Sangak non

Эрондаги Сангак анъанавий новвойхона

Сангак – текис тандирда тош ёки қум тўшагида пишириладиган нон тури. (сангак: тош + к (к кичрайтирувчи: майда тош). Сангак нонини пишириш тарихи Эронга бориб тақалади. Бу нон кўчманчи халқларнинг оловда ва тошда пиширилган нонидан пайдо бўлган ва Камаж деб номланган. Дастлабки паҳлавийлар даврида бу Эронда энг кенг тарқалган нон эди ва бу нонни Эроннинг миллий нони деб аташ мумкин. Сангак нони зодагонлар ва аскарларнинг нони бўлган. Ўтмишда баъзи шаҳарларда Сангак нонлари мавсумий нонвойхоналар бўлиб, улар асосан қиш ва Рамазонда пиширилган. Илгари танур қуруқ нони Эрон хонадонларида энг мустаҳкам нон бўлган ва у бир неча ой давомида қотиб қолмаган. Йилнинг биринчи ярмида, совуқ мавсум учун аёллар ошхонадаги печда нон пишириб, юмшоқ иссиқлик билан тўлиқ қуритишди.

Эрон ноннинг хилма-хиллиги бўйича ўзига хосдир ва бир нечта мамлакатларда ноннинг хилма-хиллиги ва нон истеъмоли миқдори Эронга етиб боради.

Сангак нонининг тарихига оид назариялардан бири шуки, Сангак нони Эронда исломдан олдин ҳам машҳур бўлган ва сосонийлар подшоларидан бири касал бўлганидан кейин табиб подшоҳга қум устида пиширилган нон тайёрлашни буюрган. Сангак нонининг номи тилга олинган энг қадимий маданият ҳижрий 1062 – йилда бунинг ҳал қилувчи далилидир. Сангак нони ҳақидаги илк китоблардан бири, 1356- йилда Сейид Довуд Роғоний (Шатер Довуд) томонидан ёзилган „Сангак новвойи ва Сангак нони билимлари ва маданияти тўплами“ Рей шаҳрининг машҳур Шатерларидан биридир. Шатер Довуднинг фикрича, Сангак нонининг ўрни ва келиб чиқиши ҳақида аниқ маълумотлар йўқ. Аммо унинг фикрича, Нан Сенгак тилга олинган энг қадимий ёзув ҳижрий 1062 – йилда ёзилган " Ҳалбий далил "дир. Ўша китобда „Сангак“ сўзининг маъноси ҳақида шундай дейилган: „Ноннинг бир тури борки, иссиқ тош устида пиширилади“. Шунингдек, Шоҳ Таҳмасб Сафавий даври шоири „Дивон Шараф Жаҳон Қазвиний“ да шаҳар қозисининг киноясида ва унинг очкўзлиги ҳақида сўз юритилганда Сангак нони тилга олинади ва бу ўша даврда Сангак нонининг ихтиро қилингани ҳақидаги ҳикояни бекор қилади. Шоҳ Аббос ва Шайх Баҳай фикрича. Шатер Довуднинг бу нонга берган таърифига кўра, " Мазаси, таъми, осон ҳазм бўлиши ва соғлиғи жиҳатидан Эронда ва балки дунёда энг яхши нон бўлган Сангак нони сифатли ва соғлом ун, мусаффо сувдан тайёрланади ". туз ва нордон хамир Бундан ташқари, хамирда хамиртуруш (хамиртуруш) сифатида ишлатилади, у бир хил ун, сув ва туздан тайёрланади. Сангак нонини пиширишда юқорида қайд этилган масаллиқлардан ташқари сода ва бошқа масаллиқлардан фойдаланиш мумкин эмас, юқори сифатли ва соғлом буғдой унидан ташқари бошқа ун, ҳатто арпа уни ёки бошқа донлардан ҳам фойдаланиш мумкин эмас. . Сангак нони буғдой унидан тайёрланади. Сангак нони янги ёки тўлиқ қуритилган мазали бўлади, лекин дастурхонда қолса, таъми ёмон бўлади ва уни янги сақлаш учун уни музлатиб, сўнгра таъмини ўзгартирмаган ҳолда микротўлқинли печда қиздириш мумкин. Сангак нони ромашка ва карам ейиш учун ишлатилади.

Сангак – анъанавий нон турларидан бири бўлиб, уни мазали қилиш учун кунжут, қора уруғлар ёки иккаласини аралаштириб сепиш мумкин. Илгари бу мақсадда ҳаşҳаş уруғи ишлатилган, бугунги кунда бу тақиқланган. Сангак тўй дастурхони нони сифатида ҳам қўлланади, у катта шаклда пиширилиб, асал ва кунжут билан безатилган. Бугунги кунда Сангак нони хамир машинасида тайёрланади. Илгари, у ёғочдан қилинган ва хамир товада қилинган. Машинада сангак нони бир неча марта ишлаб чиқарилган, бироқ яхши қабул қилинмаган. Теҳрон новвойлар қўмитаси муҳаррири шундай ёзса ҳам: Шайх Баҳоий Шоҳ Аббоснинг буйруғи билан Сангак нонини ўйлаб топган. Лекин бу даъвода ҳақиқий ҳужжатлар йўқ. Паҳлавий давридан бери Теҳрон ва Машҳад каби йирик шаҳарлардаги сангаки новвойларининг деярли кўпчилиги Гонабадийлар бўлган, шунинг учун Сангак нони Теҳроннинг баъзи маҳаллаларида Гонабадий номи билан машҳур бўлган. Сангак нони бугунги кўринишдаги кўчманчи усулдан келиб чиққан ҳолда оловга кўп миқдорда тош ва шағал қуйиб, устига тафтондан ҳам юпқароқ хамир ёйиб, пиширилади.

боғлиқ сўровлар

• Лаваш нон
• Тафтун нон

Манбалар;

• Канани, Али Канани ва Али Акбари, Маҳин. Баҳорги пишириш санъати . Теҳрон: Ҳида, 1362.
• Нажати, Фороугҳ. Эрон ошпазлик санъати . Теҳрон: Хашаяр, 1374.
• Саламат ҳафталиги, 256-сон.