Сати (пали: сати[1]; санскритча: स्मृति смṛти), сўзма-сўз „хотира“[2] ёки „сақлаб қолиш“[3] маъноларини англатади ва одатда „онглилик“ деб таржима қилинади, „кузатишларни эслаб қолиш“[4] деган маънони билдиради. Бу Буддист амалиётининг муҳим қисмидир. Унга тўрт асосий онглилик пойдевори, беш идрок, беш куч, маърифатга эришишнинг еттита омили, саккиз карра эзгу йўл ва тушуниш даражасига эришиш каби дҳармаларни эслаб қолиш маънолари киради[5]. Шунингдек, у бадан ва ақл ҳодисаларининг дҳармаларига нисбатан аниқ хабардорликни сақлаш амалини англатади[6], бунинг мақсади ёмон ҳолатларнинг пайдо бўлишига қарши туриш ва яхши ҳолатларни ривожлантиришдир[7][8]. Бу маърифатга эришишнинг еттита омилининг биринчисидир. „Тўғри“ онглилик (Пали: саммā-сати, Санскрит: самяк-смṛти) саккиз карра эзгу йўлнинг еттинчи унсуридир.

Таърифи

„Онглилик“ деб таржима қилинган бу буддизм атамаси, „кузатишларни эслаб қолиш“[4] деган маънони англатади ва Пали тилидаги сати ва унинг Санскрит тилидаги мослашуви смṛти сўзларидан келиб чиққан. Роберт Шарфнинг сўзларига кўра, бу атамаларнинг маъноси кенг мунозара ва муҳокамаларга сабаб бўлган[8]. Смṛти дастлаб Ведик анъанасида муқаддас матнларни эслаб қолиш каби „эсламоқ“, „хотирламоқ“, „ёдда сақламоқ“ маъноларини англатган. Сати атамаси, муқаддас ёзувларнинг таълимотларини „эслаб қолиш“ни англатади. Сатипаțțҳāна-суттада сати атамаси ҳақиқатдан хабардорликни сақлашни англатади, бунда сезги идроклари иллузия сифатида тушунилади ва шу орқали ҳодисаларнинг ҳақиқий табиатини кўриш мумкин[8]. Шарф Милиндапанҳага ишора қилиб, унда сатининг пайдо бўлиши тўрт асосий онглилик пойдевори, беш идрок, беш куч, маърифатга эришишнинг еттита омили, саккиз карра эзгу йўл ва тушуниш даражасига эришиш каби дҳармаларни эсга солишини тушунтирилганлигини таъкидлайди[5].

Изоҳлар

Манбалар

  1. ↑ „Сати“. Тҳе Пали Техт Соcиэтй'с Пали-Энглиш Диcтионарй. Дигитал Диcтионариэс оф Соутҳ Асиа, Университй оф Чиcаго. 2012-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Интервиэw wитҳ Бҳиккҳу Бодҳи: Транслатор фор тҳе Буддҳа“.
  3. ↑ Леcтуре, Станфорд Университй Cентер фор Cомпассион анд Алтруисм Ресеарч анд Эдуcатион, c 18:03 [1] (Wайбаcк Мачине сайтида Новембер 20, 2012, санасида архивланган)
  4. ↑ 4,0 4,1 Вималарамси 2015, с. 4.
  5. ↑ 5,0 5,1 Шарф 2014, с. 943
  6. ↑ Гетҳин 1992.
  7. ↑ БОДҲИ, БҲИККҲУ „Инвестигатинг тҳе Дҳамма“ (2022-йил 1-март).
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Шарф 2014, с. 942.

Адабиётлар

Ҳаволалар