Ziyosfera

Saruhan Bey

Саруҳан Бей (ваф.1346) 14-асрда Ғарбий Анадолуда маркази Маниса бўлган Сарухонўғуллари беклигининг асосчиси ҳаразмлик туркман ҳукмдори[1][2][3][4][5][6].

Сарухан
Вафоти 1346-йил
Маниса
Дафн этилган жой
Саруҳан бей мақбараси,Муниса
Касби Ҳукмрон

Ҳаётий

Отаси Алпағу бек, отаси Сарухон[7]. Унинг таниқли укалари Чоға Бей ва Али Пошодир. Саруҳан бек Салжуқийлар сулоласининг маргра хўжайини ва унинг қўмондонлигидаги қўмондонлардан(нöкер)бири бўлган деб тахмин қилинади[8][9][10]. У 3 йиллик қамалдан кейин Манисани Византиядан олди. Унинг қабри Манисадаги Саруҳан Бей мақбарасида (шунингдек,Саруҳан Баба қабри, Корҳане ёки Гурҳане қабри сифатида ҳам танилган)[11].

Манисанинг забт этилиши

Манисанинг фатҳ жараёни ва қандай қўлга киритилгани ҳақида манбаларда етарлича маълумот йўқ. Бироқ, бугунги кунгача сақланиб қолган миш-мишлар мавжуд бўлиб, улардан биринчиси;Сарухон бек Манисага шарқдан ҳужум қилиб, аскарларига кўпроқ кўрсатиш учун эчкиларнинг шохларига шам (ёки маш’ал) қўйиб,Маниса қал’аси томон жўнатади.Шарқдаги бу уруш охирида Маниса олингани ҳақида миш-мишлар бор. Манисада тасвирланган ҳудуднинг номи Қиртиқ. Халқ бу сўз душманни синдирдик деган сўздан келиб чиққан дейишади. Айтилган ҳудудда шу номдаги қишлоқ бўлган бўлса-да, бугунги кунда Қиртиқ қабристони бор[12][13][14][15]. Иккинчиси;Уруш эрталабгача давом этди, куннинг биринчи ёруғлиги билан Византияликлар мағлубиятга учради ва бугунги кунда шаҳарнинг ғарбидаги Хорозкўй деб номланувчи туманга қайтарилди[12][16][17]. Илгари Манисанинг забт этилиши байрам сифатида нишонланган бўлса, бу анъана бутунлай унутилган.

Ибн Баттута билан учрашув

Манисага ташриф буюрган Ибн Батута саёҳат китобида Саруҳан бек ҳақида шундай ёзган;"Шаҳар ҳокими Сарухон исмли кишидир. Бу ерга кирганимизда бир неча ой олдин вафот этган ўғлининг қабрида топдик. Ота-она шу қабрда туну тонгни ўтказди. Боланинг жасади ювилиб, тайёрланган(балзамланган)калайга, темир билан қопланган ёғоч тобутга солинган ва мурданинг ҳидини йўқотиш учун очиқ гумбазга осиб қўйилган. Бироз вақт ўтгач, том қурилиб, тобут ерга туширилиб, ўликларнинг кийимлари ёпиларди. Мен илгари кўп ҳукмдорлар учун шундай қилинганини кўрганман" [18].Саруҳан бей ва унинг рафиқаси ҳали ҳам шоманизм таъсирида бўлгани ва турклар Исломни қабул қилганидан кейин ҳам унинг таъсири давом этганлигини кўрсатиши билан қизиқ.Ибн Батутанинг "Мен буни аввал ҳам кўрганман" деб тилга олиниши туркийларнинг шоманизмга бўлган садоқатини кўрсатувчи изоҳдир[19][20][21].

Архитектура тадқиқотлари

Саруҳан Бейнинг ягона маълум асари – Саруҳан Бей Масжиди (Ҳаcет Масжиди), шунингдек,Маниса қал’асида жойлашган ҳозирда қаровсиз қолган Кале масжиди деб ҳам аталади[22][23].

Манбалар

  1. ↑ Тҳе Оттоман Эмирате (1300-1389): Ҳалcён Дайс ин Cрете 1 : а Сймпосиум Ҳелд ин Ретҳймнон 11-13 Жануарй 1991. Cрете Университй Пресс, 1993. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  2. ↑ Cултурал атлас оф тҳе Туркиш wорлд. Тüрк Кüлтüрüне Ҳизмет Вакфı, Туркиш Cултурал Сервиcе Фоундатион, 1997. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  3. ↑ Тüрк дили тариҳи: дöнем, эсер, библиёграфя. Öтüкен, 2005. ИСБН 978-975-437-517-6. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  4. ↑ Çоcуклара Османлı Тариҳи: Тариҳин эн бüйüк Тüрк-İслам Девлети. Дüнянıн эн сойлу, эн şэрефли ве эн узун öмüрлü ҳанеданıнıн курдуğу сон cиҳанşûмул импараторлук. Аср-ı сеâдет ве Ҳулефâ-и Рâşидîн девирлеринден сонра Ҳак ве адâлете риâетте эн üстüн севиее йüкселен Мüслüман Тüрк Девлети.. ноктаэкитап, 28 Теммуз 2016 — 54--бет. ГГКЕЙ:1ДГЖДУПК7Қ6. 
  5. ↑ Османлı тариҳи: cилт. Узанçарşıлı, İ.Ҳ. Курулуşтан İстанбул'ун фетҳине кадар (1947). Тüрк Тариҳ Куруму Басıмеви, 1947. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  6. ↑ Тüркие тариҳи. Тüрк Тариҳ Куруму Басıмеви, 1990. ИСБН 978-975-16-0257-2. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  7. ↑ Баşлангıcıндан заманıмıза кадар бüйüк Тüркие тариҳи: Тüркие'нин сиясî, меденî, кüлтüр, теşкилâт ве сан'ат тариҳи. Öтüкен Яйıневи, 1977. 
  8. ↑ İлк Османлıлар ве батı Анадолу бейликлер дüнясı. Китабеви, 2001. ИСБН 978-975-7321-40-8. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  9. ↑ Селçуклу İмпараторлуğу тариҳи. Гüвен Матбааси, 1972. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  10. ↑ Проф. Др. Фикрет Иşıлтан'а 80. доğум йıлı армаğанı. İстанбул Üниверситеси Эдебият Факüлтеси, 1995. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  11. ↑ Кареси, Саруҳан, Айдıн ве Ментеşэ бейликлери параларı. Эндер Нüмисматик Яйıнларı, 2000. ИСБН 978-975-93806-0-1. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  12. ↑ 12,0 12,1 Саруҳаноğулларı ве Османлı класик дöнеминде Маниса'да яşаян кüлтüрел излери. Маниса Валилиğи, 1999. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  13. ↑ Оğузлардан Ятаğан Маҳмуд Султан. Уюм Яйıнcıлıк Пазарлама Туризм Лимитед Şти., 1997. ИСБН 978-975-7059-04-2. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  14. ↑ Проф. Др. Фикрет Тüркмен армаğанı. Канйıлмаз матбаасı, 2005. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  15. ↑ Маниса'нıн кüлтüр ве табиат варлıкларı: Маниса меркездеки таşıнмаз кüлтüр варлıкларıнıн корунмасı ве ресторасёну панели, 28 Нисан 1992. Маниса Беледие Баşканлığı, 1993. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  16. ↑ Маниса тариҳи. Ресимли Ай Матбаасı, 1939. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  17. ↑ Эге Денизинде илк Тüрк деря бейлери. Яşар Эğитим Кüлтüр Вакфı Яйıнларı, 1979. Қаралди: 24 теммуз 2020. 
  18. ↑ Эски Тüрк дини (гöк танрı инанcı) ве Алевîлик-Бектаşилик. Тüрк Дüнясı Араşтıрмаларı Вакфı, 1992. ИСБН 978-975-498-051-6. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  19. ↑ Ҳепимиз бираз şаманıз. А. Мунис Армаğан, 2008. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  20. ↑ Ася'дан Анадолу'я Тüрклер'ин анı дефтери. Билкар, 2006. ИСБН 978-975-98001-2-3. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  21. ↑ ТÜРК ГЕЛЕНЕКЛЕРİ: Тüрклерин Яşам Тарзı.... ноктаэкитап, 1 Теммуз 2018 — 155--бет. ГГКЕЙ:ЭCРЖ7Д58WХН. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  22. ↑ Саруҳаноğулларı ве эсерлерине даир весикалар (773 Ҳ.-1220 Ҳ.). Ресимли Ай Матбаасı, 1946. Қаралди: 23 теммуз 2020. 
  23. ↑ ВИ. Ортаçаğ ве Тüрк Дöнеми Казı Сонуçларı ве Санат Тариҳи Семпозёму: билдирилер. Эрcиес Üниверситеси, 2002. Қаралди: 23 теммуз 2020.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Saruhan_Bey" dan olindi