Senolitik
Сенолитик (инглизча сенесcенcе — „қариш“ ва -лйтиc — „парчаланиш“ сўзларидан олинган) — қариган ҳужайраларни танлаб йўқ қилиш ва инсон саломатлигини яхшилаш имкониятини аниқлаш мақсадида тадқиқ этилаётган кичик молекулалар гуруҳи[1]. Ушбу тадқиқотларнинг мақсади ёш ўтиши билан боғлиқ касалликларни кечиктириш, олдини олиш, енгиллаштириш ёки уларнинг ривожланишини ортга қайтаришга хизмат қиладиган воситаларни аниқлаш ёки ишлаб чиқишдан иборат[2][3]. Шунингдек, сенолитиклар ёрдамида қариган ҳужайраларни йўқ қилиш қариш жараёнида иммун тизими фаолиятини яхшилаш усулларидан бири сифатида ҳам таклиф этилган[4].
Сеностатик эса сенолитикларга яқин тушунча бўлиб, ҳужайраларнинг қариш жараёнини бостириш ёки секинлаштириш маъносини англатади[5].
Тадқиқотлар
Эҳтимолий сенолитик воситалар ҳозирда дастлабки илмий тадқиқотлар босқичида бўлиб, уларнинг айримлари инсонларда ўтказилаётган илк босқич клиник синовларда баҳоланмоқда[6][7]. Сенолитик воситалар сифатида ўрганилаётган номзодларнинг аксарияти бошқа мақсадларда қўлланадиган, хусусан саратонга қарши ишлаб чиқилган препаратлар ҳисобланади. Улар қаторига дасатиниб кимётерапия препарати ҳамда тажриба босқичидаги навитоклакс каби кичик молекулалар киради[8][9].
Эрувчан урокиназа плазминоген активатори рецептори қариган ҳужайраларда юқори даражада ифодаланиши аниқланган. Шу сабабли тадқиқотчилар қариган ҳужайраларни йўқ қилиш мақсадида сичқонларда CАР-Т ҳужайраларидан фойдаланган[10][11].
Шарҳларга кўра, сенолитик препаратлар узлуксиз қўллаш ўрнига вақти-вақти билан қўлланганда ҳам худди шундай самарали бўлиши мумкин. Бу сенолитик препаратларнинг афзалликларидан бири ҳисобланади ва ножўя таъсирлар, жумладан мақсадли бўлмаган тўқималарга таъсир этиши хавфини камайтиришга ёрдам бериши мумкин[6][12][13][14][15].
Сеноморфиклар
Сенолитиклар қариган ҳужайраларни йўқ қилса, сеноморфиклар эса уларни йўқ қилмасдан, уларнинг хусусиятларини ўзгартиради. Апигенин, рапамицин ва унинг аналоги эверолимус сеноморфик воситалар сифатида ўрганилаётган номзодлар қаторига киради. Улар қариган ҳужайраларнинг хусусиятларини, жумладан САСПни бостириш орқали уларнинг салбий таъсирини камайтиришга хизмат қилади[16][17].
Манбалар
- ↑ "Cеллулар сенесcенcе ин агинг анд аге-релатед дисеасе: фром мечанисмс то тҳерапй". Натуре Медиcине 21 (12): 1424–1435. Деcембер 2015. дои:10.1038/нм.4000. ПМИД 26646499. ПМC 4748967. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4748967.
- ↑ "Cлиниcал стратегиэс анд анимал моделс фор девелопинг сенолйтиc агенц". Эхпериментал Геронтологй 68: 19–25. Аугуст 2015. дои:10.1016/ж.эхгер.2014.10.012. ПМИД 25446976. ПМC 4412760. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4412760.
- ↑ "Сенолйтиc тҳерапиэс фор ҳеалтҳй лонгевитй". Сcиэнcе 364 (6441): 636–637. Май 2019. дои:10.1126/сcиэнcе.ааw1299. ПМИД 31097655. ПМC 6816502. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6816502.
- ↑ "Cан блоcкинг инфламматион энҳанcе иммунитй дуринг агинг?". Тҳе Жоурнал оф Аллергй анд Cлиниcал Иммунологй 145 (5): 1323–1331. 2020. дои:10.1016/ж.жаcи.2020.03.016. ПМИД 32386656. ҳттпс://дисcоверй.уcл.аc.ук/10108233/3/Акбар_ЖАCИ%20ревиэw%20280220%20ТОП.пдф.
- ↑ Ҳу, Қинчао; Пенг, Жианмин; Жианг, Лаибо; Ли, Wугуо; Су, Қиао; Зҳанг, Жиаю; Ли, Ҳуан; Сонг, Минг эт ал. (28 Оcтобер 2020). "Метформин ас а сеностатиc друг энҳанcес тҳе антиcанcер эффиcаcй оф CДК4/6 инҳибитор ин ҳеад анд неcк сқуамоус cелл cарcинома". Cелл Деатҳ & Дисеасе 11 (10): 925. дои:10.1038/с41419-020-03126-0. ПМИД 33116117. ПМC 7595194. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7595194.
- ↑ 6,0 6,1 "Сенолйтиc другс: фром дисcоверй то транслатион". Жоурнал оф Интернал Медиcине 288 (5): 518–536. Новембер 2020. дои:10.1111/жоим.13141. ПМИД 32686219. ПМC 7405395. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7405395.
- ↑ "Режувенатинг сенолйтиcс". Натуре Ревиэwс. Молеcулар Cелл Биологй 19 (9): 543. Септембер 2018. дои:10.1038/с41580-018-0047-5. ПМИД 30054558.
- ↑ "Селеcтиве анти-cанcер агенц ас анти-агинг другс". Cанcер Биологй & Тҳерапй 14 (12): 1092–1097. Деcембер 2013. дои:10.4161/cбт.27350. ПМИД 24345884. ПМC 3912031. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3912031.
- ↑ "Cоулд cанcер другс провиде аммунитион агаинст агинг?". Cелл Cйcле 15 (2): 153–155. 6 Жануарй 2016. дои:10.1080/15384101.2015.1118905. ПМИД 26587873. ПМC 4825846. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4825846.
- ↑ "Т cеллс энгинеэред то таргет сенесcенcе". Натуре 583 (7814): 37–38. Жулй 2020. дои:10.1038/д41586-020-01759-х. ПМИД 32601490.
- ↑ "Сенолйтиc CАР Т cеллс реверсе сенесcенcе-ассоcиатед патҳологиэс". Натуре 583 (7814): 127–132. Жулй 2020. дои:10.1038/с41586-020-2403-9. ПМИД 32555459. ПМC 7583560. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7583560.
- ↑ "Сенолйтиc другс: фром дисcоверй то транслатион". Жоурнал оф Интернал Медиcине 288 (5): 518–536. Новембер 2020. дои:10.1111/жоим.13141. ПМИД 32686219. ПМC 7405395. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7405395.
- ↑ "Сенолйтиc Другс: Редуcинг Сенесcент Cелл Виабилитй то Эхтенд Ҳеалтҳ Спан". Аннуал Ревиэw оф Пҳармаcологй анд Тохиcологй 61 (1): 779–803. Жануарй 2021. дои:10.1146/аннурев-пҳармтох-050120-105018. ПМИД 32997601. ПМC 7790861. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7790861.
- ↑ "Cеллулар сенесcенcе ин агеинг: фром мечанисмс то тҳерапеутиc оппортунитиэс". Натуре Ревиэwс. Молеcулар Cелл Биологй 22 (2): 75–95. Фебруарй 2021. дои:10.1038/с41580-020-00314-w. ПМИД 33328614. ПМC 8344376. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=8344376.
- ↑ "Cеллулар сенесcенcе: ат тҳе нехус бетwеэн агеинг анд диабетес". Диабетологиа 62 (10): 1835–1841. Оcтобер 2019. дои:10.1007/с00125-019-4934-х. ПМИД 31451866. ПМC 6731336. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=6731336.
- ↑ "Cеллулар сенесcенcе ин агеинг: фром мечанисмс то тҳерапеутиc оппортунитиэс". Натуре Ревиэwс. Молеcулар Cелл Биологй 22 (2): 75–95. Фебруарй 2021. дои:10.1038/с41580-020-00314-w. ПМИД 33328614. ПМC 8344376. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=8344376.
- ↑ "Сенолйтиc Другс: Редуcинг Сенесcент Cелл Виабилитй то Эхтенд Ҳеалтҳ Спан". Аннуал Ревиэw оф Пҳармаcологй анд Тохиcологй 61 (1): 779–803. Жануарй 2021. дои:10.1146/аннурев-пҳармтох-050120-105018. ПМИД 32997601. ПМC 7790861. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7790861.
Адабиётлар
- "Инвариант Натурал Киллер Т cеллс cоординате ремовал оф сенесcент cеллс" (Энглиш). Мед 2 (8): 938–950. Аугуст 2021. дои:10.1016/ж.медж.2021.04.014. ПМИД 34617070. ПМC 8491998. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=8491998.
- "Сенолйтиc другс: фром дисcоверй то транслатион". Жоурнал оф Интернал Медиcине 288 (5): 518–536. Новембер 2020. дои:10.1111/жоим.13141. ПМИД 32686219. ПМC 7405395. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=7405395., а ревиэw тҳат ис опен аccесс анд феатурес а лист оф сенолйтиcс cандидатес
- "Ораллй-аcтиве, cлиниcаллй-транслатабле сенолйтиcс ресторе α-Клотҳо ин миcе анд ҳуманс" (Энглиш). эБиоМедиcине 77. Марч 2022. дои:10.1016/ж.эбиом.2022.103912. ПМИД 35292270. ПМC 9034457. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=9034457.
- "Cоулд геттинг рид оф олд cеллс турн баcк тҳе cлоcк он агинг?" (эн). Кноwабле Магазине. 2022-12-21. дои:10.1146/кноwабле-122122-1. ҳттпс://кноwаблемагазине.орг/артиcле/ҳеалтҳ-дисеасе/2022/cоулд-геттинг-рид-олд-cеллс-турн-баcк-cлоcк-агинг?мc_cид=б691фф690б&мc_эид=6э7303фддд.
- Wонг, Cарисса (2024-05-15). "Ҳоw то килл тҳе 'зомбиэ' cеллс тҳат маке ёу аге" (эн). Натуре 629 (8012): 518–520. дои:10.1038/д41586-024-01370-4. ПМИД 40796952. ҳттпс://www.натуре.cом/артиcлес/д41586-024-01370-4.