Шафиқа Ғулом қизи Ахундова (озарбайжонча: Şəфиқə Қулам қıзı Ахундова; 1924-йил 21-январ, Шаки, Озарбайжон ССР – 2013-йил 26-июл, Боку, Озарбайжон) – озарбайжонлик бастакор, Озарбайжон ССРда хизмат кўрсатган санъат арбоби (1973), Озарбайжон халқ артисти (1998). Шарқда опера ёзган биринчи аёл[1][2].

Шафиқа Ғулом қизи Ахундова
озарбайжонча: Şəфиқə Қулам қıзı Ахундова
Таваллуди 21-январ 1924-йил
Вафоти 26-июл 2013-йил(2013-07-26)
(89 ёшда)
Боку, Озарбайжон
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР → Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон
Таълими Озарбайжон давлат консерваторияси
Касби Композитор
Отаси Ғулом Охундов
Мукофотлари Şöhrət ordeni
«Mehnatda jasorat ko’rsatgani uchun (Harbiy jasorati uchun) yubiley medali. Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan ta’sis etilgan»

Таржимайи ҳоли

Шафиқа Охундова 1924-йил 21-январда Шаки шаҳрида таниқли маданият арбоби Ғулом Охундов оиласида туғилган[3][4]. Бокуда ўрта мактабни тамомлаган. 1943—1944-йилларда Бокудаги Асаф Зейналлий номидаги мусиқа мактабида бошланғич мусиқа таълимини олган[2] ва бу мусиқа мактабида унга Üзейир Ҳаcıбəёв устозлик қилган. 1956-йилда Üзейир Ҳаcıбəёв номидаги Озарбайжон давлат консерваториясини „Мусиқа назарияси ва композиция“ мутахассислиги бўйича тамомлаган[2], консеваторияда Шафиқага Борис Зейдман устозлик қилган[5]. Шафиқа Охундова юзлаб қўшиқлар, романслар, опералар, оперетталар, симфоник сюиталар, шу жумладан катта симфоник оркестр учун сюиталар, песалар, хор асарлари ҳамда ўнлаб театр спектакллари мусиқаси муаллифи ҳисобланади. 1943-йилдан Озарбайжон бастакорлар уюшмаси аъзоси. 1943—1945-йилларда Озарбайжон давлат опера ва балет театрида ишлаган. 1956—1989-йилларда Озарбайжон давлат санъат институти ўқитувчиси бўлган. 1972-йилда Шафиқа Сулаймон Раҳимовнинг шу номдаги қиссаси асосида „Келинлар қояси“ (озарбайжонча: „Гəлин қаясı“) операсини ёзган. Бу Шарқда аёл киши томонидан ёзилган биринчи опера бўлган[3]. Бундан ташқари, 1965-йилда „Эв бизим, сирр бизим“ опереттасини ёзган. „Ойдин“ (озарбайжонча: „Айдıн“, „Сен нима учун яшайсан?“ (озарбайжонча: „Нə üçüн яşайıрсан?“), „Йўлбарс эртаги“ (озарбайжонча: „Пəлəнгин наğıлı“), „Туғилган кун“ (озарбайжонча: „Ад гüнü“) ва бошқа болалар спектакллари мусиқаси муаллифи ҳамдир.

Шафиқа Охундова Сулаймон Рустам, Наби Хазри, Зивар Агаева, Бахтиёр Ваҳобзода, Наримон Ҳасанзода, Мустафо Искандарзода, Рухсора Ибодова, Маъсума Алиева, Паша Гелбинур шеърларига мусиқа ёзган. 1973-йилда Шафиқа Охундова Озарбайжон ССРда хизмат кўрсатган санъат арбоби унвонига, 1998-йилда Озарбайжон халқ артисти унвонига сазовор бўлган. 2004-йилда бастакор „Шуҳрат“ (озарбайжонча: „Şöҳрəт“) ордени билан тақдирланган[3][6].

Умрининг сўнгги йилида Шафиқа Охундованинг соғлиғи анча ёмонлашади. Унинг оёқлари ишдан чиқиб, нутқ ва овқатланиш билан боғлиқ муаммолар пайдо бўлади. 2013-йил 26-июлда Шафиқа Охундова Бокудаги Марказий клиник шифохонада вафот этади[7][2]. Шу йилнинг 27-июл куни Рашид Бейбутов номидаги Озарбайжон давлат ашула театрида халқ артисти билан видолашув маросими бўлиб ўтган[8]. Шафиқа Охундова Бокудаги ИИ Фахрий хиёбонида дафн этилган[8].

Манбалар

  1. ↑ „Şəрқдə илк опера бəстəлəйəн қадıн- Şəфиқə Ахундова вəфат эдиб“ (озарбайжонча). ббc.cом (2013-йил 26-июл). 2025-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „100 еар анниверсарй оф Шафига Акҳундова, фирст фемале опера cомпосер ин тҳе Эаст“ (инглизча). азернеwс.аз (2014-йил 21-январ). 2024-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Скончалась композитор Шафига Ахундова“ (русча). 1неwс.аз (2013-йил 26-июл). 2025-йил 20-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  4. ↑ „Тҳе пеопле’с cомпосер: Шафига Акҳундова“ (инглизча). охфордфеминистепресс.cом. 2025-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  5. ↑ „Первая женщина-композитор Востока Шафига Ахундова отмечает 86-ой день рождения“ (русча). ру.тренд.аз (2010-йил 21-январ). 2010-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  6. ↑ „Шафига Ахундова и Михаил Гусман награждены орденами «Шохрет», а Залимхану Ягубу присвоено звание “Халг Шаири”“ (русча). неwс.дай.аз (2005-йил 20-январ). 2025-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.
  7. ↑ „Шафига Акҳундова - фирст фемале cомпосер оф Эаст“ (инглизча). азернеwс.аз (2013-йил 31-июл). 2024-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 31-июл.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Состоялась церемония прощания с композитором Шафигой Ахундовой“ (русча). неwс.дай.аз (2013-йил 27-июл). 2025-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 27-феврал.