Shahin Frashëri
Шаҳин Фрашëри 19-аср албан бежтехҳиларидан бири эди[1]. Унинг Мухтарнома достони албан адабиётидаги энг узун ва энг қадимги достонлардан биридир.
Ҳаёти ва ижоди
Шаҳин (Шаҳинин) Касо Фрашëри бугунги Пëрмет туманига кирувчи Фрашëр қишлоғида туғилган, у пайтда бу жой Усмонли империясининг Янйина вилояти таркибига кирган. У шоир Далип Фрашëрининг кичик укаси, албан шоири ва Миллий уйғониш фаоллари Наим, Сами ва Абдул Фрашëриларнинг тоғаси эди[2].
Унинг ҳаёти ҳақида кўп нарса маълум эмас. У албан адабиётида Мухтарнома (Мухтар китоби), албанча: Мйҳтарнамежа номли, тахминан 12 000 мисрадан иборат эпик достони билан ўз номини қолдирган[1][3]. Асарда 680-йилда содир бўлган Карбалодаги жанг воқеалари, унда Ҳусайн ибн Али ўлдирилгани тасвирланади, бу ҳодиса ислом тарихидаги муҳим воқеалардан биридир. Фрашëри ҳижрий 66-йилда (милодий 685–686-йилларга тўғри келади) юз берган Мухтар ас-Сақафий бошчилигидаги қўзғолон ва Ҳусайн ибн Али ўлимининг қасосини олиш учун юзага келган Алавий ҳаракатини тасвирлайди.
Фрашëри бу асарини 1868-йилда тугатган. У асар учун асос ёки воситачи намуна сифатида турк тилидаги бир версиядан фойдаланган, асл нусха эса форс тилидадир[3]. Бу асар албан тилида, араб ёзувида ёзилган йирик сўнгги бектоший-шиа асарлардан биридир. Ўша даврга келиб эса Миллий уйғониш бошланиб, Албаниядаги бектошийлар янги албан ёзувларига ўта бошлаган эдилар.
Илк араб ёзувига асосланган албан шеъриятини батафсил ўрганган Иорданиялик профессор Муҳаммад Муфаку ал-Арнаутнинг фикрича, Мухтарнома ва Фрашëрининг акаси Далипнинг Шаҳидлар боғи (албанча: Копшти и те миревет) асари албан шеърияти доирасида ўзига хос бир субжанрни юзага келтирган[1]. Улар албан миллатчи шоири Наим Фрашëрининг Қарбелажа (Карбало) номли асари, шунингдек 1898-йилда Бухарестда нашр этилган Истори' э Скендербеут (Скандербег тарихи) эпик асари учун намуна бўлиб хизмат қилган[1].
Мухтарномадан ҳозиргача фақат жуда қисқа парчалар нашр қилинган[3].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Ҳ.Т.Норрис (1993), Ислам ин тҳе Балканс: Религион анд Соcиэтй Бетwеэн Эуропе анд тҳе Араб Wорлд, Cолумбиа, С.C: Университй оф Соутҳ Cаролина Пресс, 180–181-бет, ИСБН 9780872499775, ОCЛC 28067651
- ↑ Wорлд Бекташи Ҳеадқуартерс Теқежа э Фрашëрит – Ватëр э зжарртë (ин Албаниан) (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-12-08 санасида архивланган)
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Роберт Элсиэ; Cентре фор Албаниан Студиэс (Лондон) (2005), Албаниан Литературе: А Шорт Ҳисторй, И.Б. Таурис, 42-бет, ИСБН 9781845110314, ОCЛC 62131578
{{cитатион}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист ()