Sergey Tolstov
Сергей Павлович Толстов (1907.25.1, Петербург 1976.28.12, Москва) — археолог ва этнограф. Ўрта Осиё ва Шарқ мамлакатлари тарихи, этнография ва археологияси бўйича мутахассис, профессор СССР Фанлар академияси мухбир аъзоси (1953), Ўзбекистон Фанлар академиясининг фахрий академик (1956).
| Сергей Павлович Толстов | |
|---|---|
![]() | |
| Таваллуди |
7-феврал 1907-йил Санкт-Петербург |
| Вафоти |
28-декабр 1976-йил (69 ёшда) Москва |
| Истиқомат жойлари | СССР |
| Фуқаролиги |
|
| Касби | Археолог, этнограф |
| Соҳаси | Тарих, археология, этнография |
| Иш жойлари |
СССР Фанлар академияси Этнография институти СССР ФА Шарқшунослик институти Москва давлат университети. |
| Таълими | Москва давлат университети (1930) |
| Илмий даражаси | Тарих фанлари доктори (1942) |
| Илмий унвони | профессор, СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси |
| Машҳур шогирдлари |
Б. И. Вайнберг Р. Ш. Жарилгасинова Юрий Кнорозов |
| Мукофотлари |
|
Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби. Тожикистон ва Қорақалпоғистон Республикаларида хизмат кўрсатган фан арбоби. Москва университетини тугатган (1930), СССР халклари музейида илмий ходим (1929—36). Москва университети тарих факултетининг этнография кафедраси мудири (1939—51). СССР Фанлар академияси Этнография институти директори (1942—66), кўп жилдли „Жаҳон халқлари“ („Народи мира“) китоби муаллифларидан бири ва муҳаррири. Хоразм археологияэтнография экспедицияситтг ташкилотчиси ва раҳбари (1937—69). Ўрта Осиё халқлари археологияси, ибтидоий, қад. ва ўрта аср дин тарихи, ижтимоий тузуми, этногенези бўйича ЗООдан кўпроқ илмий иш муаллифи. Т. антропология ва этнография фанлари Халқаро иттифоқининг вицепрезиденти, Буюк Британия Қироллиги антропология институти ва бошқа кўпгина чет эл илмий ташкилотлари фахрий аъзоси.
Ҳаёти
Сергей Толстов Санкт-Петербургда туғилган, отаси ҳарбий офицер бўлган. 1930-йилда у Москва давлат университетини тамомлаган ва у ерда бир вақтнинг ўзида иккита факултетда таҳсил олган: физика-математика ва тарих ва этнология. 1929—1936-йилларда Совет Иттифоқи халқлари музейида илмий ходим бўлган[1]. 1939-йилда Сергей Толстов Москва давлат университетида янги ташкил этилган этнография кафедраси мудири, 1942-йилда эса Совет Иттифоқи Фанлар академиясининг Этнография институти директори этиб тайинланди. Бу уни Совет Иттифоқидаги энг юқори даражадаги этнографга айлантирди[2]. 1942-йилнинг августида „Древний Хорезм“ номли докторлик диссертациясини ҳимоя қилди ва шу йилнинг охирида СССР Фанлар академияси Этнография институти директори этиб тайинланди. 1943—1945-йилларда Москва давлат университетининг тарих факултети декани, 1946—1966-йилларда эса „Совецкая этнография“ журналига раҳбарлик қилган. 1945-йилда Толстов бошчилигида Хоразм археологик-этнографик экспедицияси ўз ишини қайта бошлади, унинг асосий объекти Тупроққалъа эди.
1950—1952-йилларда Толстов СССР Фанлар академиясининг Шарқшунослик институти директори бўлган. 1951—1970-йилларда — Россия Фаластин жамияти раиси.
1953-йил 23-октябрда СССР Фанлар академиясининг тарих фанлари бўлимининг мухбир аъзоси этиб сайланди[3]. Сергей Толстов шунингдек ГДР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг фахрий аъзоси, бошқа бир қатор Ўрта Осиё академияларининг аъзоси бўлган. Париждаги Осиё жамияти, Париж Антропология жамияти, Буюк Британия ва Ирландия Қироллик антропология институти, Ҳиндистон археология бўлими, Лондон университети қошидаги Шарқ ва Африкашунослик мактаби ва бошқа қатор хорижий илмий муассасаларда тадқиқотлар ўтказган.
Умрининг сўнгги ўн йиллигида Толстов инсулт туфайли ишлаш қобилиятини амалда йўқотди. 1976-йил 28-декабрда Москвада вафот этган. У Кунсево қабристонига дафн этилган.
Оила аъзолари
Трофимовнинг рафиқаси Татяна Алексеевна (1905-1986), машҳур совет антропологи.
С. П. Толстовнинг қизи Лада (1927-1991) отасининг ишини давом эттирди ва Оролбўйи халқлари этнографиясини ўрганди.
Хотираси
Сергей Толстов номи Россия Фанлар академиясининг Н. Н. Миклухо-Маклай номидаги Этнология ва антропология институти Евроосиё археологияси марказининг Антик давр ва ўрта асрлар археологияси секторининг Этноархеология кабинет-музейига берилган[4].
Илмий фаолияти
Сергей Толстов совет давридаги энг йирик илмий экспедициялардан бири — СССР Фанлар академиясининг Хоразм археологик-этнографик экспедициясининг (1937—1991) ташкилотчиси ва раҳбари бўлган. Толстов қадимги Хоразм сивилизацияси ва қатор археологик ёдгорликларни кашф этган, масалан, Белтам ёдгорлиги.
Экспедиция иштирокчиларидан бири қадимги Хоразмда дин бўйича мутахассис, С. П. Толстов шогирди Й. А. Рапопорт эди.
Хоразм экспедицияси ХХ асрнинг энг муҳим археологик кашфиётларидан бири бўлиб, у Юнонистон сивилизациялари тарихини тиклаган Толстойнинг ўтмишдошлари каби энг қадимий сивилизациялардан бирининг тарихини тиклашга имкон берди. Чунки Миср, Бобил, Мексика ва Тупроққал’анинг қазишма ишлари бутун дунёни ҳайратда қолдирган.
Сергей Толстов 18 жилддан иборат „Народи мира. Этнографическиэ очерки“ нашрининг бош муҳаррири эди. Нашр Н. Н. Миклухо-Маклай номидаги Этнография институти томонидан 1954-йилдан 1966-йилгача нашр этилган.
Манбалар
- ↑ М.А. Итина; А.И.Першиц „С.П. Толстов — историк-востоковед, археолог, этнограф, антрополог“ (Руссиан). Археология Средней Азии (2013-йил 16-март). Қаралди: 2016-йил 13-январ.
- ↑ Алймов, Сергей „Космополитизм, марризм и прочие "грехи": отечественные этнографы и археологи на рубеже 1940—1950-х годов“ (Руссиан). полит.ру (2009-йил 26-август). 2022-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 12-январ.
- ↑ Толстов Сергей Павлович. Греат Совиэт Энcйcлопедиа.
- ↑ АЗАРОВА, Анна „Кабинетный гений. Как Юрий Кнорозов расшифровал письменность майя?“ (2022-йил 19-ноябр). Қаралди: 16-октабр 2023-йил.
Адабиётлар
- Ўзбекистоннинг қадимги маданияти, Т., 1944; Древний Хорезм. Опўт историкоархеологического исследования, М., 1948; По следам древнехорезмийской сивилизации, М — Л., 1948; По древним делтам Окса и Яксарта, М., 1962; Қадимги Хоразм маданиятини излаб, Т., 1964.
Ҳаволалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Олим ҳақидаги уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
- 7-fevralda tugʻilganlar
- 1907-yilda tugʻilganlar
- 1976-yilda vafot etganlar
- 28-dekabrda vafot etganlar
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
- Kishilar
- Alifbo boʻyicha olimlar
- Sovet tarixchilari
- Arxeologlar
- Etnografiya
- Turkologlar
- Oʻzbekshunoslar
- Etnologlar
- Olimlar haqidagi chala maqolalar
