Serb dinori
| динор Serb dinori | |
|---|---|
![]() | |
| ISO 4217: | RSD |
| Давлат номи: | Сербия |
| Символ: | DIN |
Динор (српски динар; қисқартма: ДИН) — Сербиянинг пул бирлиги. Бир динор 100 пара га тенг. Динор биринчи марта Сербияда ўрта асрларда ишлатилган, унинг энг қадимги ишлатилиши 1214-йилга тўғри келади.
Ўрта аср динори

„Серб динори“ ҳақида биринчи эслатма 1214-йилда Стефан Неманжич ҳукмронлиги даврига тўғри келади. 1459-йилда Деспот Степан Томашевич тахтдан кетгунига қадар серб ҳукмдорларининг аксарияти кумуш динор тангалар зарб қилган. Биринчи серб динорлари, бошқа кўплаб жанубий-Европа тангалари сингари, венеция гроссосини, шу жумладан лотин тилидаги белгиларни такрорлайди. Сербия конларидан келадиган кумушнинг нисбатан кўплигини ҳисобга олган ҳолда, динор кўп йиллар давомида ўрта аср Сербиясининг асосий экспорт маҳсулотларида ишлатилган.
Биринчи замонавий динор (1868—1920)
Усмонлилар истилосидан сўнг ХИХ аср ўрталаригача турли хорижий валюталар ишлатилган. Усмонлилар Ново Брдо, Кучайна ва Белградда танга зарбхоналарини бошқарган. Динорнинг пара бўлими худди шу номдаги турк кумуш тангалари (форсча پاره дан) номи билан аталган. пāра, „пул, танга“). Сербия Князлиги расман ташкил этилгандан кейин (1817) муомалада жуда кўп турли хил хорижий тангалар мавжуд эди. Охир-оқибат, шаҳзода Милош Обренович ҳисоб пули сифатида круп (серб—гроš, франсуз ва инглиз—пиастр, турк—куруш) асосида валюта курсларини ўрнатиш орқали қандайдир тартиб жорий этишга қарор қилди. 1819-йилда Милош 43 хил хорижий тангалар рейтингини эълон қилди: 10 олтин, 28 кумуш ва 5 мис[1].
1867-йилда сўнгги Усмонли гарнизонлари олиб ташланганидан сўнг, Сербия муомалада бир нечта валютага дуч келди. Шундай қилиб, княз Михайло Обренович миллий валютани зарб қилишни буюрди. Биринчи бронза тангалар 1868-йилда, кумуш 1875-йилда ва олтин 1879-йилда муомалага киритилган. Биринчи банкноталар 1876-йилда чиқарилган. 1873—1894-йилларда динор франсуз франкига тенг бўлган. Сербия Қироллиги ҳам Лотин валюта иттифоқига қўшилган.
1920-йилда Серб динори тенг даражада Югославия динори билан алмаштирилди, Югославия кронаси ҳам биргаликда муомалада бўлди.

Тангалар
1868-йилда 1, 5 ва 10 паралик номиналдаги бронза тангалар муомалага киритилди. Олд томонида шаҳзода Михайло Обренович ИИИ портрети тасвирланган. Кумуш тангалар 1875-йилда 50 пара, 1 ва 2 динор номиналларида, 1879-йилда эса 5 динор номиналида муомалага киритилган. Биринчи олтин тангалар ҳам 1879-йилда 20 динорга, 1882-йилда эса 10 динорга тенг қилиб чиқарилган. 1882-йилда Милан И тож кийишида чиқарилган олтин тангалар халқ орасида миландор (Франсуз Милан д’Ор) деб аталган. 1883-йилда купро-никелдан бўлган 5, 10 ва 20 пара тангалар, 1904-йилда бронзадан бўлган 2 пара тангалар муомалага киритилди.
Банкноталар
1876-йилда 1, 5, 10, 50 ва 100 динор номиналидаги давлат пул пуллари муомалага киритилган. Чартеред Натионал Банк 1884-йилдаги ушбу банкнотларга амал қилди, 10 динорлик банкноталар кумуш, 50 ва 100 динорлик олтин пуллар билан таъминланган. 20 динорлик олтин ва 100 динорлик кумуш пуллар 1905-йилда муомалага киритилган. Биринчи жаҳон уруши даврида 1914- ва 1916-йилларда мос равишда 50 ва 5 динорлик кумуш пуллар муомалага киритилган. 1915-йилда маркалар 5, 10, 15, 20, 25, 30 ва 50 пара номиналдаги пул бирлиги сифатида муомалага чиқарилган.
Иккинчи замонавий динор (1941-1944)
1941-йилда Югославия динори немислар томонидан босиб олинган Сербияда фойдаланиш учун иккинчи серб динорига алмаштирилди. Динор немис рейхсмаркига 250 динор = 1 рейхсмарк миқдорида боғланган. Бу динор 1944-йилгача, Югославия партизанлари томонидан 1 Югославия динори = 20 Серб динори бўлган ўрнига қайта киритилгунга қадар муомалада бўлган.
Тангалар
1942-йилда рух тангалари 50 пара, 1 ва 2 динор номиналларида, 1943-йилда эса 10 динорлик тангалар муомалага киритилган.
Банкноталар
1941-йил май ойида Сербия Миллий банки 10, 20, 50, 100, 500 ва 1000 динорлик банкноталарни муомалага киритди. 100 ва 1000 динорлик банкноталар устки босма бўлиб, 10 динорлик қоғоз эски Югославия банкнотасидан олинган. Бошқа банкноталар 1942- ва 1943-йилларда янги номиналлар киритилмаган ҳолда муомалага киритилган.
Учинчи замонавий динор (2003-йилдан ҳозирги кунгача)
Сербия динори 2003-йилда Югославия Федератив Республикаси Сербия ва Черногория Давлат иттифоқига айлантирилганда Югославия динорини алмаштирди. Черногория ҳам, Косовонинг баҳсли ҳудуди ҳам 2002-йилда немис маркасини, кейинроқ еврони қабул қилган. Шимолий Косоводаги серблар ва унинг таркибидаги анклавлар динордан фойдаланишда давом этмоқда.
2003- ва 2006-йиллар оралиғида Сербия динори ИСО 4217 CСД кодидан фойдаланган, CС эса Сербия ва Черногория учун ИСО 3166-1 давлат кодидир. 2006-йилда динорнинг ИСО 4217 коди жорий РСД га ўзгартирилди.
Тангалар
Ҳозирда муомаладаги тангалар ДИН ҳисобланади, ДИН 2, ДИН 5, ДИН 10 ва ДИН 20 танга. Барча тангаларда кирилл ва лотин ёзувларидан фойдаланган ҳолда серб тилида бир хил ёзувлар мавжуд. ДИН 10 ва ДИН 20 та тангалар муомалада кам учрайди, чунки уларнинг ўрнига бир хил қийматдаги банкноталар қўлланади.
Банкноталар
2003-йилда (қайта ташкил этилган) Сербия Миллий банкининг банкноталари ДИН муомалага киритилди: ДИН 1000 ва ДИН 5000. ДИН 50 2005-йилда, ДИН 10 ва ДИН 2006-йилда ва ДИН 2011-йилда чоп этилди.
| Деноминация | Олдинги расм | Тескари расм | Асосий ранг | Олд юзи | Тескари | Изоҳ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ДИН 10 131 х 62 мм |
сариқ | Вук Стефанович Караджич (1787 – 1864), филолог ва тилшунос | Биринчи Прага славян конгрессининг аъзоси, 1848-йил ва Вук томонидан киритилган ҳарфларнинг винети. | 2006-йилдаги бироз енгилроқ нашр билан алмаштирилди. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 20 135 х 64 мм |
Яшил | Петар ИИ Петрович-Нжегош (1813 – 1851), митрополит, давлат арбоби, файласуф ва шоир | Ловćэн тоғидаги мақбара ҳайкали фигураси. | 2006-йилги нашр билан алмаштирилди. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 50 139 х 66 мм |
бинафша | Стеван Стожановиc Мокранжаc (1856 – 1914), бастакор ва мусиқа ўқитувчиси | Стеван Стожановиc Мокранжаc тасвири, Мирослав Инжиллари ёритгичларининг мотиви. | 2005-йилда қайта ишлаб чиқилган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 100 143 х 68 мм |
Мовий | Никола Тесла (1856 – 1943), ихтирочи | Тесла электромагнит индуксион двигателидан тафсилот. | 2003, 2004 ва 2006-йилларда қайта ишланган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2012-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 200 147 х 70 мм |
жигарранг | Надеžда Петрович (1873 – 1915), рассом | Грачаниcа монастирининг силуэти. | 2005-йилда қайта ишлаб чиқилган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 500 147 х 70 мм |
Мовий | Ёван Cвижиć (1865 – 1927), географ | Стиллаштирилган этник мотивлар. | 2007-йилда қайта ишланган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 1000 151 х 72 мм |
Қизил | Дорже Вайферт (1850 – 1937), саноатчи | Wеиферт пиво заводининг контури, аждаҳони ўлдирган Авлиё Жоржнинг голограмма тасвири; Сербия Миллий банкининг асосий биносининг ички қисмидаги тафсилотлар. | 2003- ва 2006-йилларда қайта ишлаб чиқилган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2011-йилда муомалага кирди. | ||
| ДИН 2000 155 х 74 мм |
Кулранг | Милутин Миланкович (1879 – 1958), математик, астроном ва геофизик | Миланковичнинг столда ўтирган тасвирларилари | 2011-йилда муомалага киритилган. | ||
| ДИН 5000 159 х 76 мм |
Сиёҳранг | Слободан Ёванович (1869 – 1958), ҳуқуқшунос, тарихчи ва сиёсатчи | Йиғилиш залининг ички қисмининг стилизе қилинган тасвири; Миллий ассамблеянинг силуэти. | 2010-йилда қайта ишланган. Қайта кўриб чиқилган нашр 2016-йилда муомалага кирди[2] |
Манбалар
- ↑ Wиэсер, Ф.. Cонтрибутионс то тҳе монетарй ҳисторй оф Сербиа, Монтенегро анд Югославиа. Лондон: Спинк & Сон, Лтд, 1965 — 3-бет.
- ↑ Сербиа неw 5,000 динар ноте cонфирмед (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-03-04 санасида архивланган) БанкнотеНеwс.cом.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Серб динори“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
- {{{эдитор}}}: „Ҳисториcал анд cуррент банкнотес оф Сербиа“ (эн,де). Қаралди: 2018-йил 5-июн.
