Sartarosh

Сартарош — бу одамнинг қиёфасини ўзгартириш ёки сақлаб қолиш учун соч кесиш ёки соч турмагини тўғирлайдиган одам. Бунга сочларни бўяш, кесиш ва сочларни текстура қилиш усулларининг комбинациялари киради. Канададаги профессионал унвонлар қаторига „сартарош“, „соч ранги бўйича мутахассис“ ва „парик стилисти“ киритилган. Ҳар бир профессионал унвоннинг „шогирд“ версияси ҳам мавжуд^[1]. Файл:Wег мет де дроогкап Wеэкнуммер 60-40 - Опен Беэлден - 72076.огв

Тарих

„Сартарош“ сўзи немисчадан келиб чиққан бўлиб, Перücкенмачер, яъни парик ишлаб чиқарувчи деган маънони англатади. Германиянинг ўзида бу сўз узоқ вақтдан бери ишлатилмаган ва эскирган германизмдир.

Сартарошлик Россия Империясида

Ўрта асрлардан то ХИХ асрнинг ўрталарига қадар чақирувга юрадиган яъни чақирса борадиган саратарошлар хизмати кенг тарқалган. Бу одамлар ўз мижозларининг соч соқолларини хонадонларида ёки бозорларда олиб қўйишган. Қоидага кўра, сартарошларнинг бир қўлида асбоблар ва парфюмерия қутиси бўлган ва бошларига кўчма стул қўйилган.

Хизматлар

Сартарошлар томонидан тақдим этиладиган хизматлар турлари:

Сочни даволаш Соч кесиш олов соч турмаги Иссиқ қайчи билан соч турмаги Соч турмаклаш Кечки соч турмагини яратиш Африкалик браидларни тўқиш Сочни бўяш таъкидлаш бошини кесиш Ранг бериш

Жиҳозлар

Сартарошлар учун асбоблар 4 гуруҳга бўлинади:

Сочни тараш учун асбоблар;
Соч кесиш учун асбоблар;
Сочни жингалаклаш ва шакллантириш воситалари.
Сочни бўяш воситалари.

Сартарошларнинг Соғлиқларига хавф омиллари

Репродуктив

Аксарият сартарошлар туғиш ёшидаги аёллар бўлиб, бу иш жойидаги потенциал таъсирлар ва улар келтириб чиқариши мумкин бўлган хавф-хатарларга қўшимча бўлади^[2] Сартарошлик билан шуғулланувчи оналар билан туғишнинг салбий оқибатлари, масалан, кам вазн, эрта туғилиш, перинатал ўлим ва ҳомиладорлик ёшига нисбатан кичик бўлган чақалоқлар каби холатлар аниқланган^[3]^[4]. Бироқ, бу тадқиқотлар индивидуал хавф омиллари ва туғилишнинг салбий оқибатлари ўртасида аниқ боғлиқликни кўрсата олмайди.

Онкологик

Халқаро Саратон тадқиқотлари агентлиги ёки ИАРC хабар беришича: сартарошлар ва сартарошларнинг иш жойида топилган кимёвий моддаларнинг салбий таъсирини таснифлар экан „одамлар учун кансероген бўлиши мумкин“ ёки 2А тоифасига киришини айтишган^[5]. Бу қисман ҳайвонлар ва лаборатория тадқиқотларида мутаген ва кансероген таъсир кўрсатган соч маҳсулотларида тарихан топилган кимёвий бирикмаларнинг мавжудлиги билан боғлиқ^[5]. Бироқ, худди шундай изчил таъсирлар одамларда ҳали тўлиқ аниқланмаган. Соч бўёқларининг салбий таъсири ва эркаклар сартарошларида сийдик пуфаги яллиғланиш хавфининг ошиши билан боғлиқликни кўрсатадиган тадқиқотлар мавжуд, аммо аёлларда эмас. Сартарошларда тухумдонлар, кўкрак ва ўпка саратони каби бошқа хавфли касалликлар ҳам ўрганилган, аммо бу тадқиқотлар натижалари потенциал чалкашлик туфайли ноаниқ бўлган ёки хавфнинг ошишини кўрсатмаган.

Респиратор

Нафас олиш Учувчи органик бирикмалар сартарошхоналарда энг катта ингалация таъсири эканлиги кўрсатилган, энг катта консентрациялар соч бўёқларини аралаштириш ва соч спрейларини қўллашда содир бўлади^[6]. Нафас олиш йўлларининг бошқа муҳим таъсирлари орасида этанол, аммиак ва формалдегид бор. Таъсир қилиш концентрацияси одатда улар ишлаётган ҳудудда вентиляция мавжудлиги ёки йўқлиги билан боғлиқ эканлиги аниқланган^[7]. Тадқиқотлар сартарошлар орасида бошқа гуруҳларга нисбатан йўтал, хириллаш, ринит ва нафас қисилиши каби нафас олиш билан боғлиқ белгиларининг кўпайишини кўрсатди^[8]^[9] Спирометрия бўйича ўпка функцияси даражасининг пасайиши ҳам кузатилган.

Тери

Тери Контакт дерматит — бу сартарошларда кузатиладиган кенг тарқалган дерматологик ташхис^[10] Аллерген сезгирлиги сартарошхоналарда контакт дерматитнинг кўп ҳолатларининг асосий сабаби ҳисобланади, чунки соч бўёқлари ва оқартирувчи воситалар, шунингдек, доимий жингалаклаш воситаларида маълум сезгирлаштирувчи кимёвий моддалар мавжуд^[11] Сартарошлар, шунингдек, қўлларини тўғридан-тўғри сувга чўмдириш ёки ҳўл сочлар ва ускуналарни ишлатиш орқали нам ишларга катта вақт сарфлайдилар. Иш вақтидан ташқари, ушбу турдаги иш терининг табиий ҳимоя тўсиғининг шикастланиши туфайли сартарошлар орасида тирнаш хусусияти берувчи дерматитнинг кўпайишига ҳам таъсир кўрсатади^[12].

Манбалар

[1] ҳттпс://www23.статcан.гc.cа/имдб/п3ВД.пл?Фунcтион=гетВД&ТВД=122372&CВД=122376&CПВ=6341&CСТ=01012011&CЛВ=4&МЛВ=4

[2] ҳттпс://www.нcби.нлм.ниҳ.гов/пмc/артиcлес/ПМC4260452

[3] ҳттпс://www.нcби.нлм.ниҳ.гов/пмc/артиcлес/ПМC1740337

[4] ҳттп://линк.спрингер.cом/10.1007/с00420-014-1011-0

[dx.doi.org-5] 5,0 ^5,1 ҳттпс://дх.дои.орг/10.1016/0003-2670(95)90241-4

[6] ҳттпс://www.нcби.нлм.ниҳ.гов/пмc/артиcлес/ПМC2819791

[7] ҳттп://линк.спрингер.cом/10.1007/с11356-019-05402-9

[8] ҳттпс://дх.дои.орг/10.1007/с00420-020-01645-з

[9] ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/10.1002/ажим.10293

[10] ҳттпс://онлинелибрарй.wилей.cом/дои/10.1111/cод.12315.

[11] ҳттпс://иждвл.cом/cонтаcт-дерматитис-то-ҳаир-де-ан-упдате/

[12] ҳттпс://www.нcби.нлм.ниҳ.гов/пмc/артиcлес/ПМC4097089

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]