Scratch (dasturlash tili)
 | Бу мақолада манбалар <реф></реф> тегларига олинмаган ёки умуман кўрсатилмаган. |
 | |
| Муаллифи | Митчел Резник ва Алан Кей (англ. Митчел Ресниcк) |
|---|---|
| Операцион тизим | Миcрософт Wиндоwс, маcОС, Линух (виа рендерер), ҲТМЛ5(виа wеб броwсер), иОС, иПадОС, анд Андроид. |
| Файл форматлари | .сб , .сб2 , .сб3 |
| Вебсайт | сcратч.мит.эду |
Сcратч (скреч, скреч) дастурлаш тили оддий ва тушунарли бўлганлиги сабабли, унда нафақат ўқувчилар, балки боғча ёшидаги болалар ҳам ўз лойиҳаларини амалга оширишлари мумкин.Сcратч дастурлаш муҳитига ЛЕГО конструкторлик дастури асос қилиб олинган, шу боисдан ҳам унинг давомчиси ҳисобланади. Лойиҳаларни ташқи воситалар ёрдамида мустақил ҲТМЛ5, Андроид иловалари, Бундле (маcОС) ва ЭХЕ файлларига экспорт қилиш мумкин. Хизмат МИТ Медиа Лабораторияси томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, 70 дан ортиқ
арга таржима қилинган ва дунёнинг аксарият қисмларида қўлланади. Сcратч ўқитилади ва мактабдан кейинги марказларда, мактаблар ва коллежларда, шунингдек, бошқа давлат билим муассасаларида қўлланади. 2023-йил 15-феврал ҳолатига кўра, тилнинг расмий веб-сайтидаги ҳамжамият статистикаси 103 миллиондан ортиқ фойдаланувчи томонидан баҳам кўрилган 123 миллиондан ортиқ лойиҳани, ҳозиргача яратилган жами 804 миллиондан ортиқ лойиҳаларни (шу жумладан, баҳам кўрилмаган лойиҳаларни) ва веб-сайтларга ойига 95 миллиондан ортиқ ташрифни кўрсатади.
Сcратч дастурлаш муҳити асосий тушунчалари (Скрипт, Спрайт ва Саҳна)лар ҳисобланади.
Скрипт (дастур) — маълум алгоритм асосида кетма-кет тахланган рангли блоклар
Сприте (спрайт – асрагувчи руҳ, фаришта) — Сcратч дастури стилида яратилган обект
(қаҳрамон). Спрайтлар ўз либослари (cостумес) ва уларни ҳаракатга келтирувчи буйруқлардан (скриптлар) ташкил топган.
Стаге (саҳна) — дастур ишга туширилгач, спрайтлар ҳаракатини кузатиш мумкин бўлган ишчи ойна.
Сcратч каби веб-сайт фойдаланувчиларга турли хил медиаларни (жумладан, графика, овоз ва бошқа дастурларни) ижодий йўллар билан, масалан, видео ўйинлар, анимациялар, мусиқа ва симуляциялар каби лойиҳаларни яратиш ва "ремикслаш" орқали аралаштириш имконини беради.Блок — дастурнинг энг кичик (минимал) фрагменти (бўлаги). У буйруқ, оператор, ўзгарувчи
ёки функсия бўлиши мумкин. Блоклар вазифасига кўра 9 та рангга ажратилган.
| Блоклар | Буйруқлар | |
|---|---|---|
| Ҳаракат | Бурчаклар ва йўналишлар каби спритларнинг ҳаракат блоклари | |
| Кўриниш | Спрайтнинг визуал тасвирларини бошқаради яъни ташқи кўриниш(костюмлар) | |
| Овоз | Аудио файллар ва эффектларни ижро этади
овоз, мусиқа блоки ҳисобланади | |
| Воқеалар | Воқеалар бошқарувчилари ва эшиттиришлар.Жараёнлар блоки | |
| Бошқарув | Шартлар, сикллар ва клонлаш яъни бошқарув блоки | |
| Сенсинг | Спрайтлар бошқа спрайтлар, сичқонча кўрсаткичи ва фон билан ўзаро алоқада бўлиши мумкин.қисқа ном билан сенсор блоки | |
| Операторлар | Математик операторлар ва таққослашлар | |
| Ўзгарувчилар ва рўйхатлар | Ўзгарувчиларга кириш ва ўрнатишни блоклайди. Булутли ўзгарувчиларга лойиҳанинг барча ишлайдиган версиялари кириши мумкин. | |
| Менинг блокларим | Фойдаланувчи томонидан белгиланган функциялар, блоклар сифатида фойдаланиш мумкин. Улар экранни янгиламасдан ишлаш имкониятига эга. | |
| Кенгайтмалар | Қуйида тушунтирилган | |
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Сcратч (дастурлаш тили)“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- расмий сайт
- Сcратч Cурлиэ каталогида