Seziy-137
Сезий-137 (АҚШ)[5] ёки радиоцезий, сезийнинг радиоактив изотопи бўлиб, уран-235 ва ядровий реакторлар ва ядровий қуроллардаги бошқа парчаланадиган изотопларнинг ядровий бўлиниши натижасида кенг тарқалган парчаланиш маҳсулотларидан бири сифатида ҳосил бўлади. Бу миқдори ҳам уран-238 нинг ўз-ўзидан бўлинишидан келиб чиқади. Бу қисқа ва ўрта умрга мўлжалланган парчаланиш маҳсулотларининг энг муаммолиларидан биридир. Сезий-137 нисбатан паст қайнаш нуқтасига эга — 671 °C (1,240 °Ф) ва юқори ҳароратда тўсатдан чиқарилганда, Чернобил АЭСдаги авария ва атом портлашларида бўлгани каби осон учувчан бўлади ва ҳавода жуда узоқ масофаларни босиб ўтиши мумкин. Тупроққа радиоактив тўқималар сифатида тўкилганидан сўнг, сезийнинг энг кенг тарқалган кимёвий бирикмалари бўлган тузларнинг сувда эрувчанлиги юқори бўлгани сабабли,атроф-муҳитда осонгина ҳаракатланади ва тарқалади. Сезий-137 Гленн Т. Сеаборг ва Маргарет Мелҳасе томонидан кашф этилган.
Ярим емирилиш даври: 30,17 йил
Парчаланиш усули: бета ва гамма нурланиши
Кимёвий хоссалари: Хона ҳароратида суюқлик, лекин хлоридлар билан осонгина боғланиб, кукун ҳосил қилади.
У нима учун ишлатилади?
Cс-137 Геигер-Мюллер ҳисоблагичлари каби радиацияни аниқлаш,ускуналарини калибрлаш учун оз миқдорда қўлланади. Каттароқ миқдорда Cс-137 саратон касаллигини даволаш учун тиббий радиация терапияси асбобларида қўлланади; қувурлар орқали суюқлик оқимини аниқлайдиган саноат ўлчагичларда; ва бошқа саноат қурилмаларида қоғоз, фотографик плёнка ёки металл плиталар каби материалларнинг қалинлигини ўлчаш учун.
У қаердан келади?
Cс-137 тиббий асбоблар ва ўлчагичларда фойдаланиш учун ядровий парчаланиш орқали ишлаб чиқарилади. Cс-137, шунингдек, ядровий реакторларда ва ядровий қурол синовларида ядровий парчаланиш жараёнларининг ён маҳсулотларидан биридир. Кичик миқдордаги Cс-137 ни 1950 ва 1960-йилларда содир бўлган ядровий қурол синовлари ва 1986-йилда Чернобил электр станциясидаги авария каби ядровий реактор авариялари натижасида Cс-137 ни Европанинг кўплаб мамлакатларига тарқатган ҳолда топиш мумкин.
У қандай шаклда?
Хлоридлар билан осонгина боғланганлиги сабабли, Cс-137 одатда соф суюқлик шаклида эмас, балки кристалл кукун шаклида бўлади.
Бу нимага ўхшайди?
Кичик миқдордаги Cс-137 Луcите дисклари, таёқчалари ва уруғларига киритилган. Каттароқ Cс-137 манбалари қўрғошинли идишларга (масалан, ҳар бир учида ёпилган узун найчалар) ёки кичик думалоқ металл идишларга ўралган. Агар Cс-137 нинг қўрғошин идишлари очилса, ичидаги модда оқ кукунга ўхшайди ва порлаши мумкин. Ядро авариялари ёки атом бомбаси портлашларидан Cс-137 кўринмайди ва улар чанг ва чиқиндиларда мавжуд бўлади.
Cс-137 га қандай таъсир қилишим мумкин?
1950 ва 1960 йиллардаги қурол синовлари натижасида атроф-муҳитда оз миқдорда Cс-137 мавжуд, шунинг учун одамлар ҳар куни баъзи Cс-137 га дучор бўлишади. Бироқ, Cс-137 радиация терапияси бўлимлари ва саноат ўлчагичларда жойлашган катта, консентрланган миқдорда хавфлидир. Ушбу қурилмалардаги манбалар ёпиқ бўлиб қолиш ва одамларга таъсир қилмаслик учун мўлжалланган; аммо, агар бу канистрлар атайлаб ёки тасодифан очилса, ичидаги Cс-137 тарқалиб кетиши мумкин.
Бу менга қандай зарар этказиши мумкин?
Кўп миқдорда Cс-137 нинг ташқи таъсири куйиш, ўткир нурланиш касаллиги ва ҳатто ўлимга олиб келиши мумкин. Cс-137 га таъсир қилиш юқори энергияли гамма-нурланиш таъсирида саратон хавфини ошириши мумкин. Ютиш ёки нафас олиш орқали Cс-137 нинг ички таъсири радиоактив материалнинг юмшоқ тўқималарда, айниқса мушак тўқималарида тарқалишига имкон беради, бу тўқималарга бета зарралари ва гамма нурланишига таъсир қилади ва саратон хавфини оширади.
Cс-137 ҳақида қўшимча маълумот олиш учун Заҳарли моддалар ва касалликлар регистри агентлигининг Соғлиқни сақлаш баёнотига қаранг ҳттпс://wwwн.cдc.гов/ТСП/ПҲС/ПҲС.аспх?пҳсид=575&тохид=107 ёки ташриф буюринг Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш агентлиги: ҳттпс://www.эпа.гов/радиатион/радионуcлиде-басиcс-cесиум-137.
Радиологик фавқулодда вазиятдан олдин ёки вақтида ўзингизни ҳимоя қилиш бўйича қўшимча маълумот олиш учун, CДC нинг „Радиациявий фавқулодда вазият ҳақида тез-тез сўраладиган саволлар (ФАҚ)“ номли маълумот варағига қаранг: аccиэнcе.cдc.гов/радиатион/эмергенcйфақ.ҳтм ва "Фавқулодда вазиятларда бошпана " Фавқулодда радиация, " — тəcили.cдc.гов/радиатион/ шелтер.ҳтм.
Cс-137 билан ички ифлосланишнинг мумкин бўлган қарши чоралари ҳақида маълумот олиш учун CДC нинг Пруссия кўк рангдаги маълумотлар варағига қаранг.
Касалликларни назорат қилиш ва олдини олиш марказлари (CДC) касалликлар ва жароҳатларнинг олдини олиш ва назорат қилиш орқали одамларнинг саломатлиги ва хавфсизлигини ҳимоя қилади; муҳим соғлиқни сақлаш масалалари бўйича ишончли маълумотларни тақдим этиш орқали соғлиқни сақлаш қарорларини кучайтиради; маҳаллий, миллий ва халқаро ташкилотлар билан мустаҳкам ҳамкорлик орқали соғлом турмуш тарзини тарғиб қилади.
Манбалар
- ↑ Андоза:РедБоок2005.
- ↑ Тҳе АCС Стйле Гуиде: Эффеcтиве Cоммуниcатион оф Сcиэнтифиc Информатион, 3рд, Wашингтон, Д.C.: Америcан Чемиcал Соcиэтй, 2006 — 127-бет. ИСБН 978-0-8412-3999-9.
- ↑ Cоплен, Т. Б.; Пеисер, Ҳ. С. (1998). „Ҳисторй оф тҳе реcоммендед атомиc-wеигҳт валуэс фром 1882 то 1997: а cомпарисон оф дифференcес фром cуррент валуэс то тҳе эстиматед унcертаинтиэс оф эарлиэр валуэс“ (ПДФ). Пуре Аппл. Чем. 70-жилд, № 1. 237–257-бет. дои:10.1351/паc199870010237. С2CИД 96729044.
- ↑ ОЭД энтрй фор „cаэсиум“. Сеcонд эдитион, 1989; онлине версион Жуне 2012. Ретриэвед 7 Септембер 2012. Эарлиэр версион фирст публишед ин Неw Энглиш Диcтионарй, 1888.
- ↑ Cаэсиум ис тҳе спеллинг реcоммендед бй тҳе Интернатионал Унион оф Пуре анд Апплиэд Чемистрй (ИУПАC).[1] Тҳе Америcан Чемиcал Соcиэтй (АCС) ҳас усед тҳе спеллинг cесиум синcе 1921,[2][3] фоллоwинг Wебстер’с Неw Интернатионал Диcтионарй. Тҳе элемент wас намед афтер тҳе Латин wорд cаэсиус, меанинг „блуиш грей“.[4] Ин медиэвал анд эарлй модерн wритингс cаэсиус wас спеллед wитҳ тҳе лигатуре æ ас cæсиус; ҳенcе, ан алтернативе бут ноw олд-фашионед ортҳограпҳй ис cæсиум. Море спеллинг эхпланатион ат аэ/оэ вс э.