бўлган саккизталик : (и) Ғарбий, (ии) Лотин Америка, (иии) ислом, (ив) синик (хитой), (в) ҳинду, (ви) православ, (вии) япон ва (виии) Африка. Ушбу маданий ташкилот замонавий дунёни суверен давлатлар ҳақидаги классик тушунчага қарама-қарши қўяди. Ҳозирги ва келажакдаги можароларни тушуниш учун маданий низоларни тушуниш керак ва урушнинг сабаби сифатида давлат эмас, балки маданиятни қабул қилиш керак. Шундай қилиб, Ғарб давлатлари маданий зиддиятларнинг муросасиз табиатини тан олмасалар, устунликларини йўқотадилар. Ҳунтингтоннинг гапларига кўра Совуқ урушдан кейинги геосиёсий ташкилот ва тузилмадаги бу ўзгариш Ғарбдан ўзининг демократик универсализм идеалини ўрнатишдан ва тинимсиз ҳарбий аралашувдан воз кечиб, ўзини маданий жиҳатдан мустаҳкамлашни талаб қилади. Ҳунтингтон 1996-йилги кенгайтирилган вариантида шундай деб ёзган эди: „Этник можаролар ва сивилизациялар тўқнашуви пайдо бўлаётган дунёда Ғарбнинг Ғарб маданиятининг универсаллигига бўлган ишончи учта муаммога дуч келади:ёлғон; ахлоқсизлик ва хавфлилик“[16].

Ғарб сивилизациясининг Ғарбий насронийлик (католик-протестант) билан идентификацияси Ҳунтингтоннинг асл ғояси эмас эди, бу Совуқ уруш давригача бўлган анъанавий Ғарб фикри ва бўлинмаси эди[17]. Танқидчилар (масалан, Ле Монде Дипломатиқуэ журналидаги мақолалар) "Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс анд тҳе Ремакинг оф Wорлд Ордер " асарини Америка томонидан Хитойга, жаҳон ислом ва православ маданиятига қарши Ғарб тажовузкорлигини назарий қонунийлаштириш деб аташади. Бошқа танқидчилар Ҳунтингтоннинг таксономияси содда ва ўзбошимчалик билан, ички динамикани ва сивилизациялар ичидаги партизан зиддиятларни ҳисобга олмайди, деб таъкидлайдилар. Бундан ташқари, танқидчилар Ҳунтингтон можароларни келтириб чиқарадиган ҳақиқий сабаб омиллари сифатида элита томонидан мафкуравий сафарбарлик ва аҳолининг қондирилмаган ижтимоий-иқтисодий эҳтиёжларини, у белгилаб берган сивилизация чегараларига тўғри келмайдиган можароларни эътиборсиз қолдиришини ва улар унинг янги парадигмасини реалистик тафаккурдан бошқа нарса эмас, бунда „давлатлар“ ўрнини „сивилизациялар“ эгаллаганини таъкидлайдилар[18]. Ҳунтингтоннинг АҚШ сиёсатига таъсири тарихчи Арнолд Тойнбеэинг ХХ аср бошларида Осиё етакчилари ҳақидаги баҳсли диний назарияларига ўхшатилган. Тҳе Неw Ёрк Тимеснинг Ҳунтингтон ҳақидаги некрологида таъкидланишича, унинг „давлатлар ёки этник гуруҳлардан фарқли ўлароқ, қадимий диний империяларга урғу [глобал можаро манбалари сифатида] … 11-сентабр хуружларидан кейин кўпроқ качега эга бўлди“[19].

Ҳунтингтон Украина ғарбий католик ва православ шарқий Украинага бўлиниши мумкинлигини ёзган:

Статистик ёндашув Россия-Украина уруши эҳтимолини таъкидлаган бўлса-да, сивилизациявий ёндашув буни минималлаштиради ва бунинг ўрнига Украинанинг иккига бўлиниш эҳтимолини таъкидлайди, бундай ажралиш Чехословакияникидан кўра кўпроқ зўравонроқ, аммо Югославияникидан кўра камроқ қонли бўлиши тахмин қилмоқда[20].

Wҳо Аре Wе анд иммигратион

Ҳунтингтоннинг сўнгги китоби "Wҳо Аре Wе? Тҳе Чалленгес то Америcа'с Натионал Идентитй" 2004-йил май ойида нашр этилган. Унинг мавзуси Америка миллий ўзига хослигининг маъноси ва у лотинларнинг кенг кўламли иммиграциясидан келиб чиқадиган маданий таҳдид сифатида тасвирлаган нарсадир, Ҳунтингтоннинг таъкидлашича, „Қўшма Штатларни икки халқ, икки маданият ва икки тилга бўлиш“ мумкин. Бу китобда у Американи муҳожирларни „инглиз тилини қабул қилишга“ мажбурлашга, АҚШни эса „ўзини лотин ва ислом муҳожирлари таҳдидларидан қутқариш“ учун „протестант динларига“ мурожаат қилишга чақирди. УCЛА Жамоатчилик билан алоқалар мактаби декани Гарй М. Сегура „Сиёсат истиқболлари“ академик журнали учун китоб шарҳида[21] китобни бўлувчи қарашлар ва риторика туфайли ижтимоий фан деб ҳисобламаслик кераклигини таъкидлади[22]. Сегура, шунингдек, Ҳунтингтоннинг китобни ёзганини унинг илмий мавқейи туфайли кечириб бўлмас деб атади ва бу асар илмий иш эмас, балки полемик эканлигини айтди[22].

Бошқа

Ҳунтингтон Давос одами иборасини ихтиро қилган бўлиб, у „миллий садоқатга унчалик муҳтож бўлмаган, миллий чегараларни йўқолиб бораётган тўсиқлар сифатида, миллий ҳукуматларни ўтмиш қолдиқлари сифатида кўрадиган ва ягона фойдали вазифаси элитанинг глобал операцияларини осонлаштириш“ деб ҳисоблайдиган глобал элиталарга ишора қилади. Бу ибора Швейцариянинг Давос шаҳрида жаҳон иқтисодиёти етакчилари учрашадиган Жаҳон иқтисодий форумига ишора қилади[23].

1980-йилларда Жанубий Африканинг апартеид ҳукумати ПW Ботҳа хавфсизлик билан тобора кўпроқ шуғуллана бошлади. Ҳунтингтоннинг маслаҳатига кўра, Ботҳа ҳукумати штатни ислоҳотлар сабаб бўлиши башорат қилинаётган сиёсий зўравонликнинг кутилаётган кўтарилишидан „ҳимоя қилиш“ учун кучли давлат хавфсизлик аппаратини яратди. 1980-йиллар сезиларли сиёсий тартибсизликлар даврига айланди, ҳукуматда Ботҳанинг генераллар доираси ва турли фавқулодда вазиятларни бошқарадиган (секкурократлар деб номланувчи) полиция бошлиқлари ҳукмронлик қила бошлади[24].

Миллий Фанлар Академияси баҳслари

1986-йилда Ҳунтингтон Миллий Фанлар академиясига аъзоликка номзод бўлди. Номзодликка Ҳунтингтонни математикадан нотўғри фойдаланишда ва псевдофан билан шуғулланишда айблаган, математик Неал Коблитзнинг асарларидан илҳомланган Яле университети математиги Серге Ланг қарши чиқди. Лангнинг таъкидлашича, Ҳунтингтон тарихий рекордни бузиб, ўз хулосаларини ишончли кўрсатиш учун псевдоматематикадан фойдаланган. Лангнинг кампанияси муваффақият қозонди; Ҳунтингтон икки марта номзод бўлади ва икки марта рад этилади. Ушбу воқеаларнинг батафсил тавсифи Ланг томонидан 1998-йилда чоп этилган "Чалленгес" китобининг биринчи 222 саҳифасини эгаллаган „Академия, журналистика ва сиёсат: вазиятни ўрганиш: Ҳунтингтон иши“ да нашр этилган[25].

Ҳунтингтоннинг Ҳарвард профессори ва Ҳарвард халқаро алоқалар маркази директори сифатида машҳурлиги унинг МФАга мағлубиятга учраган номзодлигини оммавий ахборот воситаларида, шу жумладан Тҳе Неw Ёрк Тимес ва Тҳе Неw Републиc газеталарида сезиларли даражада ёритилишига олиб келди[26]. Унинг тарафдорлари орасида 1978-йилда иқтисод бўйича Нобел мукофоти лауреати Ҳерберт А. Симон ҳам бўлган. Симон ва Коблитз "Матҳематиcал Интеллигенcер" журналининг кўплаб сонларида бир-бирлари билан баҳслашишди, бошқа математиклар уларга эса „Леттерс то тҳе Эдиторс“ рукни орқали қўшилишди[27][28][29][30][31].

Танланган нашрлар

  • “Натионал Полиcй анд тҳе Трансоcеаниc Навй.” Унитед Статес Навал Институте Проcеэдингс 80, 5 (Май 1954): 483-493. онлайн
  • Тҳе Солдиэр анд тҳе Стате: Тҳе Тҳеорй анд Политиcс оф Cивил-Милитарй Релатионс (1957)
  • Тҳе Cоммон Дефенсе: Стратегиc Програмс ин Натионал Политиcс (1961)
  • Политиcал Ордер ин Чангинг Соcиэтиэс (1968)
  • Тҳе Cрисис оф Демоcраcй: Он тҳе Говернабилитй оф Демоcраcиэс wитҳ Мичел Cрозиэр анд Жожи Wатануки (1976)
  • Политиcал Поwер: УСА УССР - Симиларитиэс анд cонтрасц, Cонвергенcе ор эволутион wитҳ Збигниэw Брзезински (1977)
  • Америcан Политиcс: Тҳе Промисе оф Дишармонй(1981)
  • "Демоcраcй'с тҳирд wаве." Жоурнал оф демоcраcй 2.2 (1991): 12–34. онлайн (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-04-03 санасида архивланган)
  • Тҳе Тҳирд Wаве: Демоcратизатион ин тҳе Лате Тwентиэтҳ Cентурй(1991)
  • Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс анд тҳе Ремакинг оф Wорлд Ордер (1996)
  • "Афтер тwентй еарс: тҳе футуре оф тҳе тҳирд wаве." Жоурнал оф демоcраcй 8.4 (1997): 3–12.. онлайн (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-10-22 санасида архивланган)
  • Wҳо Аре Wе? Тҳе Чалленгес то Америcа'с Натионал Идентитй (2004), Тҳе Ҳиспаниc Чалленге, Фореигн Полиcй мақоласига асосланган, 2004-йил март/апрел [32]

Муҳаррир сифатида:

  • Cултуре Маттерс: Ҳоw Валуэс Шапе Ҳуман Прогресс wитҳ Лаwренcе Э. Ҳаррисон (2000)
  • Манй Глобализатионс : Cултурал Диверситй ин тҳе Cонтемпорарй Wорлд wитҳ Петер Л. Бергер (2002)

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Леwин. „Самуэл П. Ҳунтингтон, 81, Политиcал Сcиэнтист, Ис Деад“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2008-йил 28-декабр). Қаралди: 2015-йил 9-июн.
  2. ↑ „Опен Сйллабус Прожеcт“. 2023-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
  3. ↑ 3,0 3,1 Ҳарт, Дан. Самуэл Ҳунтингтон, Ҳарвард Политиcал Сcиэнтист, Диэс. Блоомберг Неwс (2008-йил 27-декабр).
  4. ↑ „ПОИНТЕР - Жоурналс - 2009 - Вол 35 Но. 1 - Феатуред Аутҳор: Самуэл П Ҳунтингтон“. Миндеф.гов.сг. 2013-йил 6-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
  5. ↑ „Самуэл Ҳунтингтон, Алберт Ж. Wеатҳерҳеад ИИИ Университй Профессор“. Департмент оф Говернмент, Ҳарвард Университй. 2008-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 27-декабр.
  6. ↑ „Профессор Самуэл Ҳунтингтон аутҳор оф Тҳе Cлаш оф Cивилизатионс“. Тҳе Тимес (2008-йил 29-декабр). 2010-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
  7. ↑ „Боок оф Мемберс, 1780–2010: Чаптер Ҳ“. Америcан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес. Қаралди: 2011-йил 22-апрел.
  8. ↑ „Самуэл Ҳунтингтон, 81, политиcал сcиэнтист, счолар | Ҳарвард Газетте“. Неwс.ҳарвард.эду (2009-йил 5-феврал). Қаралди: 2012-йил 17-август.
  9. ↑ Мичаэл C. Десч. 1998.
  10. ↑ Мичаэл C. Десч. 2001.
  11. ↑ Петер Д. Феавер. 1996.
  12. ↑ „Самуэл П. Ҳунтингтон Тҳе Солдиэр Анд Тҳе Стате ：тҳе Тҳеорй Анд Политиcс Оф Cивил Милитарй Релатионс Белкнап Пресс ( 1957)“.
  13. ↑ Жосепҳ Лелйвелд, Мове Ёур Шадоw (Неw Ёрк, 1985), 68-69; Шула Маркс анд Станлей Трапидо, "Соутҳ Африcа Синcе 1976: ан ҳисториcал перспеcтиве, " ин Шаун Жоҳнсон, эд., Соутҳ Африcа: Но Турнинг Баcк (Лондон, 1988), 28-29
  14. ↑ „1992- Самуэл Ҳунтингтон, Ҳерман Далй анд Жоҳн Cобб“. 2013-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган.
  15. ↑ Ҳаруна, Моҳаммед. „Нигериа: Септембер 11 Анд Ҳунтингтон'с Пропҳеcй“. Даилй Труст (2001-йил 26-сентябр).
  16. ↑ „А Гуиде то тҳе Wорк оф Самуэл Ҳунтингтон“. cонтемпорарйтҳинкерс.орг.
  17. ↑ Петер Ҳаррисон, Ан Эccентриc Традитион: Тҳе Парадох оф 'Wестерн Валуэс'
  18. ↑ сеэ Ричард Э. Рубенстеин анд Жарле Cроcкер (1994): Чалленгинг Ҳунтингтон, ин: Фореигн Полиcй, Но. 96 (Аутумн, 1994), пп. 113-28
  19. ↑ Самуэл П. Ҳунтингтон оф Ҳарвард Диэс ат 81, Тҳе Неw Ёрк Тимес, Деcембер 27, 2008
  20. ↑ "Тестинг Ҳунтингтон ин Украине".
  21. ↑ „Гарй Сегура Деан УCЛА Лускин Счоол оф Публиc Аффаирс“. 2024-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июл.
  22. ↑ 22,0 22,1 Сегура, Гарй М. (2005). "Wҳо Аре Wе? Тҳе Чалленгес то Америcа'с Натионал Идентитй". Перспеcтивес он Политиcс 3 (3). дои:10.1017/С1537592705460259. ҳттпс://www.cамбридге.орг/cоре/жоурналс/перспеcтивес-он-политиcс/артиcле/wҳо-аре-wе-тҳе-чалленгес-то-америcас-натионал-идентитй/641Э6Э46CЕА79ФД684Ф0277ДД3C2985Э. 
  23. ↑ Давос манъс деатҳ wиш, Тҳе Гуардиан, 3 Фебруарй 2006
  24. ↑ Фох, Wиллиам; Фоуриэ, Мариус; Ван Wйк, Белинда (1998).
  25. ↑ Ланг, Серге. Чалленгес. Неw Ёрк: Спрингер, 1999. ИСБН 978-0-387-94861-4. 
  26. ↑ Боффей, Пҳилип М.. Проминент Ҳарвард Счолар Барред бй Сcиэнcе Аcадемй. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1987-йил 29-апрел).
  27. ↑ Коблитз, Неал (1988-12-01). "А тале оф тҳреэ эқуатионс; ор тҳе эмперорс ҳаве но cлотҳес" (эн). Тҳе Матҳематиcал Интеллигенcер 10 (1): 4–10. дои:10.1007/БФ03023843. ИССН 0343-6993. ҳттпс://дои.орг/10.1007/БФ03023843. 
  28. ↑ Коблитз, Неал (1988-12-01). "Реплй то унcлад эмперорс" (эн). Тҳе Матҳематиcал Интеллигенcер 10 (1): 14–16. дои:10.1007/БФ03023845. ИССН 0343-6993. ҳттпс://дои.орг/10.1007/БФ03023845. 
  29. ↑ Симон, Ҳерберт А.; Коблитз, Неал (1988-03-01). "Опинион" (эн). Тҳе Матҳематиcал Интеллигенcер 10 (2): 10–12. дои:10.1007/БФ03028350. ИССН 0343-6993. ҳттпс://дои.орг/10.1007/БФ03028350. 
  30. ↑ Симон, Ҳерберт А. (1988-12-01). "Унcлад эмперорс: А cасе оф мистакен идентитй" (эн). Тҳе Матҳематиcал Интеллигенcер 10 (1): 11–14. дои:10.1007/БФ03023844. ИССН 0343-6993. ҳттпс://дои.орг/10.1007/БФ03023844. 
  31. ↑ Ауберт, Карл Эгил; Тодоров, Аудрей; Лазарус, Андреw Ж.; Симон, Ҳерберт А.; Акин, Этҳан; Коблитз, Неал (1988-09-01). "Леттерс то тҳе эдитор" (эн). Тҳе Матҳематиcал Интеллигенcер 10 (4): 3–6. дои:10.1007/БФ03023736. ИССН 0343-6993. ҳттпс://дои.орг/10.1007/БФ03023736. 
  32. ↑ Превиоус лоcатион, арчивед линк

Қўшимча ўқиш

  • Ричард Снайдернинг интервюси: „Самуэл П. Хантингтон: Глобал нуқтаи назардан тартиб ва можаро“, пп. 210-233, Герардо Л. Мунк ва Ричард Снайдер, Қиёсий сиёсатда эҳтирос, ҳунармандчилик ва услуб (Балтимор, Мд.: Жонс Хопкинс университети нашриёти, 2007).

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Samuel_P._Huntington" dan olindi