Seyyid Bey

Сеййид Бей (1873, Измир — 1925-йил 8 март, Истанбул), турк диний ва сиёсатчиси, ёзувчи. 1., 2., 3. Давр Измир ва 1916-йил 22-октабрда Аян а'зоси, ИИ. Муддатли Измир депутати ва 5. Ижроия депутатлари қўмитаси ва 1. У Туркия ҳукуматида Адлия вазири бўлиб ишлаган ва халифаликнинг йўқ қилинишида муҳим рол ўйнаган.

Ҳаёти

У 1873-йилда Измирда туғилган. Мадраса та’лимидан сўнг Истанбул университетининг ҳуқуқ факултетини тамомлаган ва шу университетда фиқҳдан дарс бера бошлаган. Усмонлилар парламентига икки муддатга Измир депутати этиб сайланган. Республиканинг э'лон қилиниши билан бир вақтда Туркиянинг 2-Буюк Миллат Мажлиси Худди шу даврда у Измир депутати бўлди ва ташкил этилган вазирлар маҳкамасида суд биноси ўринбосари сифатида ўрин олди.

1924-йил 3-мартда 1-Инöнü ҳукуматининг сўнгги кунларида халифаликни йўқ қилишга қаратилган “Ҳалифаликнинг табиати” мавзусида бугунги кунда тарихий ҳисобланган узун нутқ сўзлади. қарор қабул қилинди. Депутат Комил Мираснинг кейинчалик Мустақиллик судида матн тайёрлашда ҳиссаси борлиги ҳақидаги баёноти унинг нутқи, эҳтимол, жамоавий меҳнат маҳсули бўлганидан далолат беради. Парламент мажлисида, İсмет İнöнüнинг халифаликнинг бекор қилинишига “халифа Туркиянинг обро’си” ёндашуви билан қарши чиқиши ҳам бугунги кунга назар ташлаб, тактик ҳаракат бо’лиши мумкин. Сейит Бей бу нутқида миллий суверенитет тамойилига асосланиб, халифаликнинг бекор қилиниши ислом дини учун муаммо бўлмаслигини илгари сурди ва парламентдаги мухолифатни кўп жиҳатдан ишонтирди. Ушбу ҳал қилувчи нутқ натижасида мажлис халифаликни бекор қилди.

1924-йил Конституциясини тайёрлашда ҳам муҳим рол ўйнаган Сейит Бей, кейинроқ қилган баъзи таклифлари туфайли обрўсизланиб, босим остида вазирликни тарк этишга мажбур бўлди. Шундан сўнг у академияга қайтди.

Кейинги йили, 1925-йил 8-мартда Истанбулда вафот этди. ИИ. Маҳмут мақбараси У дафн этилган.

Фаолияти

• Усул-и фиқҳ дарслари (1912)
• Усул-и фиқҳ дарслари - Мебаҳис-и Ҳüсüн ва Кубуҳ (1914)
• Усул-и фиқҳ - Медҳал (1917)
• Ислом ҳуқуқ фалсафаси ва Европа ҳуқуқ фалсафаси ўртасидаги таққослаш (1922) Ҳуқуқ тушунчаси ва куч санкцияларининг кўриниши ҳақида.
• Ирода, бахциз ҳодиса ва тақдир (1922)
• Халифалик ва Ҳакимият-и Миллие (1924, аноним нашр этилган)
• Халифаликнинг Маҳиет-и Шер'ийеси (1924, нутқ матни)