Sarcocornia
Саркокорния — амарантлар оиласига мансуб ўсимликлар туркуми (Амарантҳаcеаэ). Бу нисбатан ёш таксон бўлиб, 1978-йилда илгари Солерос (Салиcорниа) ва Артҳроcнемум авлодига мансуб ўсимликлардан тузилган. Денгиз қирғоқлари (намлик, маршлар) ва шўрланган кўлларнинг қирғоқларида сув остида қолган шўрланган тупроқларда ўсадиган сувли буталарни бирлаштиради. Ташқи хусусиятлар солеросга ўхшайди, лекин ундан фарқли ўлароқ, кўп йиллик ўсимликлар, шунингдек, гулнинг махсус морфологиясига эга. Ғарбий ва Жанубий Европа, Шимолий ва Жанубий Африка, Америка ва Австралияда тарқалган. Ғарбий ва Жанубий Европа, Шимолий ва Жанубий Африка, Америка ва Австралияда кенг тарқалган. Турли ҳисоб-китобларга кўра, жинс 15-26 турларидан иборат бўлиб, улардан 12 таси Жанубий Африкада жойлашган. Жинс ва унинг турларининг тизимли позицияси масаласи очиқ қолмоқда.
Номи икки қадимий сўздан келиб чиқади: қадимги юнон σάρξ (ёки σαρκός — гўшт, гўшт) ва лотинча cорну (шох, шохча)[1]. Баъзи турлар етиштирилади ва салатлар ва сабзавотли таомларнинг ажралмас қисми сифатида истеъмол қилинади[1].
Ёйиш
Тарқалиш майдони ҳар икки ярим шарнинг иссиқ мўтадил ва субтропик кенгликларини қамраб олади. Ғарбий ва Жанубий Европада 2 турлари кенг тарқалган: С. переннис ва С. фрутиcоса, асосан Атлантика ва Ўрта ер денгизи соҳилида.Европадан ташқари, ҳар иккала тур Шимолий Африка қирғоғида, С. фрутиcоса эса Кипр, Исроил, Иордания ва Саудия Арабистонида ўсади. Африкада 14 турлари мавжуд; юқорида санаб ўтилганлардан ташқари, қитъанинг Жанубий қисмида-Жанубий Африкада — Намибияда ва Мозамбикда тўпланган[2]. Шимолий Америкада 8 турлари, Австралия, янги Зеландия ва Тазманяда— 3 турлари ўсади[3].
Янги дунёда ўсимлик нафақат қирғоқда, балки материкнинг ички қисмида (Жанубий Америкада — фақат Анд тоғларида) жойлашган[2]. Бошқа ҳолларда, бу қирғоқ пляжлари, ватт, маршрутлар ва бошқа биотопларнинг одатда ўсимликлари бўлиб, улар тўлқинларнинг таъсири билан боғлиқ. Салиcорниоидеаэ барча вакиллари сингари, сарcоcорниа жинсидан ўсимликлар енгил ва мангров ўрмонлари каби ёпиқ жамоаларда деярли топилмайди[4].
Ботаника тавсифи
Солерос ҳолатида бўлгани каби, Сарcоcорниа жинсидан маълум бир турни морфологик белгилар билан аниқлаш жуда қийин, агар имконсиз бўлса. Идентификациядаги асосий муаммо, одатда, генетика билан боғлиқ бўлмаган тадқиқот усулларини қўллайдиган таксономиклардан фойдаланадиган жуда оз сонли ташқи хусусиятлар деб аталади[5].
Умуман олганда, бу тик турган ёки гўштли илдиз билан ўралган сувли митти буталар. Ёш поя аниқ бўлаклардан иборат ва тегиниш учун юмшоқ, лекин ўсиши билан қаттиқроқ ва силлиқ бўлади. Баъзи турларда, ерга ўралган илдиз сегментларнинг интердентал минтақасида янги куртакларни ҳосил қилиши мумкин. Барглар камаяди, ҳар бир сегментнинг базасида қисқа учбурчак тангачалар каби кўринади, улар том маънода илдизнинг пулпасига ўсади. Ҳар бир куртак сегменти супротив тартибда жойлаштирилган бир жуфт баргни ўз ичига олади. Илдизнинг юқори қисмлари мевали бўлиб, колосоидал бошоқсимон тўпгул ҳосил қилади. Тўпгулнинг ҳар бир бошоқчаси 3-12 гулдан иборат бўлиб, сегментнинг пулпасига қўшилган ва соябон шаклида бир қаторда қурилган.
Гуллари икки жинсли ёки бир жинсли бўлиб, бир жуфт ширали периантлардан, бир ёки иккита стаменс ва икки ёки учта устундан иборат. Артҳроcнемум жинсининг вакилларидан фарқли ўлароқ, Сарcоcорниа турларининг уруғи мембранаси шиллиқ қаватга эга ва периспермияга эга эмас (махсус озиқлантирувчи тўқима)[4][6][7][8].
Систематика
Сарcоcорниа жинси 1978-йилда Бирмингем университетидан Эндрю Скотт томонидан илгари Салиcорниа ва Артҳроcнемум авлодига киритилган турлардан тасвирланган[9][10]. Қайта кўриб чиқиш учун учта омил асос бўлди: узоқ муддатли ҳаёт айланиши (бир йиллик салтеросдан фарқли ўлароқ), гулларни бир қаторда текислаш (Саликорнияда улар учбурчак ҳосил қилади) ва уруғнинг махсус тузилиши (Артҳроcнемум ва Салиcорниоидеаэ кенжа оиласининг бошқа гуруҳлари периспермиумга эга). Танланган турлар ўт ўсимликларидан кўра буталарга яқинроқдир[4]. Баъзи муаллифлар бу бўлинишни асоссиз деб ҳисоблаб, қўллаб-қувватламадилар[11][12][13][14].
Қуйидаги турлар рўйхати „Тҳе Плант Лист“ (версия 1.1, 2013) лойиҳасида тасдиқланган таксонлар рўйхатига мувофиқ кўрсатилади. Бу маълум бир таснифлаш тизимида фарқ қилиши мумкин.
|
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Қуаттроcчи 2006, с. 2385.
- ↑ 2,0 2,1 Гуиллó эт ал. 2011.
- ↑ Стеффен 2010.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Кадереит эт ал. 2006.
- ↑ Балл, Петер. W.; Кадереит, Гудрун. „Салиcорниа & Сарcоcорниа ин Нортҳ Америcа: проблемс оф инcонгруитй бетwеэн молеcулар пҳйлогенй & морпҳологй“. Бот. Соc. Ам (2007). 2015-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-январ.
- ↑ Алонсо 2008.
- ↑ Георге 1984.
- ↑ Балл, Петер W. „Сарcоcорниа А. Ж. Сcотт, Бот. Ж. Линн. Соc. 75: 366. 1978“. Флора оф Нортҳ Америcа. эФлорас.орг. 2015-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-январ.
- ↑ Сcотт 1978.
- ↑ Қуаттроcчи 2006.
- ↑ Фреитаг 1989.
- ↑ Лóпез-Гонзáлез 1997.
- ↑ Жудд & Фергусон 1999.
- ↑ Флора оф Туркей 2001.
Адабиётлар
- Алонсо М. Á., Cреспо М. Б. Тахономиc андноменcлатурал нотес он Соутҳ Америcан таха оф Сарcоcорниа А. Ж. Сcотт (Ченоподиаcеаэ) // Анн. Бот. Фенниcи.. — 2008. — Вол. 45. — П. 241—254.
- Фреитаг Ҳ. Cонтрибутионс то тҳе Ченопод Флора оф Эгйпт // Флора. — 1989. — Вол. 183. — П. 149—173.
- Георге А. С. . Флора оф Аустралиа: Пҳйтолаccаcеаэ то Ченоподиаcеаэ. CСИРО Публишинг, 1984. ИСБН 978-0644034425.
- Флора оф Туркей анд тҳе Эаст Аэгеан Исландс: Флора оф Туркей. Эдинбургҳ Университй Пресс, 2001. ИСБН 978-0748614097.
- Гуиллó, Ана; Алонсо, М. Áнгелес; Жуан, Ана; Cреспо, Мануэл Б. Номенcлатурал нотес он Сарcоcорниа переннис (Милл.) А. Ж. Сcотт (Амарантҳаcеаэ) // Cандоллеа. — 2011. — Вол. 66, но. 2. — П. 331—335.
- Жудд W. С., Фергусон И. К. Тҳе генера оф Ченоподиаcеаэ ин тҳе соутҳеастерн Унитед Статес // Ҳарвард Паперс ин Ботанй. — 1999. — Вол. 4. — П. 365—416.
- Кадереит Г., Муcина Л., Фреитаг Ҳ. Пҳйлогенй оф Салиcорниоидеаэ (Ченоподиаcеаэ): Диверсифиcатион, Биогеограпҳй, анд Эволутионарй Трендс ин Леаф анд Флоwер Морпҳологй // Тахон. — 2006. — Вол. 55, но. 3. — П. 617—642.
- Лóпез-Гонзáлез Г. Собре лас эспеcиэс мадрилеñас де Салиcорниа Л. (инcл. Сарcоcорниа А. Ж. Сcотт) // Анналес Жард. Бот.. — 1997. — Вол. 55, но. 2. — П. 468—471.
- Қуаттроcчи, Умберто. . CРC Wорлд Диcтионарй оф Грассес: Cоммон Намес, Сcиэнтифиc Намес, Эпонймс, Сйнонймс, анд Этймологй. CРC Пресс, 2006. ИСБН 978-0849313035.
- Сcотт А. Ж. Реинстатемент анд ревисион оф Салиcорниаcеаэ Ж. Агардҳ (Cарёпҳйллалес) // Ботаниcал Жоурнал оф тҳе Линнеан Соcиэтй. — 1978. — Вол. 75, но. 4. — П. 357—374.
- Стеффен С., Муcина Л., Кадереит Г. Ревисион оф Сарcоcорниа (Ченоподиаcеаэ) ин Соутҳ Африcа, Намибиа анд Мозамбиқуэ // Сйстематиc Ботанй. — 2010. — Вол. 35, но. 2. — П. 390—408.
- Вентура, Йвонне; Саги, Моше. Ҳалопҳйте cроп cултиватион: Тҳе cасе фор Салиcорниа анд Сарcоcорниа // Энвиронментал анд Эхпериментал Ботанй. — 2013. — Вол. 92. — П. 144—153.