Сангинни қамал қилиш — 2006-йилнинг июнидан 2007-йилнинг апрелигача Афғонистондаги Толибон исёнчилари ва Британия армияси ўртасида бўлиб ўтган ҳарбий ҳаракатлар. Тўқнашувда Ҳилманд вилоятининг Сангин тумани маркази инглиз қўшинлари томонидан ишғол қилинди ва яна қайта Толибон жангарилари томонидан тўлиқ қуршаб олинди. Бу пайтлар жанглар шиддатли бўлиб, НАТОнинг Афғонистондаги қўмондони генерал Девид Ж. Ричардс Ҳилманд вилоятида Корея урушидан бери Британия қўшинлари иштирокидаги энг шиддатли жангларни кўрганини эълон қилди[1] Бу Афғонистонда „Сангинград“ лақабини олган инглиз аскарлари томонидан бажарилган миссиянинг қийинлигининг рамзи бўлди (Сталинград жангига ишора қилиб)[2].

Сангинни қамал қилиш
Афг'онистон урушининг бир қисми. 2001-2021-йиллар

Сангиндаги инглиз патрули.
Саналар 2006-йил 27-июн — 2007-йил 5-апрел
Уруш ери Ҳилманд водийси, Афғонистон
Натижа Коалиция г'алабаси.
Рақиблар
Afgʻoniston Афг'онистон Ислом республикаси
Коалиция:
Birlashgan Qirollik Буюк Британия
Kanada Канада
Daniya Дания
Estoniya Эстония
Niderlandiya Нидерландия
Amerika Qoʻshma Shtatlari АҚШ
Afgʻoniston Толибон
Қўмондонлар
Birlashgan QirollikСтуарт Тоотал Afgʻoniston Тор Жан

Afgʻoniston Ҳажи Ника

Кучлар
Birlashgan Qirollik 120-150 аскар (ДC гарнизони)
1000 ёрдам кучлари
Номаълум
Йўқотишлар
Birlashgan Qirollik 9 та ўлим Бир неча юз киши ўлдирилган

Сангиндаги вазият

Ҳилманд вилоятидаги 30 минг аҳолига эга Сангин шаҳри унумдор қишлоқ хўжалиги ҳудуди бўлган „яшил зона“да жойлашган. Бу ер афюн ишлаб чиқариш[3] ва Толибон фаолият макони бўлганлиги билан машҳур. Афғонистон ҳукуматига ва чет эл қўшинларининг мавжудлигига қаршилик толиблар, маҳаллий қабилалар ва гиёҳванд моддалар савдогарлари аралашмасидан келиб чиққан, улар ИСАФ қўшинлари кўкнори экинларини йўқ қилишидан қўрқишган.  Британия қўшинлари жойлаштирилгунга қадар бу ҳудуд Толибоннинг тўлиқ назорати остида деб ҳисобланган.

Бу секторда коалиция қўшинлари билан боғлиқ бир қанча воқеалар аллақачон содир бўлган эди: 13-июн куни АҚШ колоннаси Сангин шимолида, Мусо Қал’а йўлида пистирмага учради[1]. Конвойни ҳимоя қилиш учун шаҳарга 3-баталон, парашют полкининг бир компанияси чақирилди, аммо улар ҳужумдан атиги 24 соат ўтгач кейин чекиндилар.

Июн ойи охирида президент Ҳамид Карзай босими остида афғон ҳукумати ваколатларини амалга ошириш учун Британия қўшинларини Сангинга жойлаштириш тўғрисида қарор қабул қилинди. Бу аввалроқ Лашкаргаҳ атрофида амалга оширилган "инкспот " стратегиясидан кейинги муҳим ўзгариш бўлди.

Қамал

2006-йил 25-июн куни Толибон 5 нафар тинч аҳолини ҳукуматга ишлаганликда айблаб ўлдирганидан сўнг, яқин қариндошлари марҳумларнинг жасадларни олишга борганларида яна 27 нафар фуқарони ўлдирди. Шундан сўнг ушбу ҳужум компанияси чақирилган[4].

Шаҳар марказидан ярим мил узоқликда жойлашган „туман маркази“ (ДC) 120 га яқин Британия қўшинлари учун базага айланди. Унда маҳаллий ҳукумат идоралари ва афғон полицияси ҳам жойлашган. Позиция периметри бўйлаб қазилган окоплар ва қўшма деворларни мустаҳкамловчи қум қопларидан иборат ибтидоий истеҳкомлар билан мустаҳкамланган.

Аввалига Толибон билан алоқа йўқ эди ва аҳолининг муносабати пассив эди. Вазият 27-июн куни, махсус разведка полкининг муваффақияциз бўлган рейдидан сўнг кескин ўзгарди, бунда Сангин яқинида икки аскар ҳалок бўлгани сабаб бўлди.

Маҳаллий аҳолининг муносабати бирдан ўзгариб улар кўп ўтмай базага ўқ отиш қуроллари билан ҳужум қилишди. Толибон ҳужумлари ҳам кунига беш-олтитагача кўпайди, жумладан, РПГ-7 танкга қарши ракета отиш мосламаларидан отишмалар содир бўлди. Барча йўллар душман томонидан ўраб олинганидан сўнг, туман маркази самарали қамалда эди ва тўлиқ таъминот Камп Бастиондан вертолёт парвозларига боғлиқ эди. Толибон отишмаси вертолётларни хавф остига қўйгани учун бу баъзан беш кунгача тўхтатилган. Қироллик муҳандислари бўлинмаси Толибон отишмасига қарамай, бутун мажмуани ва вертолёт қўниш майдончасини Ҳесcо тўсиқларининг қўшалоқ девори билан ўраб олди.

1-июл куни Хитойда ишлаб чиқарилган 107 миллиметрлик ракета туман марказига келиб урилгани оқибатида Толибон хабарларини тинглаётган икки сигналчи, капрал Питер Торп ва Ленс капрал Жаброн Ҳашми ҳамда афғон таржимони ҳалок бўлди. Ҳашми террорга қарши уруш пайтида ҳалок бўлган биринчи инглиз мусулмон аскаридир.

Ҳар бир ҳужум қайтарилди, чунки ДC томида жойлашган Британия қўшинлари артиллериядан, миномётлардан ва ҳужум вертолётлари ва самолётларидан толибларга қарши ўқ узиб, уларни катта йўқотишларга учратди. Ба‘зи афғон полициячилари базанинг жойлашуви ҳақида ички маълумот бериб, Толибон томонга ўтишни бошлаганларида вазият янада ёмонлашди[1].

"Тоғга зарба бериш" операцияси

16-июл куни Тоғга суриш операцияси давомида АгустаWестланд Апаче ҳужум вертолётлари томонидан қўллаб-қувватланган 200 та Британия парашютлари Боэинг Чиноок оғир транспорт вертолётлари томонидан Сангинга киритилди. У ерда жойлашган қўшинлар билан келишилган ҳужумда улар туман маркази қамалини бузиб ташлашга муваффақ бўлдилар. [5] Уларга коалициянинг 700 нафар аскари, жумладан Америка, Канада, Афғонистон ва Эстония кучлари ёрдам берди. Ҳужум ва қидирув амалиётида шаҳар муҳрланиб, Толибон гуруҳлари тинтув қилиниб, тозаланди. Ушбу операция давомида ўн нафар Толибон ўлдирилгани, қолганлари эса қувиб чиқарилгани тасдиқланди[6]. Амалиёт Толибоннинг шаҳардаги тутқичларини заифлаштирди, лекин уни бузиб ташламади ва тез орада туман маркази яна ҳужумга учради.

Давом этган кураш

20-август куни десантчиларнинг 20 кишилик гуруҳи толиблар томонидан пистирмага учраган пайтда қароргоҳни тозалаётган эди. Капрал Браян Будд бошчилигидаги бўлим қарши ҳужумга ўтди ва Будднинг ўзи икки душман жангчисини ўлдирди, аммо бўлим кучли отишма остида чекинишга мажбур бўлди, икки киши яраланди. Фақат кейинроқ взвод командири Будднинг йўқолганини англади, бироқ Толибоннинг кучли ўқ отиши туфайли уни қутқаришнинг иложи бўлмади. Компания қўмондони, маёр Жейми Лоден турли бўлинмалардан, жумладан Сангин шаҳрида бўлган қироллик муҳандислари ва икки қироллик ҳарбий полициячидан иборат ёрдам кучини ташкил қилди. Икки Апаче вертолёти билан қўллаб-қувватланган инглизлар Буддни яралангандан бир соат ўтгач, ниҳоят қутқарди, лекин уни қутқариш учун жуда кеч эди ва у олган жароҳатларидан вафот этди[7]. Ушбу ҳаракат давомида кўрсатган жасорати учун капрал Будд вафотидан кейин Британия қуролли кучларидаги энг юқори унвон — Виктория хочи билан тақдирланди.

Кейинчалик парашютчилар 3 та қўмондон бригадаси билан алмаштирилди: дастлаб Кило компанияси 42-Қироллик денгиз пиёдалари, кейин C компанияси 2-чи енгил пиёда аскарлари (кейинчалик 3 та милтиқ).

Зўравонликдаги шиддатли кескинлик 29-команда полки қироллик артиллерияси содир бўлди ва бир ҳафтадан камроқ вақт ичида уч киши ҳалок бўлди. Майк компаниясининг қисқа, аммо қонли хизмат муддати 2007-йил март ойида C Cомпанй Гроуп, 2-баталион, Фусилиэрс Қироллик полки томонидан алмаштирилди. Гуруҳ Сангинда дастлабки йигирма кун ичида 79 марта ҳужумга учради.

Сангиннинг релефи

Канада М777 гаубицаси Толибон позицияларини ўққа тутмоқда. 2007-йил 7-апрел.

2007-йил апрел ойида Сангинни қутқариш мақсадида „Кумуш“ операциясида 1000 дан ортиқ халқаро кучлар иштирок этди. НАТО кучлари варақаларни ташлаб шаҳар оқсоқоллари орқали келаётган ҳужум ҳақида олдиндан огоҳлантирди.

1-баталён, 508-парашют пиёда полки, 82-ҳаво-десант дивизиясининг АҚШ қўшинлари туман марказидан тахминан 5 километр жанубдаги турли жойларга вертолётдан ҳужум уюштирди. Афғонистон миллий армиясининг элементлари билан қўшилган 1-508 шимолга ҳужум қилди ва душман кучларини туман марказининг шимолий ва шарқидаги позицияларига таъқиб қилди. Бир вақтнинг ўзида 42 та командадан иборат 250 та қироллик денгиз пиёдалари билан зирҳли транспорт колоннаси шимолдан ҳужумга ўтди. Дания ва Эстония аскарлари ҳам қатнашдилар, Голландия ва Америка самолётлари ва Канада артиллерияси томонидан ўқ ёғдиришлар кетма-кет уюштирилди[8].

5-апрел куни коалиция қўшинлари Сангинни эгаллаб олди, фақат енгил қаршиликка дуч келди, чунки шаҳар асосан Толибон томонидан бўшатилган ва унинг аҳолисининг аксарияти шаҳарни ташлаб чиқиб кетган эди. Толибон гуруҳлари ҳамон атрофдаги ҳудудларда ҳаракат қилишган бўлса-да, афғон фуқаролик ҳокимияти қамал тугаганини билдирган ҳолда қайтишга муваффақ бўлди. Ҳилманд вилояти губернатори янги маҳаллий ҳокимни тайинлади ва шаҳарда доимий АНА базаси ташкил этилди[9].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Смитҳ, Мичаэл. „Афгҳан wар: тҳе ҳоме мовиэ“. Тимес Онлине (2006-йил 17-декабр). 2007-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 31-июл.
  2. ↑ Wалш. „Сангин трооп wитҳдраwал: Фоур еарс ин ҳелл, анд Талибан ремаин ундефеатед“. Тҳе Гуардиан (2010-йил 6-июл). Қаралди: 2014-йил 15-март.
  3. ↑ Чоувй, Пиэрре-Арнауд. „Опиате смугглинг роутес фром Афгҳанистан то Эуропе анд Асиа“. Геопиум.орг (2006-йил 14-октябр). 2010-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-июл.
  4. ↑ Албоне, Тим. „Парас диэ ас Талебан моунт неw аттаcк он тҳеир басе“. Тимес Онлине (2006-йил 3-июл). 2011-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 30-июл.
  5. ↑ Cогҳлан, Тҳомас. „Сиэге оф Сангин cрушед“. Сcоцман.cом Неwс (2006-йил 17-июл). Қаралди: 2007-йил 31-июл.
  6. ↑ „УК троопс таке Талебан стронгҳолд“. ББC (2006-йил 16-июл). Қаралди: 2007-йил 19-октябр.
  7. ↑ Смитҳ, Мичаэл. „Ҳероиc фигҳт фор Бритиш Афгҳан басе“. Тимес онлине (2006-йил 24-сентябр). 2011-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 19-октябр.
  8. ↑ Ҳодгсон, Мартин. „Роял Маринес ин аттаcк он Талибан'с 'ҳеарт оф даркнесс'“. Гуардиан Унлимитед (2007-йил 7-апрел). Қаралди: 2007-йил 20-октябр.
  9. ↑ „УК-лед оператион ҳелпс ИСАФ таке cонтрол ин нортҳерн Ҳелманд“. МоД (2007-йил 31-май). 2007-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 20-октябр.

Ҳаволалар