Sham

Шамдондаги анъанавий шам

Рождество учун шамлар.

Шам – ёруглик кучи бирлигининг номи. Ҳозирги номи кандела. Бу ёритиш мосламаси (дастлабки) ёки бошқа мақсадлар учун, кўпинча қаттиқ ёнувчан материалдан ясалган силиндр шаклида бўлиб, у эритилганда таёқ ёрдамида оловга келтирилади (пилик бўйлаб ҳаракатланади). унинг маркази бўйлаб).

Ёнувчан материал қуйидагилар бўлиши мумкин: чўчқа ёғи, стеарин, мум, керосин, спермацетия ёки тегишли хусусиятларга эга бўлган бошқа моддалар (эрувчанлик, ёнувчанлик, қаттиқ). Ҳозирги вақтда керосиннинг стеарин ва турли қўшимчалар (бўёқлар ва бошқалар) билан аралашмаси кўпинча ишлатилади. Пилик нитрат, аммоний хлорид, борик кислотаси эритмалари билан сингдирилган бўлиб, шам камайиши билан яхши ёнади ва жуда катта олов яратмайди. Илгари бу мақсадлар учун шам қисқичлари ишлатилган бўлиб, улар вақти-вақти билан чивинли углеродни олиб ташлаш учун ишлатилган. Шамларни ўчириш учун ўчиргич ишлатилган. Электр ёритгичлар пайдо бўлгандан кейин, шамлар кенг фойдаланишдан чиқди. Улар маросимдаги аҳамиятини сақлаб қолдилар; Бундан ташқари, турли шакл ва рангдаги декоратив шамлар кенг тарқалган.

Тарих

Вйсоки Деcани монастирида шамни ёқиш

черковдаги ёнаётган шамГегард

Шамлар 5000 йилдан ортиқ вақт давомида ёруғлик манбаи ва байрамларни ёритиш учун ишлатилган, аммо уларнинг келиб чиқиши ҳақида жуда кам нарса маълум. Шамлардан қадимий фойдаланиш- кўпинча қамишнинг ядросини эритилган ҳайвон ёғи билан намлаш орқали қамиш ёритгичлар ёки маш’алалар ясагаш қадимги мисрликларга тегишли. Бироқ, чироқларнинг ҳақиқий шамга ўхшаш таёқчаси йўқ эди.

Милоддан аввалги 3000-йилларда мисрликлар таёқ шамларидан фойдаланган бўлсалар, қадимги римликлар одатда бу вақтгача ўралган папирусни эритилган ёғ ёки асал мумига бир неча марта ботириб, таёқ шамини ишлаб чиқаришган. Тайёрланган шамлар уйларини ёритишда, кечалари саёҳатчиларга ёрдам беришда ва диний маросимларда ишлатилган.

Тарихчилар бундан анча аввалроқ ўсимликлар ва ҳашаротлардан тайёрланган мумдан фойдаланган ҳолда шам ясалганлиги ҳақида далиллар топдилар. Қадимги хитой шамлари уруғлар билан бирлаштирилган маҳаллий ҳашаротлардан пилик ва мум учун гуруч қоғози ёрдамида қоғоз найчаларга қуйилганлиги айтилади. Японияда шамлар дарахт ёнғоғидан олинган мумдан, Ҳиндистонда эса долчин дарахтининг меваларидан қайнатишдан шамлар ишлаб чиқарилган.

Илк диний маросимларда шамлар муҳим рол ўйнаганлиги ҳам маълум. Ҳанукка, яҳудийларнинг шамларни ёқишга қаратилган чироқлар байрами, милоддан аввалги 165 йилга бориб тақалади. Инжилда шамлар ҳақида бир нечта кўрсатмалар мавжуд ва император Константин ИВ асрда Пасха хизмати пайтида шамлардан фойдаланишни қўллаб-қувватаган.

Шамнинг прототипи ёғ ёки ёғ билан тўлдирилган пиёла бўлиб, таёқ сифатида ёғоч бўлаклари (кейинчалик толалар ёки матолар ишлатилган). Бундай лампалар ёқимсиз ҳид чиқариб, жуда кўп тутун чиқарган. Биринчи замонавий шам коринишлари Ўрта асрларда пайдо бўлган ва ёғ (кўпинча) ёки мумдан тайёрланган. Мумли шамлар узоқ вақт мобайнида жуда қиммат бўлган. Катта хонани ёритиш учун юзлаб шамлар керак эди, шамлар тутун чиқариб, шифтлар ва деворларни қорайишига сабаб бўлди.