Ziyosfera

Saoshyant

Саошянт (Авестода. 𐬯𐬀𐬊𐬳𐬌𐬌𐬀𐬧𐬝 саоš́ииаṇт̰[1], суғ. ’swšwy’nt[1]; шунингдек, Саошиант, Сосиош, Авест., „қутқариш“ феълидан келажак қўшимчаси) — зардуштийликдинидаги эсхатологик қутқарувчи. У яхшиликнинг ёвузлик устидан якуний ғалаба қозониши учун Ерга келади.

Эрон анъаналарида бир неча Саошянт ҳақидаги ғоялар барқарор мавжуддир. Улар ҳар аср сўнгида даҳшатли ҳакамликни амалга ошириш, ёвуз кучларни йўқ қилиш, солиҳ инсонларни тирилтириш ва уларнинг қайта ўлмаслиги учун дунё тарихига якун ясаш мақсадида Ҳатаёш ҳўкизини сўнгги каффорат сифатида қурбон қилади. Унинг ёғи ва оқ оғмахондан фойдаланиб, барча одамларга бериладиган абадий ҳаёт шароби тайёрланади[2].

Аҳриман кучлари билан жанг натижасида барча ёвуз кучлар мағлуб этилади, дўзах вайрон қилинади, барча марҳумлар — солиҳлар ва гуноҳкорлар олов билан синов тарзида ўтадиган сўнги ҳукм учун тириладилар. Қайта тирилганлар эриб турган металл оқимидан ўтади, унда ёвузлик ва номукаммаллик қолдиқлари ёниб кетади. Бу синов солиҳлар учун гўёки сут буғидаги ҳаммомдек туюлади, лекин ёвузлик қилган куйдирилади. Якуний ҳукмдан кейин дунё ўзининг абадий асл мукаммаллигига қайтади.

Авестога хос бўлган „Фарвардин-яшт“ шундай изоҳ беради: „(уни Саошянт деб аташади) чунки у бутун жисмий дунёни тирилтириши керак“. Агар зардуштийликнинг муқаддас тарихида Гуёмарт ўзининг марказий характери Заратуштранинг пешқадами ва прототипи бўлса, Саошянт пайғамбар[3] вазифадорлигининг давомчиси ва якунловчисидир. Паҳлавийнинг „Датастан-и-Деник“ асарига кўра, „уч киши яратилишнинг бошида, ўртасида ва охирида турганларнинг энг яхшисидир“.

Зардушт издошлари Саошянт бир кўлнинг тубида (Кансаоя кўли, яъни Эрон жануби-шарқидаги Ҳамун кўли билан битта ҳисобланилади) мо''жизавий тарзда сақланиб қолган пайғамбар уруғидан туғилишига ишонишган. Қиёмат яқинлашганда бир қиз ушбу кўлда чўмилиб, пайғамбардан ҳомиладор бўлади. Аҳамонийлар даврида дунё қутқарувчиси — Саошянтга бўлган ишонч учта қутқарувчини кутиш билан баробар ривожланиб борди. Уларнинг ҳар бири пайғамбар уруғидан ҳомиладор бўлган бокиралардан дунёга келади. Бу аниқлик жаҳон тарихининг янги ишлаб чиқилган жадвали билан боғлиқ бўлиб, унга кўра „чекланган вақт“ (яъни, уч давр — Яратилиш, Аралашиш ва Ажратиш) улкан „жаҳон йили“ сифатида кўриб чиқилиб, ҳар бири минг йиллик даврни ўз ичига олган.

Ухшят-Эрета („Ўсиб бораётган солиҳлик“) исмли биринчи қутқарувчи Заратуштранинг ваъзини янгилайди. Сўнг, орадан минг йиллар ўтгач тарих такрорланади ва унинг укаси Ухшят-Нема („Ўсиб бораётган шараф“) 5000-йилда пайдо бўлади. Ниҳоят, сўнгги минг йилликнинг охирига келиб, Саошянтларнинг энг улуғи Астват-Эрета пайдо бўлади. У Фрашо-керети ҳақида хабар беради.

Астват-Эрета (сўзма-сў. „ҳақиқатни ўзида мужассам этган“[4]) — „Хварно мадҳияси“нинг охирида пайдо бўлиши башорат қилинган уч қутқарувчининг сўнгиси шундай номланган. Маълумки, ҳақиқат ва ёлғон кучларининг келажакдаги жангида Астват-Эрета Саошянт Траэтаона қуролини олиб юради, у билан Илонни ўлдиради[5].

Бошқа динлардаги ўхшашликлар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Кляшторний С. Г., Лившиц В. А.. Согдийская надпис из Бугута // Страни и народи Востока, т. Х. 1971. С. 121-146. стр. 133.
  2. ↑ Малий Бундахишн, гл.30 (Зороастрийскиэ тексти. М., 1997. С.308); Элиаде М. История вери и религиозних идей. Т.2. С.272-273
  3. ↑ "Фарвардин-яшт" 145, „Саддар“ 80, 4 и др.
  4. ↑ "Воплощающий праведност, истину", в соотвецтвии со словами Зороастра: „Моя праведност будет воплощэна“ — Ясна 43, 16
  5. ↑ Замяд-яшт ХИХ 92 (Авеста в русских переводах. СПб, 1997. С.400)

Адабиётлар

  • Саошянт // Мифологик луғат / Ч. эд. Э. М. Мелетинский. — М.: Совет Энциклопедияси, 1990. — 672 п.
  • Мери Бойс. Зардуштийлар: эътиқод ва амалиётлар. СПб. 1994-йил.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Saoshyant" dan olindi