Ziyosfera

Shahriyor Mirzo

Салафуддин Муҳаммад Шаҳриёр (форсча: شهریار میرزا‎‎; 1605-йил 6-январ – 1628-йил 2-январ), Шаҳриёр Мирзо исми билан машҳур, Бобурий император Жаҳонгирнинг бешинчи ва кенжа ўғли. Жаҳонгир вафотидан сўнг Шаҳриёр император бўлишга уриниб кўради. Таъсири кучли ва қудратли ўгай онаси, қайнонаси Нур Жаҳон қўллаб-қувватлайди. Шаҳриёр 1627-йил 7-ноябрдан – 1628-йил 19-январгача Лаҳорда жойлашган ҳокимиятни амалга оширган бўлса-да, тахтга ўтиргандан сўнг Шоҳ Жаҳон исми билан машҳур бўлган акаси Хуррамнинг буйруғи билан ўлдирилган.

Султон Шаҳриёр Мирзо
форсча: شهریار میرزا‎‎
 Бобурийлар империяси подшоҳи (де-факто)
Мансаб даври
28-октябр 1627-йил – 23-январ 1628-йил
Ўтмишдоши Жаҳонгир
Вориси Шоҳ Жаҳон
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 16-январ 1605-йил
Агра
Вафоти 23-январ 1628-йил(1628-01-23)
(23 ёшда)
Лоҳур
Турмуш ўртоғи Меҳруннисо бегим (Бону бегим)
Онаси Жагат Госаин
Отаси Жаҳонгир
Дини ислом
Дафн этилган жойи Лоҳур
Мансублиги Темурийлар

Ёшлиги

Шаҳриёр 1605-йилда бобоси император Акбар вафотидан бир неча ой олдин туғилган. Онаси канизак Жагат Госаин бўлган[1].

Жаҳонгир ҳукмронлигининг 16-йилида Шаҳриёр ўгай онаси Нур Жаҳоннинг қизи Меҳриннисо Бегимга уйланади ва хотини биринчи никоҳида Шер Афғонга турмушга чиққан. Шаҳриёр ва Меҳриннисонинг Арзани Бегим исмли қизи бўлган[2][3].

Нур Жаҳоннинг илтимосига кўра, Жаҳонгир томонидан унга Дҳолпур парганаси ва қал’аси берилади, аммо яна ушбу қалъага шаҳзода Хуррам ҳам даъвогар бўлган. Шаҳриёр унга афғонлардан Дарёхонни раҳбар этиб тайинлаган. Бу эса Нур Жаҳон томонидан тайинланган Шариф ул-Мулк билан тўқнашувга олиб келган, у Шаҳриёр ва Дарёхоннинг хизматкори бўлган. Шариф ул-Мулк қисқа вақт ичида воқеа жойига етиб келиб, қўрғонда бошқарувни қўлга олади[4].

1625-йил 13-октабрда Жаҳонгир Шаҳриёрни Тҳаттага ҳоким этиб тайинлайди. Шариф ул-Мулк шаҳзода ноиби сифатида бошқарувни амалга оширган.

Ҳукмронлиги (1627-1628)

1627-йил 28-октабрда отаси Жаҳонгир вафотидан сўнг Шаҳриёр Нур Жаҳон хоҳлаганидек, Бобурийлар тахтига ўтирган, лекин атиги уч ой тахтда бўлади. Ўша пайтда Лаҳорда бўлганлиги сабабли, у дарҳол император хазинасини қўлга олган ҳамда тахтни сақлаб қолиб, хазинаи эски ва янги зодагонлар ўртасида 70 лакҳ рупийдан ортиқ тақсимлаб берган. Император вафотидан сўнг, марҳум шаҳзода Дониёлнинг ўғли Мирзо Бойсунғур Лаҳорга қочиб, Шаҳриёрга қўшилган.

Кўп ўтмай, Лаҳор яқинида Шаҳриёр қўшинлари Осифхон (Мумтоз Маҳалнинг отаси) билан тўқнашади ва бу пайт Давар Бахш Шоҳ Жаҳон фойдасига тахтни сақлаб қолиш учун Агра яқинида ўзини император деб эълон қилган. Шаҳриёр жангда мағлуб бўлиб, қал’ага қочиб кетган. Эртаси куни эрталаб Давар Бахшнинг олдига келтирилган, уни қамаб ва икки-уч кундан кейин Осифхон томонидан кўзи кўр қилинган. Шу билан қисқа ҳукмронлиги фожиали якунланган. Айтишларича, Шаҳриёр мохов касаллигига чалинган ҳамда сочлари, қошлари ва киприклари тўкилиб кетган[5].

Шаҳриёр Мирзо шоир сифатида

Шаҳриёр ҳам барча бобурий шаҳзодалари сингари шеъриятдан сабоқ олган ва умрининг охирларида кўр бўлиб қолгач "Би Гу Кур Шуд дидаҳи Афтоб" номли таъсирли шеър ёзган[6].

Ўлими

Ҳижрий 1037-йил (1628-йил) 2-жумодилаввалда Шоҳ Жаҳон Лаҳорда тахтга ўтирган. Ҳижрий 26-жумодилаввалда, милодий 1628-йил 23-январда Даварнинг буйруғи билан, укаси Гаршасп, шаҳзода Дониёлнинг ўғиллари Таҳмурас ва Ҳошанг Осифхон томонидан ўлдирилган[7][8].

Ўлимидан сўнг

Шаҳриёр вафотидан сўнг укаси Шоҳ Жаҳон империяни то ўғли Аврангзеб уй қамоғига ташлагунга қадар ўттиз йил давомида бошқарган.

Осифхон Бобурийлар давлатининг бош вазири этиб тайинланган, Нур Жаҳонга йилига икки миллион рупий нафақа тайинланиб, қолган кунларини қизи Меҳриннисо Бегим билан Лаҳордаги саройида ўтказади[9]. Нур Жаҳон 1645-йилда 68 ёшида вафот этади[10].

Адабиётлар

Манбалар

  1. ↑ Саркар, Кобита. Шаҳ Жаҳан анд Ҳис Парадисе он Эартҳ. Агра, Индиа: К.П. Багчи & Cомпанй, 2007 — 16–17-бет. 
  2. ↑ Тҳе Грандеэс оф тҳе Эмпире – Жаҳáнгíр’с чилдрен, Султан Шаҳряр Аин-и-Акбари, бй Абул Фазл, Волуме И, Чпт. 30.
  3. ↑ Али Қ Аин-и-Акбари, бй Абул Фазл, Волуме И, чпт. 310, „'Алí Қ.'с даугҳтер, wҳо, лике ҳер мотҳер, ҳад тҳе наме оф Миҳрунниса, wас латер марриэд то Принcе Шаҳряр, Жаҳангир’с фифтҳ сон.“.
  4. ↑ Дҳолпур Тҳе Риязу-с-Салатин (Гарденс оф тҳе Султанс), а Ҳисторй оф Бенгал, бй Гҳулам Ҳусаин Салим ‘Заядпури’. 1787-8.
  5. ↑ Проcеэдингс оф тҳе Асиатиc Соcиэтй оф Бенгал, Бй Асиатиc Соcиэтй оф Бенгал, Асиатиc Соcиэтй (Cалcутта, Индиа). Публишед 1868. п. 218.
  6. ↑ Диcтионарй оф Индо-Персиан Литературе, бй Наби Ҳади, паге 554.
  7. ↑ Деатҳ оф тҳе Эмперор (Жаҳангир) Тҳе Ҳисторй оф Индиа, ас Толд бй Иц Оwн Ҳисторианс. Тҳе Муҳаммадан Период, Сир Ҳ. М. Эллиот, Лондон, 1867-1877, Вол 6.
  8. ↑ Шаҳряр Нур Жаҳан: Эмпресс оф Мугҳал Индиа, бй Эллисон Банкс Финдлй, Охфорд Университй Пресс УС, паге 275-282, 284, „23 Жануарй…“.
  9. ↑ Ноор Жаҳан (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган) Университй оф Алберта.
  10. ↑ Шаҳ Жаҳан британниcа.cом. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Shahriyor_Mirzo" dan olindi