Мигуэл Жуан Себастиáн Пиñэра Эчениқуэ (1949-йил 1-декабр — 2024-йил 6-феврал) – Чили давлат ва сиёсат арбоби[1], иқтисодчи, тадбиркор, миллиардер. 2010-йил 11-мартдан 2014-йил 11-мартга қадар ва яна 2018-2022-йилларда мамлакат президенти[2][3].

Мигел Хуан Себастиан Пинера Эчиник
Мигуэл Жуан Себастиáн Пиñэра Эчениқуэ
Чили 37-президенти
Мансаб даври
2018-йил 11-мартдан – 2022-йил 11-мартгача
Ўтмишдоши Мичелле Бачелет
Вориси Габриэл Бориc
Мансаб даври
2010-йил 11-мартдан – 2014-йил 11-мартгача
Ўтмишдоши Мичелле Бачелет
Вориси Мичелле Бачелет
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 1-декабр 1949-йил
Сантяго, Чили
Вафоти 6-феврал 2024-йил(2024-02-06)
(74 ёшда)
Ранко, Чили
Сиёсий партияси Чили Миллий тикланиш партияси
Мукофотлари Muqaddas Olaf ordeni katta xochi kavaleri

Христиан-демократ сиёсатчи ва дипломатнинг ўғли. Чили католик университетида бизнес бошқаруви ва Гарвард университетида иқтисод бўйича таҳсил олган. Унинг тахминий бойлиги миллиард долларга тенг. Форбес маълумотларига кўра, 2019-йилда 2,8 миллиард долларга тенг бойлик билан Чилидаги энг бой одамлардан бирига айланди[4][5].

Либерал-консерватив Миллий янгиланиш партияси аъзоси. 1990-йилдан 1998-йилгача Шарқий Сантяго округи сенатори бўлиб ишлаган, 2005-йилги президентлик учун сайловларда Мишел Бачелетга ютқазган. 2010-йилда муваффақият қозонган. Чилининг 1958-йилдан буён демократик йўл билан сайланган биринчи консерватив президенти[6][7] бўлди.

2019-йил охирида бошланган ижтимоий тартибсизликлардан сўнг, Пинеранинг президентлик тамойили бўйича бошқарув қобилиятининг пасайиши, Чили де-факто парламентаризм ҳолатида ёки парламентар бўлиши керак деган даъволарга олиб келди[8][9][10][11].

Биографияси

Пиñэра Жосе Пиñэра Карвалло ва Магдалена Эчениқуэ Розаснинг олтинчи фарзанди. Унинг ота-боболари орасида онасининг катта бувиси Луиса Пинто-Гармендия, президент Анибал Пинто Гармендиянинг синглиси ва президент Франсиско Антонио Пинтонинг қизи, Луиса Гармендия Алурралде ҳам бор[12]. Дунёдаги энг қадимий Рим-католик епископи Бернардино, унинг жияни бўлиб, 2020-йилда CОВИД-19 асоратлари туфайли вафот этган[13][14].

Пинеранинг оиласи унинг туғилганидан бир йил ўтиб Белгияга, кейинроқ Ню-Ёрк шаҳрига кўчиб ўтди. Отаси Чилининг Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги вакили бўлган. Пиñэра 1955-йилда Чилига қайтиб келди ва Cолегио дел Вербо Дивинога ўқишга кирди. 1967-йилда тугатди[15].

Кейинроқ, Пиñэра Чилидаги Папалик католик университетига ўқишга кирди ва 1971-йилда тижорат муҳандислиги бўйича бакалавр даражасини олди. Ўқишни тугатгач, у ҳар бир синфдаги энг яхши ўқувчига бериладиган Раул Ивер Оксли мукофотига сазовор бўлди[16].

Пиñэра иқтисод бўйича аспирантурани учун қисман Фулбрайт дастури бўйича Гарвард университетида давом этди. Гарвардда ўқиган вақтларида Пиñэра ва синфдоши „Жоурнал оф Эcономиc Ҳисторй“ журналида „Қадимги жанубнинг қулларнинг минтақалараро ҳаракатидаги улуши“ номли мақола муаллифи бўлишди[17]. Гарвардда уч йил ўтгач, Пинера ҳам санъат магистри, ҳам иқтисод фанлари доктори даражасини олди[18].

Пиñэра 1971-йилдан 1988-йилгача Чили университети, Чили папа католик университети ва Адолфо Ибанез университетида иқтисод бўйича ўқитувчи бўлган. 1971-йилда Чили университети қошидаги Иқтисодиёт факултетида, 1972-йилда Валпараисо бизнес мактабида иқтисодий сиёсат назарияси бўлимига раҳбарлик қилган[19].

1989-йилда Сесилия Морел, Даниcа Радиc ва Паула Делано билан бирга Пиñэра „Тадбиркор аёллар“ жамғармасини (Фундаcиóн Мужер Эмпренде) яратди, дастлаб „Ёшлар уйи“ (Ла Cаса де ла Жувентуд) деб номланган. Жамғарма кам таъминланган ёш аёлларнинг ривожланишига ёрдам беришни мақсад қилган[20].

1973-йилда Пинера „Фундаcиóн Футуро“ жамғармасини яратди, унинг президенти бўлди ва директорлари Криштиан Боза, Мария Тереза Чадвик, Ҳуго Монтес, Сесилия Морел, Ренато Поблете, Фабио Валдес бўлишди. Жамғарманинг бош директори – Магдалена Пинера ҳисобланади[21]. Жамғарманинг вазифаси Чилида адолат, эркинлик ва демократияни ривожлантиришга ёрдам беришдир[22]. Пинера президент этиб сайланганидан кейин фонд Фундаcиóн Cултура й Соcиэдад деб ўзгартирилди[23].

Фундаcиóн Cултура й Соcиэдад (собиқ Фундаcиóн Футуро) остида Групо Тантауcо Хуан Карлос Уркиди томонидан бошқарилади. У Пинера ўз президентлиги даврида киритган ёки киритмоқчи бўлган таклифларни қўллаб-қувватлаш учун яратилган[24]. 2005-йилда Пиñэра минтақанинг 118000 гектар ноёб экотизимини ҳимоя қилиш мақсадида Чилоэ оролининг жанубий чеккасида сотиб олинган ва эгалик қилган 1180 км2 хусусий қўриқхона бўлган Тантауко боғини (испанча: Парқуэ Тантауcо) яратди. Унинг жамғармаси жамоат учун очиқ ва экотуристик жой бўлган боғни бошқаради[25]. Пиñэра Чилоэдаги 118 минг гектар майдонни Панамадаги офшор компанияси орқали сотиб олган. У саккиз гектар майдонни Пинера сотиб олишидан олдин бўлган ва ўз оилавий ерларига эгалик ҳуқуқини олиш учун йиллар давомида музокаралар олиб борган ўн олти маҳаллий оилага берди[26][27].

Пиñэра Банcо де Талcа бош директори бўлган. 1982-йилда уни банк қонунчилигини бузганликда айблаб ҳибсга олиш учун ордер чиқарилган, бунда Чили Марказий банкига 38 миллион АҚШ долларидан ортиқ пул тўланмаган[28]. Пинера 24 кун яшириниб юрган. Кейинчалик Олий суд томонидан маъқулланган „Хабеас корпус“ ҳужжати Пинерани оқлади[29].

Манбалар

  1. ↑ Пиñэра се cомпромете а но дешаcер эл легадо де ла Cонcертаcиóн чилена
  2. ↑ Власт богатих: политики-миллиардери из списка Форбес
  3. ↑ „Это не грех и не преступлениэ“, – Себастян Пинера, президент Чили
  4. ↑ „Себастиан Пиñэра“ (эн). Форбес. 2019-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-октябр.
  5. ↑ Аранеда. „Ранкинг де мултимиллонариос Форбес: ¿Қуиéнес сон лос 11 чиленос қуэ фигуран эн ла листа 2018?“ (эс). Эл Мерcурио (2018-йил 6-март). 2019-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-октябр.
  6. ↑ Cоваррубиас, Бáрбара. „Пиñэра фирма аcта қуэ ло проcлама cомо Пресиденте де ла Репúблиcа“ (эс). Эл Мерcурио (2010-йил 1-январ). 2019-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-октябр.
  7. ↑ Аранеда, Жуан-Cарлос. „Ҳитос де ла вида пúблиcа де Пиночет“ (эс). Эл Мерcурио (2002-йил 4-июл). 2019-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 23-октябр.
  8. ↑ „Пресиденте де ла Софофа cреэ қуэ эхисте ун "парламентарисмо де фаcто" қуэ эстá "cаусандо эстрагос"“ (Спаниш). Эл Мострадор (2020-йил 17-ноябр). 2020-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-январ.
  9. ↑ „Пресиденте дел Сенадо: "Си Пиñэра қуиэре сегуир дебе аcептар ун парламентарисмо де фаcто"“. Cанал 13 (2020-йил 14-март). 2020-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 25-январ.
  10. ↑ "Wилл Чиле'с Пенсион Wитҳдраwалс Cаусе Лонг-Терм Паин?". Тҳе Диалогуэ. 17 Деcембер 2020. Арчивед фром тҳе оригинал он 16 Жануарй 2021. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210116172607/ҳттпс://www.тҳерегревиэw.орг/2020/06/24/cоурт-cорреа-чиле-политиcал-институтионал-респонсе-cовид-19/. Қаралди: 25 Жануарй 2021. Себастиáн Пиñэра]]
  11. ↑ Cоурт, Жосефина; Cорреа, Жосé Томáс (24 Жуне 2020). "Чиле'с Политиcал анд Институтионал Респонсе то CОВИД-19". Тҳе Регулаторй Ревиэw. Арчивед фром тҳе оригинал он 16 Жануарй 2021. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20210116172607/ҳттпс://www.тҳерегревиэw.орг/2020/06/24/cоурт-cорреа-чиле-политиcал-институтионал-респонсе-cовид-19/. Қаралди: 25 Жануарй 2021. Себастиáн Пиñэра]]
  12. ↑ Ретамал Фавереау, Жулио; Cелис Атриа, Cарлос; й Муñоз Cорреа, Жуан Гуиллермо – "Фамилиас Фундадорас де Чиле, 1540-1600", Эдиториал Университариа, Сантиаго, 1992. пг. 789
  13. ↑ Делгадо. „Бернардино Пиñэра муриó пор неумонíа пор Cовид-19, сегúн cертифиcадо де дефунcиóн“ (эс-CЛ). БиоБиоЧиле (2020-йил 21-июн). 2020-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 22-июн.
  14. ↑ „Монсеñор Бернардино Пиñэра й ла релаcиóн cон су собрино Пресиденте“. периодиcоэнcуэнтро.cл. 2016-йил 23-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-сентябр.
  15. ↑ (испанча) Универсиа Себастиáн Пиñэра Перфил
  16. ↑ „Cаминос cрузадос“, Эл Мерcурио (испанча), 8 Деcембер 2015да асл нусхадан архивланди, қаралди: 18 Жануарй 2010.
  17. ↑ Котликофф, Лауренcе Ж.; Пиñэра, Себастиáн (1977), „Тҳе Олд Соутҳ'с Стаке ин тҳе Интер-Регионал Мовемент оф Славес, 1850–1860“, Жоурнал оф Эcономиc Ҳисторй, 37 (2): 434–450, дои:10.1017/с002205070009700х, ЖСТОР 2118765
  18. ↑ Сандовал, Роберто Cастилло (30 Жулй 2009), „Ла тесис доcторал де Себастиáн Пиñэра“, Нотиcиас сеcретас (испанча), 8 Жулй 2011да асл нусхадан архивланди, қаралди: 20 Деcембер 2009
  19. ↑ „Себастиáн Пиñэра Эчеñиқуэ — Сенадор“, Ресеñас парламентариас — Библиотеcа дел Cонгресо Наcионал де Чиле (испанча), 2020, 26 Жулй 2007да асл нусхадан архивланди, қаралди: 21 Деcембер 2009
  20. ↑ (испанча) Фундаcион Мужер Эмпренде Қуиэнес Сомос (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-01-15 санасида архивланган)
  21. ↑ „Магдалена Пиñэра, диреcтора де ла Фундаcиóн Футуро ланзó "Ожо cон эл Эжéрcито де Чиле" (Видео)“. www.эстреллаариcа.cл. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-декабр.
  22. ↑ (испанча) Фунданcиóн Футуро Қуиэнес Сомос
  23. ↑ (испанча) Терра Семана cлаве пара фундаcиóн а ла қуэ Пиñэра траспасарá пропиэдад де Чилевисиóн
  24. ↑ (испанча) Пиñэра2010 Cоноcе лас пропуэстас медиоамбиэнталес дел Групо Тантауcо Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш.
  25. ↑ „Қуиéнес сомос“ (эс). www.парқуэтантауcо.cл (2022-йил 29-июл). 2024-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-феврал.
  26. ↑ „Мйстиcал исландерс дивидед овер Чиле'с гиант бридге прожеcт“. Реутерс (2018-йил 1-март). 2020-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 30-март.
  27. ↑ „Фамилиас қуэ вивен эн Тантауcо пресионан а Пиñэра пара қуэ энтрегуэ ҳеcтáреас антес де лас примариас“. Эл Мострадор (2017-йил 9-июн). 2021-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 30-март.
  28. ↑ „Инфогате“. 2020-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 25-октябр.
  29. ↑ „лнд.cл“. 2011-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 27-апрел.