Шакшука ( арабча: شكشوكة‎‎ , шунингдек, шакшука ёки чакчоука деб ҳам аталади) помидор, зайтун мойи, қалампир, пиёз ва саримсоқ соусида қайнатилган тухумдан иборат маг'риб таомидир, одатда зира, қизил қалампир ва қайин қалампири билан зираворланади. Жоан Натаннинг со'зларига ко'ра, шакшоука ХВИ асрнинг о'рталарида Усмонли Шимолий Африкада Колумбия алмашинувининг бир қисми сифатида Ҳернан Кортес томонидан минтақага помидор киритилгандан со'нг пайдо бо'лган.[1]

Шакшука
Shakshouka with five cooked eggs on top of tomato sauce in cast iron skillet
Товада пишган шакшука
Тури Асосий таом
Асосий компонентлари Помидор, қалампир, тухум, зайтун ёг'и
Шакшоуканинг алоҳида қисми

Этимология

Шакшоука со'зи ( арабча: شَكْشُوكَةٌ‎‎ ) Мағриб[2] атамаси бўлиб, “аралашма” ма’носини билдиради.[3][4][5][6] Бу со'знинг аниқ келиб чиқиши ко'пинча баҳс-мунозараларга сабаб бо'лади, лекин ко'плаб Маг'риби таомлари ва атамаларининг номлари сингари, бу минтақанинг туб аҳолиси Амазиг (ёки Бербер) халқининг тилидан келиб чиққан деб ишонилади.[7] Г'арбий Маг'рибда у бīд wу матиšа ( بيض ومطيشة ) деб аталади. "тухум ва помидор").[8]

Тарих

Таомнинг келиб чиқиши Ливия, Марокаш, Тунис, Туркия, Жазоир ва Яман бо'йича рақобатчи да'волар билан ба'зи тортишувларга сабаб бо'либ қолмоқда.[9][10]

Бу таом, шунингдек, асрлар давомида Сефарад ошхонасининг бир қисми бо'либ келган[11][12] ва 1950-1960-йилларда Ливия ва Тунисдан яҳудий муҳожирлар томонидан Исроилга олиб келинган, у фақат 1990-йилларда менюларда оммалашган.[7] Унинг Исроилда ҳозирги машҳурлигининг катта қисми Триполидан келган яҳудий муҳожирларининг о'г'ли Бино Габсо билан бог'лиқ бо'либ, у 1991-йилда отасининг Яффадаги ресторанини эгаллаб олган ва унинг номини доктор Шакшукага о'згартирган.[7]

О'шандан бери бу таом бутун дунё бо'йлаб машҳур бо'лди, 2012-йилда яҳудий исроиллик ошпаз Ётам Оттоленгҳи ва унинг фаластинлик бизнес шериги Сами Тамими томонидан Қуддус ошхонаси бо'йича ёзилган китобида киритлган.[7] Исроиллик таомлар ёзувчиси Гил Ҳовав шакшука каби таомларнинг халқаро миқёсда машҳурлигини Оттоленгҳи ва Тамимининг китобидан келиб чиққанлигига ишонади. Ба'зилар Исроилни бу таомни о'злаштиришда айблашди, ошпаз Майкл Соломонов буни рад этди: "Бу о'г'ирланган овқат, дейиш нафақат ното'г'ри, балки дангасаликдир. О'ша минтақадаги ҳамма о'з таомларини шундай пиширишининг асл сабаби Усмонлилардир."[13]

Вариантлари

Мергуэз Шакшука

Асосий соуснинг о'згартириш мумкин, улар зираворлар ва ширинликлар билан фарқланади. Ба'зи ошпазлар консерваланган лимон, шо'р қо'й сути пишлоқлари, зайтун, ҳарисса,чоризо ёки мергуэз каби аччиқ колбаса қо'шадилар.[14] Шакшука тухумдан тайёрланади, лекин Туркияда менемен деб номланадиган миллий таом ҳам айнан шунга о'хшаб кетади.[11][12]

Шакшуканинг ба'зи о'згаришлари қо'зичоқ го'шти, қовурилган бутун зираворлар, ёгурт ва янги ко'катлар билан ҳам тайёрланиши мумкин.[15] Зираворлар орасида майдаланган кориандер, қизил қалампир, зира ва қайин қалампири бо'лиши мумкин.[16][17] Тунислик ошпазлар идишга картошка, ловия, артишок юраклари ёки қовоқ қо'шишлари мумкин.[18] Шимолий Африка таомлари матбуха шакшука учун асос сифатида ишлатилиши мумкин.[19]

1950-йилларда Исроил армиясининг рационига Спамнинг кошер версиясидан тайёрланган шахсоука ( лооф деб аталади) қо'шилган.[20][21] Тухум асосий таркибий қисм бо'лганлиги сабабли, у ко'пинча инглиз тилида со'злашадиган мамлакатларда нонушта менюсида бо'лади, лекин араб дунёсида, шунингдек, Исроилда у ҳам машҳур кечки овқатдир[22] ва ҳумус ва фалафел каби, Левант минтақасида севимли ҳисобланади.[9] Унга тузланган сабзавотлар ва мергуэз деб номланган Шимолий Африка колбаса ёки оддийгина нон, ялпиз чойи билан хизмат қилиши мумкин.[23]

Яҳудий маданиятида шанба куни кечки овқат учун помидор қайласининг катта партияси тайёрланади ва қолдиқлар эртаси куни эрталаб тухум билан шакшоука нонушта қилиш учун ишлатилади.[12] Андалусия ошхонасида таом ҳуэвос а ла фламенcа сифатида танилган; бу версия чоризо ва серрано жамбон о'з ичига олади.[24] италян ошхонасида бу таомнинг томат пастаси, ҳамси, саримсоқ ва маянез, ба'зан пармесан пишлоқли уова ин пургаторио (пургаторияда тухум) деб номланган версияси мавжуд.[25]

Манбалар

  1. ↑ Натҳан, Жоан. А Cулинарй Эхплоратион оф Жеwиш Cоокинг фром Ароунд тҳе Wорлд: А Cоокбоок. Кнопф Доубледай Публишинг, 2017 — 16-бет. ИСБН 9780385351157. „Шакшука wас борн ин Оттоман Нортҳ Африcа ин тҳе мид-сихтеэнтҳ cентурй“ 
  2. ↑ Эллис, Робин. Медитерранеан Cоокинг фор Диабетиcс: Делиcиоус Дишес то Cонтрол ор Авоид Диабетес (эн). Литтле, Броwн Боок Гроуп, 2016-03-03. ИСБН 9781472136381. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр. 
  3. ↑ Лй, Линда. Тҳе CСА Cоокбоок: Но-Wасте Реcипес фор Cоокинг Ёур Wай Тҳроугҳ а Cоммунитй Суппортед Агриcултуре Бох, Фармерс' Маркет, Ор Баcкярд Боунтй (эн). Воягеур Пресс, 2015-03-20. ИСБН 9780760347294. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр. 
  4. ↑ Планет, Лонелй. Тҳе Wорлд'с Бест Суперфоодс (эн). Лонелй Планет, 2017-03-01. ИСБН 9781787010369. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр. 
  5. ↑ Билдербаcк, Леслиэ. Муг Меалс: Море Тҳан 100 Но-Фусс Wайс то Маке а Делиcиоус Миcроwаве Меал ин Минутес (эн). Ст. Мартин'с Пресс, 2015-09-01. ИСБН 9781466875210. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр. 
  6. ↑ Жакоб, Бен. „Ҳоw Шакшука,, Тоок тҳе Wорлд Бй Сторм“. Cултуре Трип. 2017-йил 16-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-ноябр.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Фитзгералд. „Шакшука: Алл михед уп овер а бриллиант бреакфаст“. Тҳе Ириш Тимес (2021-йил 24-апрел). Қаралди: 2021-йил 9-сентябр. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "Ириш" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  8. ↑ „وداعا "البيض ومطيشة"“ (ар). Ҳеспресс - هسبريس جريدة إلكترونية مغربية (2012-йил 16-октябр). Қаралди: 2022-йил 26-январ.
  9. ↑ 9,0 9,1 Жосепҳс, Бернард. „Шакшука: Исраэл'с ҳоттест бреакфаст диш“. Тҳе Жеwиш Чрониcле (2009-йил 8-октябр). 2017-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 7-август. Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "тҳежc" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  10. ↑ Глобал Жеwиш Фоодwайс: А Ҳисторй. Университй оф Небраска Пресс, 2018 — 104-бет. ИСБН 9781496202284. 
  11. ↑ 11,0 11,1 Артзеину: Ан Исраэл Энcоунтер, Бй Жоэл Луриэ Гришавер, 2008
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Гил Маркс, Энcйcлопедиа оф Жеwиш Фоод, Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт, 2010, ИСБН 9780470391303, с.в., п. 547 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "маркс" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  13. ↑ „'Ат 70'- Фром Жаффа орангес то гоурмет шакшука“. Жерусалем Пост.
  14. ↑ „Шакшука реcипе“. Тҳе Гуардиан (2012-йил 18-феврал).
  15. ↑ Гордон, Петер. „Петер Гордон'с ламб шакшоука реcипе“. Тҳе Гуардиан (2018-йил 3-июн). Қаралди: 2018-йил 21-июл.
  16. ↑ „Шакшоука Реcипе - Тунисиан Реcипес“. ПБС Фоод (2015-йил 12-март). Қаралди: 2018-йил 21-июл.
  17. ↑ Cларк. „Шакшука Wитҳ Фета Реcипе“. НЙТ Cоокинг. Қаралди: 2018-йил 21-июл.
  18. ↑ Cлаудиа Роден. Тҳе Боок оф Жеwиш Фоод: Ан Одйссей фром Самарканд то Неw Ёрк. Кнопф, 1996 — 512-бет. ИСБН 9780394532585. 
  19. ↑ Гур, Жанна. Жеwиш Соул Фоод: Фром Минск то Марракеш, 2014. 
  20. ↑ Стеинберг, Жессиcа. „Тҳе ратионале беҳинд тҳе ратионс“. Тҳе Тимес оф Исраэл (2012-йил 20-ноябр).
  21. ↑ Равив, Яэл. Фалафел Натион: Cуисине анд тҳе Макинг оф Натионал Идентитй ин Исраэл. Университй оф Небраска Пресс, Новембер 2015 — 171-бет. ИСБН 978-0-8032-9023-5. 
  22. ↑ Cлиффорд-смитҳ, Степҳаниэ. „Тҳреэ оф а кинд ... шакшоука“. Сйдней Морнинг Ҳералд (2011-йил 7-июн). 2017-йил 8-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 7-август.
  23. ↑ Ашкенази, Мичаэл. Фоод Cултурес оф Исраэл: Реcипес, Cустомс, анд Иссуэс, 2020 — 89-бет. 
  24. ↑ Тиш, Бен. Моориш: Вибрант Реcипес фром тҳе Медитерранеан. Блоомсбурй, 2019 — 46-бет. ИСБН 9781472958082. 
  25. ↑ „Эггс ин Пургаторй Реcипе“ (эн-УС). НЙТ Cоокинг. Қаралди: 2021-йил 14-апрел.