Ziyosfera

Sezai Karakoç

Аҳмет Сезаи Каракоч (тр. Сезаи Каракоç) - 1933-йил 22-январ - 2021-йил 16-ноябрда яшаб ўтган. Турк шоири, ёзувчи, мутафаккир ва сиёсатчи.

Сезаи Каракоç
Таваллуди
Аҳмед Сезаи

Андоза:Туғилган сана
Османия, Диёрбакир, Туркия
Вафоти Андоза:Ўлим санаси ва ёши
Ижод қилган тиллари Турк тили
Фуқаролиги Турк
Фаолият тури Шоир
Философ
мутафаккир
сиёсатчи
муаллиф}}

Биографияси

Унинг отаси Ясин бек бўлиб, Биринчи жаҳон урушида Кавказ фронтида жанг қилаётганда руслар томонидан асирга олинган. Унинг отаси ўрта синф савдогар эди. Унинг бобоси Ҳусайин Бей ҳам Плевен жангида қатнашган ва Ғози Усмон Пошонинг миннатдорчилигини қозонган. Онасининг исми Эмине бўлиб, уй бекаси эди. Аҳмет Сезаи Каракоч[1] 1938-1944 йилларда Эрганида бошланғич мактаб таълимини тугатган. 1944-йилда у имтиҳонларни топширди ва Марош ўрта мактабида бепул пансионат сифатида ўқиш ҳуқуқини олди. 1947-1950-йиллар оралиғида ўрта мактабни Газиантеп ўрта мактабида бепул интернат ўқувчиси сифатида тамомлаган. Ўрта мактабда ўқиётган даврида у фалсафага қизиқиб, фалсафани ўрганишга қарор қилган. Университетда та'лим олиш учун Истанбулга келган. Отаси унинг илоҳиёт мактабини битиришини хоҳларди. Имконияти бўйича ўқишни давом эттириши мумкин бўлган ягона интернат бўлими Сиёсий фанлар факултети эди. Университет имтиҳонларига тайёргарлик кўраётганда ғалаба қозона олмаслик эҳтимолини ҳисобга олиб, ҳар эҳтимолга қарши фалсафа бўлимига ўқишга кирди[2].

Анқара университетининг Сиёсий фанлар факултетида ғолиблик билан бошлаган олий та'лимини 1955-йилда Молия факултетини тамомлаган. У Алтан Оймен билан бир даврдан эди. Мажбурий хизматда бўлганлиги сабабли у Молия вазирлиги Ғазначилик Бош бошқармасининг хорижий тўловлар баланси бўлимига тайинланган.

Кейинчалик у Молия инспекцияси имтиҳонини топширди ва имтиҳондан ўтди. У 1956-йил 11-январда инспектор ёрдамчиси лавозимида иш бошлаган. 1959-йилда Истанбулда даромад назоратчиси бўлди. Бир муддат Анқарага чақирилиб, Еğинбей солиқ идорасига тайинланган бўлса ҳам, қисқа муддатдан сўнг Истанбулдаги вазифасига қайтди. Вазифаси доирасида Анадолуга кўп саёҳат қилган ва кўплаб шаҳар ва қишлоқларни кўздан кечириш ва танишиш имконига эга бўлган. 1960-1961 йилларда заҳирадаги офицер сифатида ҳарбий хизматни ўтаб бўлгандан сўнг, хизмат фаолиятини тугатган жойидан Истанбулда давом эттирди. 1965-йилдан 1973-йилгача у бир неча марта исте'фога чиқди. 1973-йилдан бери у ҳеч қандай расмий вазифани бажармаган.

Гарчи шоирнинг туғилган куни аҳоли рўйхатида 22-январ деб кўрсатилган бўлса-да, унинг ҳақиқий туғилган куни май ойида эканлигини та’кидлайди[3].

Истанбулда Дирилиş нашрлари ва "Дирилиş" журналига асос солган. 1990-йилда у "Атиргул дарахти гуллайдиган атиргул" эмблемаси билан Тирилиш партиясини тузди. У етти йил давомида партия раиси бўлди. Бироқ, бу партия 1997-йил 19 мартда ёпилди, чунки у кетма-кет иккита умумий сайловга кирмади. 2006-йилда Маданият ва туризм вазирлиги томонидан “Маданият ва сан’ат” бош мукофоти билан тақдирланган. У вазирликка хат йўллаб, мукофот пулининг бир қисмини маданият ва сан’ат ишларига, қолган қисмини эса почта орқали кўрсатган манзилига юборишни сўради. У 2007 йилда Олий тирилиш партиясига асос солган ва партия раиси лавозимида ишлаган. 2007-йил апрелидан то вафотигача у ҳар шанба оқшомида Олий тирилиш партиясининг Истанбул вилоят раислигида баҳо нутқлари билан қатнашди. Ушбу чиқишлар партия сайтида жонли эфирда намойиш этилди. Каракоч 2011-йилда Президент Адабиёт мукофотига лойиқ деб топилди, лекин унга берилган плакет ва пул мукофотини рад этди ва бу мукофотни олишга бормади.

Вафоти

У 2021-йил 16-ноябр куни Истанбулдаги уйида кексалик туфайли юрак хуружидан вафот этди[4]. У 17-ноябр куни Шеҳзадебоши масжидида аср намозидан кейин худди шу масжид қабристонига дафн қилинди[5].

Ше'рият ҳаёти

Қоракўч ше’рият ҳақидаги фикрларини ёза бошлаганидан бери ше’рият ҳақидаги тушунчаларини ҳам ёзган. Бу борадаги фикрларини “Адабий ёзувлар” деб номланган 3 китобда жамлаган Каракўч турк ше’риятида жуда ўзига хос ўрин тутади. Унинг ше’рияти метафизик ше’риятдир. Турк ше’рияти ўзининг ан’анавий тузилиши жиҳатидан аслида метафизик ше’рдир. Бироқ, бу хусусият Танзиматдан кейин ўзгаради. Фақат Абдулҳак Ҳамитда метафизик титроқ бор. У билан яна бошланган бу тушунча республиканинг илк йилларида Неcип Фазил Кıсакüрек ва Аҳмет Куци Теcерда ўзини намоён қилади. Булардан ташқари метафизик тушунча Яҳё Камол ва Асаф Ҳалет Чалабийда ҳам кўринади. Аммо бу метафизик унсурлар номи тилга олинган шоирларнинг ҳеч бирининг ше’рий тушунчасини тушунтирмайди ва тушунтирмайди.

ЙТУ ўқитувчиси ёрдамчиси. Доц. Др. Али Йилдиз қат'ияти билан турк ше'риятини метафизик асосга қўйган шоир Сезаи Каракўчдир. Каракўч буни замонавий ше’рият тили билан қилган. Ғарб адабиётини яхши ўрганган шоир. У замонавий сан’атдаги мавҳумликни ислом динини тушунишга мос деб ҳисоблайди ва ше’рларини шу йўналишда ривожлантирди.

“Адабий ёзувлар И” китобидаги биринчи мақола метафизика ҳақида. Бу қайси тушунчалар муҳимлигини кўрсатиш нуқтаи назаридан муҳимдир.

Қоракўч ҳам ан’анавий ше’риятга ёндашади, лекин тили бошқа. У ше’рларини замонавий ше’рият тилида ёзган. У ше’риятини тасвирлаган иккинчи мақоласи мавҳумлик ҳақида. Дарҳақиқат, замонавий сан'ат умуман абстраксияга асосланади. Унинг фикрича, шоир ше’рни мавҳум ҳолда қолдирса, у тўлиқсиз бўлиб қолади ва унинг тугалланиши учун шоир қайта қуриши, я’ни мавҳумлаштирган нарсасини янги мазмунга қўйиши керак. У буни Тирилиш тушунчаси билан боғлайди.

Дўсти Жемал Сüрея ўзи яратган тасаввуфий ше’р услуби туфайли уни “Сезо” деб атаган ва “Меҳмет Акиф ва Нежип Фозилнинг аралаш шоири” деб та’рифлаган[6].

Сезаи Каракоч шоирнинг умумий сатрларини ўзи "пергунт учбурчаги " деб атаган учта тамойил билан тасвирлайди. Пеэр Гйнт - норвегиялик ёзувчи Ҳенрик Ибсеннинг энг машҳур песаларидан бири. Каракоч Пергунт ўз ҳаётида бу тамойилларни яшаганини ва бу тамойилларни ше’риятга татбиқ этганини айтади:

  • Шоирнинг ўзи бўлиши керак : "Шоирнинг ўзи бўлишининг ягона йўли - ўзгариш, ўзгаришдир".
  • Шоир ўзини-ўзи та’минлаши керак : “Кўникма тамойили шоирнинг ўз ижодининг уруғини ва ўз борлигидан вужудга келадиган иқлимни олишини англатади. Шундай қилиб, биз фил суяги минорасини ташқарига айлантирамиз; коинот шоир учун фил суягидан ясалган минора бўлиши керак; Шоир тонгда адашган каптарларни тушдан кейин топа олиши керак”.
  • Шоир ўзидан мамнун бўлиши керак : "Бу дегани, асар шоирини шодликдан титратади. Шоир ўз ижодини севиши керак. Уни эркалаши керак, лекин унинг бузғунчилигига кўз юммаслиги керак. Унга ўзининг ёқтирмаган хатти-ҳаракатлари ҳақида уни хафа қилмасдан айтиб бериши, уни ўзини тузатишга кўндириши ва бунга ишонтириши керак. У унга: "У менга эслатади, оҳ, у менман", деб айтиши керак. Қониқиш тамойилининг асоси қувончдир. Бу яшаш қувончи эмас, балки "яшаш қувончи".

Асарлари

Ше'рлари:

  • Şиирлер И (Монна Роса)
  • Şиирлер ИИ (Şаҳдамар-Кöрфез-Сеслер)
  • Şиирлер ИИИ (Ҳıзıрла Кıрк Саат)
  • Şиирлер ИВ (Таҳа'нıн Китабı, Гüл Муşтусу)
  • Şиирлер В (Замана Аданмış Сöзлер)
  • Şиирлер ВИ (Айинлер/Çэşмелер)
  • Şиирлер ВИИ (Лейлâ иле Меcнун)
  • Şиирлер ВИИИ (Атеş Дансı)
  • Şиирлер ИХ (Алıнязıсı Саати)
  • Гüн Доğмадан (Топлу Şиирлер)

Таржима қилинган ше'рлар:

  • Батı Şиирлеринден
  • İслâмıн Şиир Анıтларıндан

Ҳаракатлари:

  • Эдебият Язıларı И Медениетин Рüясı Рüянıн Медениети Şиир
  • Эдебият Язıларı ИИ Диşимизин Зарı...
  • Эдебият Язıларı ИИИ Эğик Эҳрамлар

Фикрлари:

  • Руҳун Дирилиşи
  • Кıямет Аşıсı
  • Çаğ ве İлҳам И-ИИ-ИИИ-ИВ
  • İнсанлığıн Дирилиşи
  • Дирилиş Неслинин Âментüсü
  • Йитик Cеннет
  • Макамда
  • İслâмıн Дирилиşи
  • Гüндöнüмü
  • Дирилиş Муşтусу
  • İслâм
  • İслâм Топлумунун Экономик Стрüктüрü
  • Дüşüнcелер И-ИИ
  • Дирилиşин Çэвресинде
  • Физикöтеси Аçıсıндан Уфуклар ве Даҳа Öтеси И-ИИ-ИИИ
  • Япı Таşларı ве Кадеримизин Çаğрıсı И-ИИ
  • Саманёлунда Зияфет
  • Унутуş ве Ҳатıрлайış
  • Варолма Саваşı
  • Çаğдаş Батı Дüşüнcесинден
  • Çıкış Ёлу И-ИИ-ИИИ

Имтиҳон:

  • Юнус Эмре
  • Меҳмет Âкиф
  • Мевлâнâ

Театр учун:

  • Пиеслер И
  • Армаğан

Ҳикоялар:

  • Ҳикâелер-И Мейдан Ортая Çıктığıнда
  • Ҳикâелер-ИИ Портрелер

Кундалик ёзувлари:

  • Фарклар
  • Сüтун
  • Сûр
  • Гüн Саати
  • Гüр

Репортажлар:

  • Тариҳин Ёл Аğзıнда
  • Унутуş ве Ҳатıрлайış
  • Çıкış Ёлу И
  • Çıкış Ёлу ИИ
  • Çıкış Ёлу ИИИ

Ҳужжатли филм:

  • Гüн Доğмадан

Мукофотлар

Манбаалар

  1. ↑ „Сезаи Каракоç Биёграфи“. биёграфи.инфо. 8 нисан 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 март 2020.
  2. ↑ „Сезаи Каракоç Кимдир? Сезаи Каракоç'ун Кıсаcа Ҳаятı, Эсерлери (Китапларı), Сöзлери Ве Şиирлери“. Ҳüрриет. 25 майıс 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31 майıс 2021.
  3. ↑ „Сезаи Каракоç 79 яşıнда“. Файрап. 11 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30 майıс 2014.
  4. ↑ „Сезаи Каракоç вефат этти“. ТРТ Ҳабер (16 касıм 2021). 16 касıм 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 касıм 2021.
  5. ↑ „Üнлü şаир Сезаи Каракоç сон ёлcулуğуна уğурландı“. Ҳабер Тüрк (17 касıм 2021). 17 касıм 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18 касıм 2021.
  6. ↑ „Сезаи Каракоç’ун ардıндан“ (Тüркçэ). www.ҳурриет.cом.тр. 18 касıм 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 şубат 2022. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Sezai_Karako%C3%A7" dan olindi