Sara Baykina
Сара (Сарра) Набиулловна (Набиевна) Байкина (татарча: Сара Нәбиулла кызы Байкина) — рус-совет-татар актрисаси, Қрим Автоном Совет Социалистик Республикасида хизмат кўрсатган артист (1927), Татар Автоном Совет Социалистик Республикаси халқ артисти, РСФСРда хизмат кўрсатган артист (1940-йил 5-нпябр)[1]. Таниқли татар актёри, режиссёр, ўқитувчи Желал Мухаметзянович Байкиннинг[тт] рафиқаси (1886—1954).
| Сара Байкина | |
|---|---|
| Таваллуди |
14-декабр 1895-йил |
| Вафоти |
10-декабр 1972-йил Астрахан, РСФСР |
| Касби | актриса |
Биографияси
1895-йил 14-декабрда Астрахан шаҳрида (бошқа маълумотларга кўра, Қозонда) камбағал деҳқон, тикувчи оиласида туғилган. 9 ёшидан отаси вафоти муносабати билан онасига рўзғор ишларида ёрдам берган. 1911-йилда у келажакдаги турмуш ўртоғи бўладиган ўқитувчи билан учрашади ва уни драма клубига ҳамда профессионал саҳнага олиб чиқади. Театрдаги фаолиятини 1912-йилда Астрахан татар театр труппасида бошлаган. 1913—1914-йилларда турмуш ўртоғи билан „Сайяр“, 1916-йилда „Ширкат“ труппасида ишлаган. Новгород ва Қозонда гастролда бўлган. 1917-йилда Астрахан давлат театри қошидаги татар актёрлари студиясида таҳсил олган[2].
Фуқаролар уруши қатнашчиси. 1919-йилда Астраханда оқларга қарши қўзғолонда қатнашиб, қишлоқлардан қал’ага озиқ-овқат етказиб беришни ташкил қилган. Ташвиқот ишларини олиб борган ва Қизил Армия театрида чиқиш қилган. Эри билан бирга қирғиз бўлинмаларида ишлаган, улар билан Самарага етиб борган ва у ерда Шарқий фронт 4-армиясининг сиёсий бўлимига рассом ва агитатор этиб тайинланган. 1922-йилда Сара ва Жалол Байкинлар Қизил Армия сафидан демобилизация қилинган.
1922-йилда Қозондаги Биринчи татар кўргазмали театрида чиқиш қилган. Соғлиги сабабли Қримга жўнаб кетган. 1923-йил ёзида Симферополга қайтган ва бу ерда татар драма клубини ташкил қилган. Таълим Халқ Комиссарлигининг таклифига биноан татар театрини ташкил этишга ёрдам бериш учун Қримда қолган[3]. 1927-йилда сан’аткор фаолиятининг 15 йиллиги нишонланган. М. Недим ва Ж. Меиновларнинг Байкина ҳақида мақолалари чоп этилган, шоир А. Латифзода унга „Тиккенли, чичекли ёл“ („Тиканлар ва гуллар йўли“) шеърини бағишлаган. 1928—1929-йилларда Камол номидаги татар академик театрида, 1930-йилларда Бокудаги татар театрида, кейин (1941-йилгача) Симферополдаги қрим-татар театрида ишлаган.
1938-йилда тўрт актёрдан иборат қрим-татар театрининг кичик гуруҳи (А. Диттанов, С. Байкин, Х. Гуржи ва С. Жетере) Москвада бўлиб ўтган СССР театр арбобларининг Бутуниттифоқ конференсиясида Р. М. Беняшнинг „Бахчисарайский фонтан“ спектаклидан парча ижро этган[4].
Театр билан биргаликда Сара Байкина Ўзбекистонга депортация қилинган. 1944—1956-йилларда Андижон ўзбек театрида ишлаган, сўнгра Астрахан театрига қайтган[5].
Манбалар
- ↑ Кино-театр.ру
- ↑ Фейгин Э. „Артистка“, . Советскому Крыму двадцать лет. 1920—1940. Симферополь: Госиздат Крымской АССР, 1940 — 297—299-бет.
- ↑ Фейгин Э. „Артистка“, . Советскому Крыму двадцать лет. 1920—1940. Симферополь: Госиздат Крымской АССР, 1940 — 297—299-бет.
- ↑ Абдульвапов Н., Аирчинская Р. „Крымский государственный татарский драматический театр. Крымский татарский театрально-музыкальный техникум“, . Свод памятников истории, архитектуры и культуры крымских татар. Белгород: КОНСТАНТА, 2018 — 253-бет. ИСБН 978-5-906952-68-4.
- ↑ „Сара Байкина (1895 – 1972)“. Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского (2016-йил 17-сентябр). 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-сентябр.
Адабиётлар
- Байкина, Сара // Театралная энсиклопедия / гл. ред. С. С. Мокулский. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1961. — Т. 1. А — „Глобус“. — 1214 стб. — 43 000 экз.
- Татарский энсиклопедический словар. — Казан: Институт татарской энсиклопедии АН РТ. — 703 с. илл. ИСБН 0-9530650-3-0
Ҳаволалар
- Ваапова З. „«Колючий и цветущий путь» Саре Байкиной“. cримеантатарс.cлуб (2018-йил 5-апрел). 2021-йил 30-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-сентябр.