Sarkolit
Сарколит (На4Cа12Ал8Си12О46(СиО4,ПО4)(ОҲ,Ҳ2О)4(CО3,Cл)) — ўзининг ранги туфайли номланган минерал. Унинг номи юнонча сáрх сўзидан келиб чиққан (сл), гўшт деган маънони англатади ва юнонча лíтҳос тош сўзидан олинган. У биринчи марта 1959-йилда аниқланган, аммо 1807-йилдан бери амалда бўлган тур [1]. Бу сарколит номи ҳанузгача амалдаги турга тегишли [2]. Тадқиқотчилар лабораторияда етиштирилган сарколитларни бир хил кристалл тузилиш ва формулага эга яратишга муваффақ бўлишди, гарчи лабораторияда ўстирилган сарколитлар турли хил, бир ўқли (-) оптик хусусиятларга эга [1].
| Сарколит | |
|---|---|
|
| |
| Асосий | |
| Формуласи | На4Cа12Ал8Си12О46(СиО4,ПО4)(ОҲ,Ҳ2О)4(CО3,Cл) |
| Физик хусусиятлари | |
| Ранги | Го'шт-пушти, го'шт-қизил, қизил, қизг'иш оқ, рангсиз |
| Қирра ранги | оқ |
| Ялтироқлик | шишасимон |
| Шаффофлик | шаффоф |
| Қаттиқлик | 6 |
| Синиши | мўрт |
| Зичлиги | 2,91 - 2,96 г/см³ г/см³ |
| сингонияси | Тетрагонал |
Хусусиятлари
Сарколит яхши шаклланган тартибсиз массаларда 2,5 см гача бўлган тенг псевдокубик майда яримбурчак кристалларни ўсади [2]. У асосан кислород (40,72 %), калций (25,50 %) ва кремний (17,87 %) дан иборат, аммо акс ҳолда алюминий (11,45 %), натрий (2,44 %) ва фтор (2,01 %) мавжуд. У ҳеч қандай радиоактив хусусиятларни кўрсатмайди[3]. Фтор водород ва водород хлоридда эрийди [4]. Илгари у ўзига хос псевдокубик одат туфайли гўшт рангли аналсима нави ҳисобланарди. 1824-йилда Брук туфайли минерал тетрагонал ва дипирамидал эканлиги маълум бўлди. Морфологик ва кристаллографик тадқиқотлардан сўнг сарколит бошқа тур эканлиги маълум бўлди. Таснифлаш ҳам кураш эди. Аввалига у дала патоиди ҳисобланган, кейин мелилит гуруҳига киритилган. Охир-оқибат у мариалит-меионит сериясининг кимёвий ўхшашлиги туфайли скаполит гуруҳига жойлаштирилди [5].
Атроф-муҳит ва фойдаланиш
Сарколит контактли метаморфланган оҳактошли вулқон чиқишида пайдо бўлиши мумкин [3]. Шунинг учун у Монте-Сомма вулқон жинсларининг типик жойлашувидир. Ушбу минералнинг Америка провайдерлари бор, улар Коннектикут ва Невадада жойлашган [1]. Энг кенг тарқалган аралашмаларга олтингугурт, титаниум, магний, марганец, темир, калий, фосфор, хлор ва стронсий киради [2]. Бу Монте- Соммадаги гранат, аугит ва геленит билан Ангуиллара Сабазиадаги аугит, фторит ва ҳауйне билан боғлиқ [6]. Ўзининг мустаҳкамлиги туфайли сарколит одатда заргарлик тошлари сифатида ишлатилмайди [1].
Номланиш бо'йича баҳслар
Ушбу минерал атрофида мунозарали тадқиқотлар мавжуд. Кўпгина маълумотномаларда Томсон сарколитнинг кашфиётчиси деб даъво қилинади аммо бу борада иккита мунозарали баёнотлар мавжуд. Биринчиси Томсон исми одатда нотўғри ёзилган ва Томпсон сифатида ёзилади. Тахминларга кўра Томсон тўғри имло йўлидир чунки у имзолаган китоблари ва васиятномаларида бунга далил бор. Иккинчиси шундаки Томсон 1806-йилда вафот этган ва 1807-йилда унинг қоғози топилмаган ва ҳеч ким ҳақиқий нашрдан иқтибос келтирмаган. Сарколит дастлаб Томпсон номини ишлатган Воқуэлин томонидан тасвирланган, Хауй эса „М. Томсон“ га тўғри ишора қилади. Ваукелнинг қоғозда кўрсатилган материали сарколит эмас, балки лавада ҳам ўсадиган гмелинит эканлиги аниқланди. Дана уни тўғри талаффуз қилган, аммо бешинчи нашрда Фаужас-Сент-Фонднинг Неаполга Томсоннинг ўлими ҳақида ёзган мактуби туфайли Томпсон деб ёзилган [7].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Сарcолите Валуэ, Приcе, анд Жеwелрй Информатион“ (эн). Интернатионал Гем Соcиэтй. Қаралди: 2021-йил 25-октябр. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме ":2" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 2,0 2,1 2,2 „Сарcолите“. www.миндат.орг. Қаралди: 2021-йил 25-октябр. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме ":0" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ 3,0 3,1 „Сарcолите Минерал Дата“. www.wебминерал.cом. Қаралди: 2021-йил 25-октябр. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме ":1" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ „Минералиэнатлас - Фоссилиэнатлас“ (де). www.минералатлас.эу. Қаралди: 2021-йил 25-октябр.
- ↑ Марас, Адриана; Парис, Элеонора (1987). "Тҳе cрйстал чемистрй оф сарcолите". Cанадиан Минералогист 25: 731–737. ҳттпс://рруфф.инфо/уплоадс/CМ25_731.пдф.
- ↑ "Сарcолите". Ҳандбоок оф Минералогй. ҳттп://www.ҳандбоокофминералогй.орг/пдфс/сарcолите.пдф.
- ↑ Ливингстоне, А. (Марч 1984). "Флуорине ин сарcолите: аддитионал ҳисторй анд неw чемиcал дата". Минералогиcал Магазине 48 (346): 107–112. дои:10.1180/минмаг.1984.048.346.14. ҳттпс://рруфф.инфо/уплоадс/ММ48_107.пдф.