Shahsenem
Шаҳсенем (шунингдек: Шаҳ-Сенем, Субурни; туркманча: Şасенем) – Туркманистоннинг қадимий ва ўрта аср шаҳри бўлиб, унинг манзилгоҳи мамлакатнинг Тошўғуз вилоятида, Кўҳна Урганчдан 90 км жануби-ғарбда жойлашган. Илгари Хоразм таркибига кирган.
| Шаҳсенем | |
|---|---|
| Шаҳсанем | |
| Жойлашуви |
 Туркманистон; Тошўғуз |
| Тури | Зиёратгоҳ |
| Асос солиниши | ИВ аср |
2.jpg)
Номи
Шаҳарнинг сўнгги йиллардаги номи – 11–13-аср бошларида – Субурни (туркманча: Суw бурнй), туркман тилидан таржима қилинган „сув чети“ деган маънони англатади[1].
Тарихи
Бу ерда қадим замонлардан бери (милоддан аввалги 1-минг йиллик охири[2]) кичик мустаҳкам шаҳар бўлган. В-ВИИИ асрларда шаҳар ташлаб кетилган. Илк ислом даврида у таназзулга юз тутган деб ишонилади.
11-асрда Хуросонга карвон йўлидаги энг жанубий Хоразм пости сифатида қайта тикланди ва мустаҳкамланди.
ИХ—ХИИ асрлардаги Ўрта Осиё шаҳарларида кейинги шаҳарлардан фарқли ўлароқ, ягона режа асосида яратилган йирик меъморий ансамбллар бўлмаган.
Шаҳар қурилишини режалаштириш
Сунъий (қадимий) майдончада кўтарилган кўпбурчак шаҳар каналлар, далалар, ер ва кулолчилик устахоналари харобалари излари бўлган чўл ҳудудида жойлашган. Унинг майдони 56 700 квадрат метрни ташкил этади, иккита тахта деворининг умумий узунлиги тахминан 1 километрни ташкил этади ва уларнинг баландлиги ҳали ҳам деярли 15 метрга етади. Деворларнинг чиқиб турувчи бурчаклари думалоқ миноралар билан мустаҳкамланган.
Шаҳарнинг деярли марказида, икки метр баландликда монументал бино жойлашган бўлиб, ундан баландлиги 6 метр бўлган тўрт квадрат устунлар сақланиб қолган.
Асосий қалъадан 200 метр узоқликда ўлчами 375х345 м бўлган тўғри бурчакли шаҳарча бўлиб, у Шаҳсенем боғлари деб аталади. Кўриниб турибдики, бўш девор билан ўралган боғлар бор эди[1].
Шаҳарда қазилган ягона монументал бино катта ва эҳтимол у жума масжидидир.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Атагаррыев Е., Бердыев О. и др. „Памятники архитектуры Туркменистана“. Стройиздат, Ленинградское отделение (1974). 2022-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-феврал.
- ↑ С. Атанйýазоw (С. Атаниязов). „Тüркменистанйň географик атларйнйň дüşüндüрüşли сöзлüги (Толковый словарь географических названий Туркменистана)“. Ылым (1980). 2022-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-феврал.